حماسه در نمای نزدیک

«شیر در زمستان» را معمولا در دسته بندی های ژانری در رده آثار حماسی تاریخ سینما قرار می دهند؛ آثاری که معمولا در قالب داستان هایی عظیم و چشم اندازهایی باشکوه و سیاهی لشکرهای پرشمار

کد خبر: ۱۴۱۲۷۷

و در یک کلام عظمت و شکوه به حوادث دوران باستان می پردازند و از این مولفه ها برای ایجاد جذابیت و البته قهرمان پروری بیشترین استفاده را می برند.
قهرمان های اساطیری فیلمهای حماسی تاریخی ، گذشته از ژانر وسترن ، شاید تنها مواردی در تاریخ سینما باشند که با ارجاع مستقیم به الگوهای کهن و اساطیری خلق شدند. این فیلمها عوامل به دست آوردن محبوبیت را با در اختیار داشتن هر آنچه یک تماشاگر سینمارو و فیلم بین انتظار دیدنش را دارد، از صحنه های باشکوه و سیاهی لشکرهای فراوان تا عشق و حماسه ، دلاوری ، جوانمردی ، ایستادگی و هر آن چیز دیگری که فکرش را بکنید، یکجا در خود داشتند و همین است که این گونه سینمایی ، تنها ژانر در تاریخ سینماست که از میان فیلمهایش حتما نام یکی از آنها را در فهرست فیلمهای محبوب مردم عادی ؛ آدمهایی که سنی از آنها گذشته و روزگاری را با تجربه تماشای این فیلمها در سالن سینما سپری کرده اند، خواهید یافت.
این آدمها حتما در نام بردن از فیلمهای خاطره انگیز زندگیشان نامی از اسپارتاکوس ، بن هور، ال سید یا ده فرمان خواهند برد و در مملکت ما، دوبله های درخشان و خاطره انگیز این فیلمها را هم به عوامل محبوبیت آنها می توان اضافه کرد.
اما شیر در زمستان به رغم ویژگی های منحصر به فرد خود و به رغم این که جزو آثار حماسی درخور توجه تاریخ سینماست و در عین قرار گرفتن در این دسته ژانری ، به اندازه فیلمهایی که نام برده شد، در یادها نمانده و نامش به اندازه آنها تکرار نشده است.
مهمترین دلیلش شاید این باشد که کنش ، کشمکش ، عمل و پدید آمدن حماسه در این فیلم به اندازه آن فیلمها، بیرونی نیست. شاید مایه تعجب باشد که چگونگی فیلمی که بخش زیادی از آن در لوکیشن های داخلی اتفاق می افتد، می تواند واجد ویژگی های یک فیلم حماسی باشد؛ اما همان طور که گفته شد، شیر در زمستان درام خود را مدیون کشمکش های فردی است.
نبردهای عظیم و انبوه سیاهی لشکرها هرچند اینجا هم حضور دارند؛ اما به اندازه آن فیلمها عهده دار ایجاد جذابیت و درام در این فیلم نیستند. دیالوگ و گفتگوهای میان آدمها، شیر در زمستان را بیشتر مدیون شیوه های ادبی به نظر می رساند. در واقع مخاطبی که بدون شناخت اولیه به دیدن این فیلم بنشیند، شاید در دقایق ابتدایی فیلم احساس خستگی کند؛ اما با کمی تحمل ، درخواهد یافت که درام عمدتا درونی این فیلم ، اگر به شیوه خود این فیلم با آن مواجه شویم ، چیزی کم از کنش بیرونی آثار متقدم این ژانر ندارد.
شیر در زمستان در سالهایی ساخته شد که ژانر حماسی نفسهای آخر خود را می کشید. در سال 1968 که این فیلم ساخته شد، نقطه های اوج فیلمهای متکی به لانگ شات های عظیم در آثاری مثل بن هور، ال سید و... شکل گرفته بود و حالا نیاز به شیوه دیگری برای انتقال حماسه احساس می شد. توجه بیشتر به ابعاد انسانی ، روحیات آدمها و حضور شخصیت های تاریخی ملموس تر به جای آن قهرمان های دست نیافتنی و اساطیری.
به این ترتیب شاید بتوانیم شیر در زمستان را نقطه پایانی بر سینمای حماسی از آن نوع نیز بدانیم. این ویژگی شیر در زمستان ، آن را بیشتر شبیه فیلمی مثل «مردی برای تمام فصول» (فردزینه مان) می کند تا آثاری که نام بردیم.
به این ترتیب فیلمهای تاریخی که پس از شیر در زمستان ساخته شدند، پیچیدگی هایشان را بیشتر کردند و تنها در حد شرح فتوحات و مبارزات باقی نماندند و ابعاد انسانی را اصل قرار دادند. اگر شیر در زمستان را نه در مقایسه با فیلمهایی مثل اسپارتاکوس و بن هور و ال سید، بلکه به عنوان آغازگر شیوه جدیدی از روایت های تاریخی در سینما در نظر بگیریم ، با اثر منحصر به فردی مواجه خواهیم بود که یک مقطع تاریخی خاص مثل دوران پادشاهی هنری دوم در انگلستان را بهانه ای برای روایت یک داستان انسانی جذاب و پیچیده قرار می دهد.
بازی پیتر اوتول به نقش هنری دوم که در آخرین سالهای عمرش درصدد تعیین جانشین است ، عالی است و کاترین هپبرن به نقش همسر او که قبلا به دستور هنری در تبعید بوده و حالا دوباره به قصر برمی گردد تا با فراخواندن 3 پسرش ، عامل شروع کشمکش آنها برای تعیین جانشین باشد، یک اسکار برای او به ارمغان آورد.
2 اسکار دیگر از 3 اسکار فیلم را جیمز گلدین ، فیلمنامه نویس و جان باری آهنگساز تصاحب کردند. آنتونی هاپکینز هم در 30 سالگی نخستین تجربه بازیگری خود را با حضور در این فیلم از سر گذراند و دستاورد او در آغاز کار سینمایی اش گذشته از بازی قابل قبول او، سقوطش از اسب و شکستن چند تا از استخوان هایش بود.