جغرافیای صادرات و واردات

در 3 ماهه اول سال 85 نشان می دهد در بخش کشاورزی صادرات از 310 میلیون دلار در سه ماهه اول سال 84 ، به 406 میلیون دلار رسیده است. در این بخش افزایش نسبی داشتیم. اما سهم صادرات کشاورزی از کل صادرات 4 درصد کاهش یافته است. چرا که رشد صادرات در سایر بخش ها بیش از این بوده است.
صادرات کالای صنعت هم از 836 میلیون دلار به یک میلیارد و 274 میلیون دلار افزایش پیدا کرده است که نسبتا رشد قابل توجهی است. در بخش پتروشیمی شاهد سریعترین رشد هستیم که صادرات سه ماهه از 294 میلیون دلار به یک میلیارد و 55 میلیون دلار رسیده است. پس فصل جدیدی در صادرات کشور گشوده شده است. وقتی به صادرات بنادر هم توجه کنیم می بینیم که منطقه عسلویه که در 3 ماهه اول صادرات تقریبا صادراتی نداشته ، امسال 15 درصد صادرات 3 ماهه کشور را به خود اختصاص داده است.
بخش دیگری که افزایش جدی داشته ، پسته و مغز پسته است که از 78 به 199 میلیون دلار افزایش یافته است. مصنوعات مسی هم از 35 به 110 میلیون دلار رسیده است. روغن و گریس از 11 به 93 میلیون دلار رسیده ، سنگ و کنسانتره مولیبدن از 13 به 91 میلیون دلار، مصنوعات پلاستیکی و ملامین از 28 به 59 میلیون دلار و سنگ و کنسانتره رویهم از 19 به 50 میلیون دلار افزایش یافته است.
آنچه باعث افزایش اصلی در صادرات غیرنفتی شده و میزان صادرات را از 1.8 میلیارد دلار در سه ماهه 84 به 3.2 میلیارد دلار در سه ماهه 85 رسانده ، بیشتر مربوط به اقلام پیش گفته است. اکثر این اقلام متکی بر معدن ازجمله منابع نفت و گاز هستند. بوتان و پروپان که حجم زیادی از افزایش را موجب شده اند، از تولیدات جانبی نفت و گاز هستند. مصنوعات مس مربوط به معادن است ، روغن و گریس از نفت و گاز است ، سنگ و کنسانتره مولیبدن از معادن تامین شده ، مصنوعات پلاستیکی و ملامین به صنعت و نفت و گاز وصل است و سنگ و کنسانتره رویهم مربوط به معادن است.
اگر دو بخش معادن روی و مس را که خیلی هم قابل توجه نیست کنار بگذاریم ، مابقی افزایش مربوط به صنایع وابسته به نفت و گاز است. ضمن آنکه باید توجه داشت که محصولات معدنی هم با صرف انرژی بسیار زیاد حاصل می شود. پس مجموعا صادرات مربوط به صنایع انرژی بر بوده است. درواقع هزینه پایین انرژی موجب شده افزایش چشمگیری در صدور محصولات مربوط به صنایع انرژی بر ایجاد شود. پس بار اصلی رشد صادرات بر دوش سوبسید انرژی است.
اگر سوبسید نفت و گاز کشور را حذف کنیم یعنی قیمت انرژی در ایران متعادل شود و به قیمت های بین المللی نزدیک شود، قطعا میعانات گازی ، پروپان و بوتان ، روغن و گریس ، محصولات پلاستیکی و ملامین ، مصنوعات معدنی و کنسانتره ها که نیاز به ذوب دارند، به لحاظ قیمت صادراتی با مشکل مواجه می شوند. حتی آهن آلات و فولاد که در 3 ماهه اول امسال نسبت به سه ماهه اول سال قبل با کاهش رو به رو بوده هم وابسته به مصرف انرژی زیاد برای ذوب است. با متعادل شدن قیمت انرژی اکثر مبانی که پایه های افزایشی صادرات را شکل داده ، با مشکل برخورد می کند. در میان اقلام اصلی افزایش یافته صادراتی تنها پسته و مغز پسته است که 30 درصد افزایش آن ربطی به یارانه انرژی ندارد و می توان گفت افزایش صادرات آن مبنای ضریب نسبی دارد.
سایر موارد مشخص نیست. مبنای زیست دارند یا خیر. در مورد محصولات جانبی نفت و گاز قطعا کشور مزیت دارد اما به دلیل بهره وری پایین ، مزیت را که از بین می بریم هیچ ، باید یارانه هم به این صنایع بدهیم تا قدرت رقابت جهانی پیدا کند.