واژه ها را در مشتم دارم

فکر می کنم تا پایان برنامه با مگس مزاحمی که مدام دور سر او و میکروفن می چرخید درگیر بود و در فرصتی که تهیه کننده از او برای پخش موسیقی گرفت خطاب به بچه هایی که در اتاق فرمان بودند گفت : «این مگس هم من را گیر آورده ، فهمیده من ضعیفم ، ضعیف کشی می کند.» به تهیه کننده پیشنهاد می دهد که «وقت آن است که دلبری کنیم و شماره ها را اعلام کنیم». چراغ قرمز استودیو روشن می شود و او دوباره آغاز می کند. از الان تا ساعت 23:30 ما را در زاویه حضور خود دارید ، خوشحالیم که از طریق امواج محترم رادیو با هم زلف گره می زنیم. می توانید با شماره های رادیو صدای آشنا تماس بگیرید اما زحمت می شود با ما تماس نگیرید چون برایتان گران تمام می شود! ولی با او تماس می گیرند... قصه یک فیلمساز بزرگ که از شهر و دیارش دور شده به نظرم تاثیرگذارترین قسمت ماجرای با صدای آشنا بود. بخصوص این که او فقط اوایل داستان را از روی کاغذ خواند و بعد هم سرش را بالا گرفت و چشمهایش را بست و باقی داستان را بداهه قصه گفت. محمد صالح اعلا به خاطر آشنایی اش با ادبیات فارسی ، ادبیات دراماتیک و سینما ادبیات خاصی در صحبت کردن برای خود برگزیده است . در کلام او که متکلف و پر طمطراق نیست ، آرایه های ادبی و سجع پنهانی وجود دارد که آهنگین و در عین حال ساده و قابل فهم برای همگان است . یادم رفت بگویم روز قبل از این که در صدای آشنا مهمان او باشم در خانه هنرمندان مجلس بزرگداشت او برگزار شده بود. با این همه تا از او در رادیو سوال نکردند از این که در آن مراسم چه گذشت حرفی به میان نیاورد و حتی وقتی هم که پرسیدند گزیده پاسخ داد. با جمشید مشایخی که صالح اعلا از او با عنوان «خلیفه بازیگری ایران» یاد می کند ارتباط می گیرند و مشایخی که گویی روز قبل دوستی را از دست داده می گوید: من دیروز دوستی را از دست دادم و رنجور شدم و دوستی را رنجاندم که نتوانستم در مجلس بزرگداشت او شرکت کنم . خیلی از شنونده ها نمی دانند منظور مشایخی بزرگداشت محمد صالح اعلاست اما او بسرعت از این مساله عبور می کند و مشایخی را به سال 50 می برد ، وقتی که در سریال «گذر خلیل احمد» با هم بازی کردند. اطلاعات او از تاریخ سینما و تئاتر عالی است ، اسامی اشخاص و سال ساخت آثار را بخوبی به خاطر دارد. در گفتگویش با داوود رشیدی هم متوجه این موضوع شدم . در هر دو شبکه تهران و صدای آشنا بعد از گفتگو با این دو هنرمند موسیقی مجموعه هزاردستان پخش شد. شاید تهیه کنندگان دو شبکه رادیویی متفاوت ، سلیقه نزدیک به هم دارند ، شاید هم آرشیو رادیو از موسیقی های ماندگار فیلم و سریال های تلویزیونی خالی است و الا رشیدی و مشایخی در آثار متنوع سینما و سیما حضور داشته اند که اتفاقا موسیقی فاخر هم دارند... حتی وقتی هم که با مشایخی مزاح می کند نمی توانم باور کنم که غمی در وجود او نیست و مشایخی به سوال شفاهی صالح اعلا و پرسش ذهنی من این گونه پاسخ می دهد: «شما شاعر به دنیا آمدید». گفتگوی 20 دقیقه ای آنها که تمام می شود ، صالح اعلا با واژه و بی واژه از مشایخی تشکر می کند. لحظه ها به وقت تهران به ساعت 23:30 که می رسند ساده و بی تکلف خداحافظی می کند. در مسیر برگشت هم با او در یک اتومبیل هستم و این بار شهین مهین فر هم همراه ماست. ترجیح دادم میان راه شنونده دغدغه های این دو آدم رادیویی به رسانه شان باشم و باقی سوالاتم را به فرصت دیگری موکول کنم.

نوک هر پرنده ای شاخه گلی استم

تقریبا یک هفته بعد ساعت 8 شب به دفتر مجله نشانی در خیابان جلفا رفتم. حدود هفت هشت نفر مهمان داشت. وقتی رسیدم اول من را به همه معرفی کرد و بعد به اصرار خواست جای او را روی صندلی اش اشغال کنم و بعد هم خودش روی زمین نشست . درباره یک نمایشگاه نقاشی به نفع کودکان سرطانی صحبت می کردند و در خلال بحثها و یادآوری خاطرات به سوالاتم پاسخ می داد: به حرفهایی که می زنم اعتقاد دارم. واژه هایم را در مشتم دارم و بعضی وقتهای بی واژه حتی حرفهایم را با نگاه منتقل می کنم. سعی می کنم همیشه حرف تازه بگویم شاید برای همین است که به قول تو و دوستانم موفق هستم. وقتی شعر می خوانم یا در رادیو با کسی گفتگو می کنم چشمهایم را می بندم. اول به این دلیل که حیا به چشم است و دوم برای این که باید تمرکز کنم و بدانم که چه می خواهم بگویم. کار کردن در رسانه خیلی خطیر است و شنونده رادیو با معرفت است . من فکر می کنم او هم وقتی حرفهای من را می شنود چشمش را می بندد. من برای انسان احترام زیادی قائلم ، جلوی پای درختها بلند می شوم چون سایه شان روی سر ماست ، این گونه تربیت شدم . این توضیحات را در پاسخ به 3 سوال من داد وقتی که پرسیدم چرا برنامه هایتان طرفدار دارند ، چرا چشمهایتان را موقع اجرا می بندید و چقدر به حرفهایی که می زنید اعتقاد دارید. وقت خداحافظی 2 شماره نشریه اش را به من هدیه کرد و روی یکی از آنها نوشت «سرخی من از تو زردی تو از من» و ترانه ای را که برای صاحب زمان عج سروده بود خواند تا حسن ختام این گزارش باشد:
روی ماه دستمال نمدار می کشم / نوک قاشق آسمونو می چشم / می پاشم ستاره ها رو سرات / که بیای قدم بزاری روچشام / شبها رو جمع می کنم تا می زنم / رنگ روغنی به فردا می زنم / همه تلخی ها رو دور می ریزم / طعم شیرینی به دریا می زنم / واسه اومدنت برنامه هاست / همه جاده ها آب پاشی می شه / نوک هر پرنده ای شاخه گلی است / کف رودخونه هامون کاشی می شه.

نوک قاشق آسمان را می چشم : از دوستان صدای آشنا شنیدم که برنامه های محمد صالح اعلا همان «با صدای آشنا» در شب دیگری از هفته پخش می شد. اما ایرانیان خارج از کشور در تماس های مکرر درخواست کرده اند با صدای آشنا روز بعد از تعطیلات پخش شود که هم فرصت داشته باشند و هم بتوانند به اتفاق خانواده آن را بشنوند. و این گونه بود که یکشنبه ها محمدصالح اعلا به صدای آشنا آمد تا به قول خودش روی «هات برد» شنیده شود. برنامه ساعت 22 پخش می شود. حدود ساعت 21:15 دقیقه سوار خودرویی می شوم که از ترابری رادیو به سراغم آمده است. راننده بشدت عجله دارد. چون باید سراغ استاد هم برویم و او هم باید پیش از ساعت 22 در پخش صدای آشنا باشد. دقایقی بعد در خیابان جلفا مقابل دفتر ماهنامه نشانی ، محمدصالح اعلا در حالی که تعدادی کتاب و ورق در دست دارد سوار می شود. نیازی نبود برای این که تلاش کنم با او ارتباط برقرار کنم چون خود او بی مقدمه آغاز می کند: «دخترم ! مهمان کدام برنامه هستی؛» وقتی متوجه می شود می خواهم در برنامه خود او حضور داشته باشم ، شروع می کند و از دغدغه هایش در رادیو و صدای آشنا می گوید: صدای آشنا را دوست دارم چون مدیرانش می گویند شنونده های زیادی دارد. یک بار از آلمان 32 خانواده برایم نامه فرستادند و گفتند شبهایی که تو برنامه داری ما دور هم جمع می شویم. چراغها را خاموش می کنیم ، شمع روشن می کنیم ، عود می سوزانیم و به یاد ایران برنامه هایت را می شنویم. احساس می کنم هموطنانم که آنجا صدایم را می شنوند غریب هستند و دوست دارم غم غربت را تا آنجا که می توانم از آنها دور کنم. صدای بوق ممتد خودروها و ترافیک سنگین بزرگراه مدرس ، راننده را آشفته حال کرده و صالح اعلا به او اطمینان می دهد که «سر وقت می رسیم نگران نباش...» باقی سوالها می ماند برای وقتی که برنامه اش را از نزدیک شنیدم و دیدم.

فاطمه رحیمی