سهم صادرات غیر نفتی ایران از کل صادرات به 40درصد افزایش می یابد
فارس: صندوق بین المللی پول کاهش ارزش ریال در برابر دلار را در افزایش صادرات غیر نفتی در سال 85 به بیش از 27 درصد کل صادرات این کشور مهم ارزیابی کرد و پیش بینی نمود، سهم صادرات غیر نفتی از کل صادرات طی سالهای آینده به 40 درصد افزایش یابد.
صندوق بین المللی پول در این گزارش تحلیلی به بررسی آثار نوسانات نرخ ارز بر شاخصهای کلان اقتصاد ایران از جمله تولید پرداخت و افزود: اثر نوسانات نرخ ارز بر رشد واقعی فعالیتهای اقتصادی بحثی است که تا کنون در خصوص آن مقالات علمی زیادی ارائه شده است . بنابراین گزارش، از جانب تقاضا ، توافق اکثر اقتصاد دانان بر این است که کاهش ارزش پول ملی موجب افزایش تقاضای داخلی و افزایش صادرات می شود . آلکساندر در سال 1952 میلادی نشان داد که کاهش ارزش پول ملی می تواند موجب کاهش مصرف کل در اقتصاد شود. اثرات تورمی کاهش ارزش پول ملی نیز موجب توزیع مجدد درآمد نیروی کار به تولید کنندگان می شود . صندوق بین المللی پول افزود: گرایش نهایی نیروی کار به مصرف در مقایسه با تولید کننده بسیار بیشتر است و کاهش ارزش پول ملی به همین دلیل موجب کاهش تقاضای کل می شود . این گزارش با اعلام این که روابط و تعاملات نرخ ارز و اقتصاد کلان در جانب عرضه بسیار پیچیده می شود، اضافه کرد: در حالی که کاهش ارزش پول ملی موجب افزایش هزینه واردات می شود ، هزینه تولید افزایش یافته و در نتیجه تولید کل کاهش خواهد یافت . اگر کاهش عرضه بیشتر از افزایش تقاضای کل باشد ، در نتیجه سیاست کاهش ارزش پول ملی منجر به کاهش تولید داخلی خواهد شد. در این حالت سیاست کاهش ارزش پول به جای آنکه انبساطی باشد ، سیاستی انقباضی خواهد بود . صندوق بین المللی پول اضافه کرد: ادبیات مربوط به رابطه کاهش ارزش پول ملی و تولید واقعی بسیار گسترده است . تحقیقات و پژوهشهای مختلف نتایج کاملا متفاوتی به همراه داشته است. تحقیقات اولیه مثل کوپر در سال 1971 ، کروگر 1978 و ادواردز 1989 به بررسی این رابطه پرداخته است. این تحقیقات عملکرد تولید کل اقتصاد را قبل و بعد از اجرای کاهش ارزش پول ملی مورد بررسی قرار داده است . دسته دیگری از تحقیقات انجام شده نیز به مقایسه کشوری که در آن سیاست کاهش ارزش پول ملی اجرا شده با سایر کشورهایی که این سیاست در آنها اجرا نشده است ، می پردازد. این تحقیقات شامل دوناوان 1982 ، گیلفاسون 1987 ، کامین 1988 و ادواردز 1989 میلادی است . دسته سوم تحقیقات به رویکرد شبیه سازی اقتصاد کلان مشور شده است این نوع تحقیقات ، با فرض یک شوک ارزی مدلی را برای اقتصاد کلان و تولید کل در یک اقتصاد شبیه سازی می کند . دسته آخر تحیقیقات انجام شده نیز با استفاده از روشهای متنوع اقتصاد سنجی به بررسی رابطه نوسانات نرخ ارز بر تولید کل می پردازند . این گزارش افزود: کل تحقیقات انجام شده در مورد رابطه اثرات تغیر نرخ ارز بر تولید کل در کشورهای غیر نفتی انجام شده است. کشورهای تولید کننده نفت به خصوص کشورهای عضو اوپک از این تحقیقات مستثنی شده اند . نخستین فرض این است که نفت کل تولید اقتصاد کشورهای نفت خیز را تشکیل می دهد. نفت بر اساس ارزهای خارجی قیمت گذاری می شود . در عین حال اکثر کشورهای تولید کننده نفت دارای سیستم ارزی کنترل شده ای هستند تا بازار تقاضای داخلی را تثبیت کنند بنابراین صادرات نفتی جوابگوی تغییر نرخ ارز نخواهد بود . بر اساس این گزارش، گرچه تصمیم در خصوص تولید و صادرات نفت تاثیر چندانی بر نرخ ارز نخواهد داشت ولی در کشورهای تولید کننده نفت جانب عرضه به نوسانات نرخ ارز واکنش نشان می دهد . کاهش ارزش پول ملی موجب افزایش هزینه واردات و در نتیجه کاهش عرضه کل در اقتصادهای نفتی خواهد شد . بهمنی اسکویی در تحقیق سال 1996 میلادی به صورت تجربی نشان می دهند که کاهش ارزش پول ملی در ایران نتایجی کاملا انقباضی خواهد داشت . صندوق بین المللی پول اعلام کرد: البته ایران اخیرا گامهای جدی را برای متنوع کردن اقتصاد خود و رشد صادرات غیر نفتی برداشته است. صادرات غیر نفتی در سال 1979 میلادی کمتر از 3 درصد کل صادرات ایران را تشکیل می داد . این رقم تا سال 2000 میلادی روند صعودی کندی را داشت ولی میزان صادرات غیر نفتی نسبت به کل صادرات ایران در سال گذشته به بیش از 27 درصد رسیده است. این رقم طی سالهای آینده به بیش از 40 درصد نیز افزایش خواهد یافت . بنابراین گزارش، نسبت صادرات غیر نفتی به کل صادرات ایران طی دهه 1980 میلادی به سرعت افزایش داشته است. در این سالها جنگ با عراق ، دولت ایران را به سرمایه گذاری در بخشهای استراتژیک مثل پتروشیمی رهنمون کرده است . در نتیجه صادرات محصولات پتروشیمی امروزه بخش زیادی از صادرات غیر نفتی ایران را تشکیل می دهد . در واقع صادرات غیر نفتی ایران طی ده سال اخیر نقش مهمی در اقتصاد این کشور داشته است . تاکید ایران بر گسترش صادرات غیر نفتی در طی دهه 1990 میلادی به شدت نمایان شده است . صندوق بین المللی پول در ادامه اضافه کرد: افزایش صادرات غیر نفتی ایران فرضیه جدیدی را مطرح می کند و آن این است که کاهش ارزش ریال ، آثار انبساطی داشته است. در جانب تقاضا ، کاهش ارزش ریال موجب افزایش قدرت رقابت پذیری و رشد تقاضای کالاهای غیر نفتی شده است. در جانب عرضه نیز کاهش ارزش ریال موجب افزایش تولید کالاهای غیر نفتی شده است . این گزارش با اعلام این که هدف این تحقیق بررسی آثار تغییر نرخ ارز بر رشد واقعی تولید در ایران در دو بازده زمانی است افزود: نخست مدت زمانی که افزایش صادرات غیر نفتی در آن مستثنی شده است و دوم زمان بلند مدت که شامل دهه 1990 میلادی خواهد بود.هدف مقایسه و بررسی اثرات انقباضی و انبساطی نوسانات نرخ ارز در هر دو بازده زمانی است . گزارش صندوق بین المللی پول حاکی است: با استفاده از آمارهای اقتصاد ایران بین سالهای 1959 تا 2003 میلادی ، تجزیه و تحلیل اقتصادی بر اثرات نوسانات پول ملی بر رشد واقعی تولید در این مدت متمرکز شد . تحقیقات اولیه اثرات انبساطی کاهش ارزش ریال در ایران را غیر محتمل می شمرد . از زمانی که ارزش ریال در برابر دلار ثابت نگه داشته شد و قیمت نفت نیز بر اساس دلار تعیین شد ، کاهش ارزش ریال موجب افزایش قدرت رقابت صادرات نشده است . بر عکس ، کاهش ارزش ریال موجب افزایش هزینه واردات و افت تولید کل شده است . در طول زمان ایران بخش صادرات غیر نفتی خود را توسعه داده است و این رشد در طی دهه 1990 میلادی کاملا چشمگیر بوده است. افزایش صادرات غیر نفتی انگیزه تازه ای را برای بررسی کاهش ارزش پول ملی بر اقتصاد ایران فراهم کرد. برای بررسی دقیق تحولات اقتصاد ایران دو بازده زمانی مذکور را مورد تحقیق قرار داده ایم . این گزارش افزود: با توجه به آمارهای صادرات غیر نفتی بین سالهای 1959 تا 1990 میلادی هیچ گونه همگرایی بین رشد تولید و نوسانات نرخ ارز وجود ندارد . بالعکس بین بازده زمانی 1959 تا 2003 همگرایی زیادی بین این دو پارامتر وجود داشته است . در بازده زمانی بلند مدت ، کاهش ارزش پول ملی اثر مثبت و انبساطی بر تولید واقعی داشته است . کاهش ارزش ریال در برابر دلار موجب افزایش تقاضای کالاهای صادراتی و در نتیجه رشد تولید کل شده است . در پایان این گزارش امده است: با استفاده از معیارهای واقعی و اسمی نرخ ارز موثر به این نتیجه می توان رسید که کاهش ارزش ریال در بلند مدت آثار انقباضی و در کوتاه مدت آثار انبساطی داشته است . نتایج تحقیقات انجام شده اثر انبساطی کاهش ارزش ریال در برابر دلار را در کوتاه مدت ثابت می کند. در عین حال کاهش ارزش ریال در بلند مدت موجب کاهش تقاضا خواهد شد و اثر انقباضی به همراه خواهد داشت.
