مخاطبان ، سخت گیر شده اند

طنز آنجا متولد می شود که دردی هست و مساله ای غیرمتعارف ؛ اما مستولی بر زندگی شخصی و اجتماعی ما که از فرط اختلاط با عرف و عادات زندگی دیگر مجالی برای اندوه یا اشک نمی گذارد و ناگزیرمان می کند به لبخند زدن و گاه حتی قهقهه سر دادن!
کد خبر: ۱۳۰۶۰۶

آنچه در کلام ، موقعیت و یا نگاهی طنزآمیز ما را به خنده وامی دارد، درست همان چیزی است که می توان درباره اش غمبارترین قصه ها را گفت ، تلخ ترین شعرها را سرود و بیرحمانه ترین تحلیل ها و تجویزها را ارائه کرد.

یک مرهم صوتی

قریب 70 سال پیش رادیو پای به زندگی ایرانیان گذاشت و با تازگی هایش فرصت تجربه هیجاناتی را به مردم ما هم داد که بی تردید می توان آن را نوستالژیک ترین رسانه دانست. رسانه ای مبتنی بر فردیت و البته همراه و همپای جامعه و زندگی اجتماعی تک تک افرادی که مخاطبش بوده اند. طنز در رسانه ای که تنها متکی به صوت است و کلام ناگزیر به یافتن بهترین شیوه ها بوده و هست و طنز در این رسانه دورانی را سپری کرده که اگرچه همواره با رشد و پیشرفت همراه نبوده ؛ اما به تبع ویژگی های رسانه رادیو، امروز همراه تازه ها و روزمره هاست و در عین حال آماده برای الحاق به نوستالژی های ما.
در خاطرات جمعی ما هنوز از طنزهای رادیویی نشانه هایی هست و با همه تحولاتی که بخصوص در سالهای اخیر در رادیو شاهد بوده ایم تلاشهایی برای بقای این رسانه و فرارش از کسالت و تکرار طنزهای رادیویی و بخصوص شخصیت های برنامه های طنز رادیو همچنان زنده اند. رادیو به دلیل ویژگی های خاص و البته محدودیت های رسانه ای اش نوع خاصی از طنز را ارائه کرده است. آنچه در این رسانه به عنوان طنز ارائه شده ، بیش و پیش از هر چیز مخلوق دردهای اجتماع و زندگی اجتماعی بوده است. طنز رادیویی در قالب برنامه هایی مستقل ، برنامه هایی نمایشی و یا آیتم های کوتاه در لابلای بخشهای مختلف یک برنامه به مخاطبان این رسانه ارائه شده است.
در بیشتر موارد طنزهای رادیو یا در کلام یک راوی طناز مخاطب را با خود همراه کرده است و یا در قالب تیپ سازی هنرمندانه نویسندگان و کارگردانان و البته صداپیشگانی که به این تیپها جان و حتی شخصیت می داده اند. طنز مبتنی بر موقعیت بسیار کم و معمولا در برنامه های نمایشی به مخاطبان رادیو ارائه شده و آنچه بیشتر از هر چیز طرفدارانی برای طنزهای رادیویی دست و پا می کرده ، تازگی و به روز بودن گفتنی ها بوده است و جسارت ، آزادی و بی پروایی بیشتر برنامه های این رسانه در مقایسه با رسانه ای تقریبا محافظه کار به نام تلویزیون و قدرتی که رادیو برای تخیل و شراکت به مخاطبش می دهد. اولین طنزهای رادیویی که پس از انقلاب اسلامی ایران و شروع دوباره رادیو به یاد داریم ، عموما به مشکلات و مسائل زندگی اجتماعی ما مربوط بودند. طنزهای اجتماعی که گاه طعنه هایی به سیاست ها و سیاستمداران نیز می زده و معضلاتی را که پس از پشت سر گذاشتن یک انقلاب بزرگ و یک جنگ تحمیلی ، لاجرم هر جامعه ای را مبتلا می کند، نقد و گاه هجو می کرد.
سالهای بسیار به دلایل مختلف که مهمترین آنها مربوط به خصوصیات و محدودیت های رسانه رادیو بوده ، طنزهای رادیویی همچون مرهمی برای تسکین دردها و مشکلات اجتماعی ، عمل می کرده که تا رسیدن به رفاه و آرامش راه بسیار در پیش داشت و بالطبع پس از پایان این دوره و گذر از سالهای سخت جنگ و آغاز دوران سازندگی ، آن نوع طنز، شخصیت های طنز متولد شده براساس تیپهای اجتماع آن زمان و نیز آن نوع نگرش و نحوه بیان ، تاریخ مصرفش تمام شد و به نوستالژی های ما پیوست.

طنازی ماندگار

امروز رادیو دوران تازه ای را تجربه می کند. دورانی که متاثر از شرایط جامعه است و سیاست های گردانندگان این رسانه که آنها نیز چشمی به جامعه ، مخاطب و خواسته هایش دارند. برای آغاز این دوران تازه و تغییر ذائقه در مخاطب رادیو، طنز رادیویی نیز ناگزیر به تغییر و یافتن راهکارهایی مناسب است. مخاطب امروز دردهایی متفاوت دارد و ناچار به طنزهای گذشته نمی خندد. مخاطب امروز بیشتر از دردهای مشترک ، از مسائلی بسیار متنوع رنج می برد که رادیو به عنوان یک رسانه باید برای هر کدام مرهمی تازه و متناسب ارائه کند.
زمینه های پاسخگویی به این تنوع با تشکیل شبکه های مختلف و تخصصی شدن هرکدام فراهم شده و البته تلاشهایی هم صورت می گیرد؛ اما به دلایل بسیار طنزهای امروز رادیو دیگر مانند گذشته نیستند. چرا که تولید یک برنامه طنز پیش از هر چیز نیازمند طنزپردازانی است که آشنا به زمانه و زندگی مردم ، مطلع ، دقیق و چندان هوشمند که بهترین زاویه برای نگاه طنازانه به مسائل را داشته باشند و بهترین قالبهای بیانی را با محدودترین ابزار یعنی صدا، پیدا کنند و ذائقه مخاطبی را سیراب کنند که برای انتخاب ، گزینه های بسیار دارد. مخاطب امروز به شوخی های کلامی در رادیو عکس العمل لازم را نشان نمی دهد؛ چرا که از این شوخی ها به وفور در زندگی روزمره برخوردار است.
تیپ سازی و شرطی کردن این مخاطب هم با این همه تنوع موضوعی ، خیلی نمی تواند جلبش کند. طنازی برای چنین مخاطبانی کار ساده ای نیست. بویژه در رسانه ای که بیش از هر چیز در بخش نویسندگی و تهیه محتوا درگیر مشکلات بسیار است. چند آیتم ساده که شوخی های کلامی را تنها با رنگ و لعاب تغییر صداها و تیپ سازی های بی پایه و اساس به خورد مخاطب می دهد، او را راضی نمی کند. لودگی ، شوخی و صمیمیت بی حساب که گاه به بی حرمتی تنه می زند، هم راه چاره نیست.
خلاقیت و نوآوری در ساخت برنامه های شاد و مفرح هم نمی تواند جایگزین کاملی برای ارائه مرهمی به نام طنز باشد. حساب سرانگشتی مخاطبان یک برنامه و دقت در چرایی پرمخاطب بودن هر نوع برنامه ای از هر قالبی ، بهترین راهگشاست برای رسیدن به قالب تازه برای طنز در رادیو. آنچه مخاطب امروز می خواهد از رادیو بشنود در لایه های زیرین یک برنامه موفق رادیویی پنهان است و تنها تلاشی می خواهد و ذوقی برای تجزیه و تحلیل و درک آنها و به کار گرفتنشان برای ساخت این قالب خاص برنامه رادیویی ، یعنی طنز.
رادیو گویی زبان گویای تک تک شنوندگان خویش است . از این بابت است که باید آنچه را بگوید که مردم می خواهند هم بگویند و هم بشنوند. پس باید گفتنی داشته باشد و آن را بسیار خوب بگوید و در برنامه های طنز همچون شیرین سخنی عمل کند که در اجتماع ما مجلس گرمی می کند.
جسارت و صمیمیت واقعی در لحن برنامه ای که پشتوانه اش برنامه سازانی آگاه و همراه جریان های روز هستند و دقت و هوشمندی در انتخاب مسائل مورد توجه مخاطب ، طرح ناگفته هایی که در پس کلیشه ها و ساختار متعارف برنامه های رادیویی می مانده اند، ساختن کلمات ، عبارات و حتی صوتی که چون یک کد، رازها و رمزهایی مشترک بین یک برنامه و مخاطبانش را یادآوری می کند، طراحی شخصیت هایی جستجوگر و طناز که برای خلق موقعیت های طنز به سراغ اجتماع ، مردم و مسوولان و سیاستمداران می روند و بهره مندی از همه گونه های صوت از جمله کلام ، موسیقی ، افکت طنزآمیز و ... شاید راهکارهایی باشند برای رسیدن به طنزهایی مناسب حال مخاطب گریزپای رادیو در این زمانه.


آذر مهاجر
newsQrCode
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰

نیازمندی ها