شهرام ناظری یک ریال هم نگرفت

از ایده شکل‌گیری انیمیشن «آخرین داستان» بگویید.

از همان ابتدا که وارد این حوزه شدم و چند فیلم کوتاه انیمیشن ساختم، دغدغه انجام کاری با محوریت شاهنامه را داشتم.

این دغدغه ریشه در چه دارد؟

ریشه در بافت خانوادگی من دارد. من از بچگی با کتاب داستان‌های کهن ایرانی مثل شاهنامه یا هزار و یک شب بزرگ شدم و از همان موقع هم در همین زمینه طراحی و تصویرسازی می‌کردم که بسیار هم مورد تشویق قرار می‌گرفت.

بر چه اساس قصه ضحاک را برای روایت انتخاب کردید؟

قصه ضحاک یکی از جذاب‌ترین‌های شاهنامه است، اما نکته‌ای که وجود داشت این بود که در حوزه بازی‌های ویدئویی («خدای جنگ» و...) و سینمای روز کم‌کم شخصیت‌های خاکستری رشد پیدا می‌کردند که خیلی جذاب بودند و در اصل ما دیگر شاهد شخصیت‌های سفید و سیاه مطلق نبودیم. از سوی دیگر استاد بهرام بیضایی بازنمایی‌هایی از شاهنامه داشتند مثل نمایش‌های «شب هزار و یکم»و «سه برخوانی» که بسیار برایم جذاب بود. تمام این المان‌ها دست به دست هم دادند و من فکر کردم چقدر جذاب می‌شود اگر بتوانم با این نگاه برخی از شخصیت‌های شاهنامه را به تصویر بکشم.

یکی از مشخصه‌های اصلی این کار بومی بودن آن است، چرا شما به این بومی‌سازی توجه کردید؟

در پاسخ به سوال شما دو مساله نهفته است. اول این‌که در این اثر، شاهنامه محور کار است و حتی من که این انیمیشن را با برداشتی آزاد از داستان ضحاک ساختم باید در لایه‌هایی به اصالت و پیرنگ کتاب وفادار می‌ماندم و دوم همان بستر خانوادگی‌ام بود. من در خانواده‌ای بزرگ شدم که بشدت به ایرانی بودنشان افتخار می‌کنند و تمام آداب و رسوم ملی و دینی‌شان را انجام می‌دهند. بنابراین من به عنوان یک کارگردان انیمیشن وقتی می‌خواهم در قالب یک فیلم که در واقع یک محصول فرهنگی است اثری را به جهان عرضه کنم باید از داشته‌های وطنی خودم استفاده ببرم. این‌که من کاری خیلی شرقی یا خیلی غربی بسازم و بعد در جشنواره‌های مختلف شرقی یا غربی اثرم را به خودشان عرضه کنم معنایی ندارد. این می‌شود مثل همان «زیره به کرمان بردن». بنابراین هم به لحاظ دغدغه‌های شخصی و هم انتقال فرهنگی سعی کردم اثرم را تا حد امکان بومی نگه دارم.

وقتی در معرفی یک انیمیشن به اسامی صداپیشگانی چون لیلا حاتمی، پرویز پرستویی، بیتا فرهی، باران کوثری و چندین بازیگر برجسته دیگر برمی‌خوریم و از طرف دیگر می‌بینیم که موسیقی این انیمیشن را کریستف رضاعی ساخته و شهرام ناظری تیتراژ پایانی‌اش را خوانده، ناخودآگاه به این فکر می‌کنیم که مگر این انیمیشن چیست که همه این بزرگان را در کنار هم جمع کرده. چوبدستی جادویی داشتید که این کار را کردید؟

نه، تمام این دوستان به من و این کار لطف داشتند که قبول همکاری کردند.

جدا از این تعارفات چطور این اتفاق افتاد؟

خیلی‌ها ممکن است دچار این سوءتفاهم شوند که شاید پول هنگفتی پشت این کار است که باید بگویم واقعا این‌طور نیست. این اثر کاملا با بودجه خصوصی ساخته شده و شاید خیلی کم‌هزینه‌تر از بعضی انیمیشن‌های دیگر که تولید شده یا در حال تولید است، باشد. من از روز اول فهرست این بازیگران و آقای شهرام ناظری را در ذهنم داشتم و حتی می‌توانم بگویم که فیلمنامه‌ام را با صدای آقای ناظری نوشتم.

فکر نکردید اگر ایشان قبول نکرد چه کسی را باید جایگزینشان کنید؟

بله، قطعا فکر کرده بودم، اما همیشه بر این باورم که خواستن توانستن است. من هم تمام تلاشم را کردم عزیزانی که در ذهنم بود را به این کار دعوت کنم. این دوستان هم در مرحله اول لطف کردند و در مرحله بعد چند و چون کار و محوریت کار را که شاهنامه بود، دیدند. ما با هرکدام از این دوستان طی جلساتی خصوصی صحبت‌هایی ‌کردیم و حتی من کاملا متوجه بودم که در بعضی موارد در معرض محک خوردن هستم. به عنوان مثال استاد ناظری در حوزه شناخت شاهنامه من را کاملا محک زدند یا آقای پرستویی دو بار راف کات انیمیشن ما را دید. اساتید هنر به راحتی شهرت و محبوبیتشان را به دست نیاوردند و طبیعتا به راحتی هم آن را لکه‌دار نمی‌کنند. بنابراین دوستان با اطلاع و شناخت کافی وارد این پروژه شدند و جالب است بدانید که همکاری آقای ناظری با ما کاملا افتخاری بود و حتی یک ریال هم از ما پول نگرفتند.

این انیمیشن را در جشنواره خارجی هم نشان دادید؟

بله، اولین نمایش «آخرین داستان» در جشنواره «انسی» که مهم‌ترین جشنواره انیمیشن دنیاست و در فرانسه برگزار می‌شود، بود. این اتفاق برای اولین بار در تاریخ انیمیشن ایرانی رخ می‌داد که یک فیلم ایرانی در بخش انیمیشن‌های سینمایی به طور رسمی در این جشنواره به نمایش درآید. البته در سال 2016 هم جشنواره کن از ما دعوت کرد که سکانس‌هایی از این انیمیشن را نمایش دهیم و سال 2013 هم جشنواره انسی به عنوان شش پروژه برتر در حال تولید دنیا از ما دعوت کرد و ما سکانس‌هایی از فیلم را در آنجا هم به نمایش درآوردیم.

برای ساخت چنین انیمیشن عظیمی تنها از توان تکنیکی انیماتورهای داخل ایران استفاده کردید؟

ما در بخش وسیع فیلم یعنی تمام مراحل پیش‌تولید و تولید از توان نیروهای داخلی بهره بردیم، اما در بخش‌هایی از پس‌تولید که بیشتر مربوط به حوزه صداگذاری می‌شد قسمت‌هایی از کار در کشورهای روسیه، اسپانیا و مقدونیه انجام شد.

چه زمانی فیلمتان را در ایران به اکران عمومی درمی‌آورید؟

شاید در پاییز. البته این هفته هم این انیمیشن در جشنواره کودک و نوجوان اصفهان در دو بخش با دیگر آثار به رقابت می‌پردازد.

ساناز قنبری

سینما