زخم‌هایی کهنه که التیام نمی‌یابند

اول: مهدی منعم، عکاسی است که بعد از پایان جنگ دغدغه‌هایش تمام نشد. دوربینش روی دوشش بود و تازه انگار دفاع مقدس برایش آغاز شده بود. او نزدیک به دو دهه از عمرش را گذاشت تا بتواند رنج قربانیان جنگ را به تصویر بکشد، رنجی که هنوز هم که هنوز است با گذشت 30 سال از پایان جنگ، مردمان این سرزمین با آن درگیرند، ‌دغدغه‌ای که اما حالا مدت‌هاست در انبار خاک می‌خورد، چرا که نه او به عنوان هنرمند این حوزه و نه حتی خود قربانیان جنگ حامی ندارند.

کد خبر: ۱۱۵۰۲۵۸

بهانه گفت‌وگو با مهدی منعم عکس‌های فاجعه سردشت بود، با اولین سوال اما بحث کلی‌تر شد. وقتی از او پرسیدم چرا به اندازه فاجعه حلبچه عکسی از سردشت نداریم، تازه گلایه‌های او آغاز شد. گلایه‌هایی که حتما در فضای مناسب‌تر در همین روزنامه به آن خواهیم پرداخت. او اما بدون حامی نزدیک به 12 سال از زندگی‌اش را برای قربانیان جنگ گذاشت تا حاصل این پروژه کتابی شود به نام قربانیان جنگ، کتابی که با وجود همه اعتبار پژوهشی که پشت آن بود هیچ سازمان و ارگانی را وسوسه نکرد از آن حمایت کند. خودش در این ارتباط می‌گوید: این عکس‌ها توجه هیچ سازمانی را جلب نکرده است و هیچ ارگانی برای تهیه یا استفاده از آنها حمایتی نکرده است. اما با توجه به جدی بودن این موضوع و به عنوان کسی که در جنگ حضور داشته‌ام و حس و حال آن زمان را خوب درک می‌کنم، اقدام به عکاسی از این سوژه کردم و احساس کردم باید این دوره را نیز ثبت و ضبط کنم به عنوان یک دوره از تاریخ دوران دفاع مقدس ما و برای آشنایی نسل امروز که روز به روز از مسائل دوران جنگ بیشتر دور می‌شوند.

دوم: زخم‌های جنگ کهنه می‌شوند، اما التیام نمی‌یابند. زخم‌خوردگان تنها می‌آموزند رنج را تاب بیاورند و با درد زندگی کنند، اما این، تنها بی‌عدالتی جنگ نیست. جنگ قربانیان خود را به فراموشی می‌سپارد تا نفسی تازه کند و جامعه‌ها و انسان‌های دیگری را در کام خود بسوزاند و خاکستر کند. در مقابل، عکس با توان بی‌مانند ثبت‌کننده و یادآورانه‌اش، این قاعده را بر هم می‌زند آن گاه که دوربین، هدفمند و همدلانه به سوی قربانیان جنگ نشانه می‌رود، به جای هزاران واژه سخن می‌گوید و راه را بر فراموشی خود خواسته می‌بندد، اذهان آدمیان را دگرگون و این پرسش همیشه تاریخ را در گوش‌ها فریاد می‌کند که براستی چرا انسان‌ها باید چنین بیرحمانه به دست انسان‌ها کشته و مجروح شوند؟

مهدی منعم، عکاس ایرانی سال‌هاست، از آغاز دفاع مقدس و در تمامی سال‌ها پس از آن، دوربین خود را به سوی واقعیت‌های زندگی رنج دیدگان جنگ نشانه رفته تا به تاکید بگوید جنگ، تلخ‌ترین تجربه بشری و زیباترین تجلی رفتار انسان‌ها، تلاش‌شان در راه صلح و پایان بخشیدن به جنگ است.

سوم: کتاب قربانیان جنگ نخستین‌بار سال ۱۳۸۷ با حمایت کمیته بین‌المللی صلیب سرخ منتشر و با حضور جمعی از هنرمندان عکاس و اصحاب رسانه رونمایی شد. انتشار کتاب قربانیان جنگ با استقبال مردم و هنرمندان دلسوز بخصوص اهالی هنر عکاسی کشور رو‌به‌رو شد و رسانه‌ها نیز با درج گزارش‌هایی از این کتاب در معرفی آن همت گماشتند، به گونه‌ای که در مدت کوتاهی تمام نسخ این کتاب به فروش رفت. پس از این اتفاق و برای پاسخگویی به نیاز علاقه‌مندان، در سال ۱۳۹۱ با اخذ مجوز از وزارت فرهنگ، کتاب قربانیان جنگ ۲ آماده چاپ شد، اما دریغ که عدم برخورداری از هیچ‌گونه حمایت مالی چه در زمان تولید عکس‌ها و سفرهای متعدد برای تکمیل این پروژه و چه در زمان انتشار کتاب و مساعدت در باب هزینه‌های بیشمار مربوط‌، امکان چاپ آن فراهم نشد. طی این سال‌ها، عکاسی از قربانیان جنگ هرگز متوقف نشد. قربانیانی که هنوز از آثار جنگ تحمیلی زخم بر جان و تن دارند شب و روز از درد و رنج آن در امان نیستند. با این وضعیت سال ۱۳۹۵ تصیم گرفتم کتاب قربانیان جنگ ۲ را منتشر کنم. انتشار این کتاب از یک سو به آن دلیل است که این قربانیان به فراموشی سپرده نشوند، و از طرف دیگر برگی روشن و شفاف از تاریخ کشورم محسوب می‌شوند، این عکس‌ها اگر چه در محدوده جغرافیایی مرزهای ایران ثبت شده، اما هیچ یک از آنها ما را در نقطه‌ای خاص محبوس نمی‌کند، بلکه پیام انسانی مستتر در خود را از مرزهای ایران فراتر می‌برد و در مذمت جنگ و ستایش صلح سخن می‌گوید. عکس‌های این کتاب نشان می‌دهدجنگ می‌تواند در دل خود چه عوارض وحشتناکی به بار آورد، لذا بشریت متعهد است در همه حال پیام آور صلح و آرامش در سطح جهان باشد.