جان شیرینی که به موی طبیبم بسته است...

هدف ما از طرح این پرسش‌ها آن است که نکته‌ای را با شما در میان بگذاریم و آن ضرورت تغییر و اصلاح چرخه معیوب ارتباط بین پزشک و بیمار به عنوان بخشی از فرهنگ سلامت است.

رشد فرهنگ سلامت در کشورمان منوط به پذیرش مسئولیت‌های برقراری یک ارتباط سالم، صمیمی و منطقی میان پزشک و بیمار است و هر کدام از ما باید مسئولیت تلاش‌های خود را در جایگاه پزشک یا بیمار بپذیریم. تاکنون هر آنچه شنیده‌ایم گلایه و شکایت‌های بیماران درباره رفتار پزشکان و نحوه عملکرد آنها بوده است که برخی پزشکان خود نیز این ناراحتی‌ها را تایید می‌کنند و مردم را حق به جانب می‌دانند، اما امروز، اول شهریور همزمان با زادروز بوعلی سینا، پزشک و دانشمند شهیر (سده چهارم و پنجم خورشیدی)، به مناسبت روز پزشک سراغ چند پزشک رفتیم تا از آنها بایدها و نبایدهای مربوط به انتظارات بیماران از پزشکان را جویا شویم.

همدردی، رابط میان پزشک و بیمار

بهرام حقی آشتیانی - نورولوژیست و استادیار دانشگاه علوم پزشکی ایران: رعایت اصول مربوط به روابط اولیه انسانی میان پزشک و بیمار بسیار مهم است و باید همه ما به آن توجه داشته باشیم.

ارائه پاسخ درست به سوالات بیمار با حوصله و صبر، برقراری ارتباط دوستانه میان پزشک و بیمار بخصوص در رابطه با افرادی که بیماری صعب‌العلاج دارند و در نهایت همدردی توسط پزشک، مهم‌ترین نکاتی است که باید توسط ما پزشکان مورد توجه قرار گیرد.

هرچند در مواقعی، برخی بیماران انتظارات غیرواقع‌بینانه‌ای در زمینه درمان دارند. برخی گمان می‌کنند اگر مصرف دارویی برای بیمار عارضه‌ساز شد، یعنی پزشک تشخیص درستی نداشته است. این نگرش اشتباه میان مردم باید اصلاح شود. بدون شک، پزشک بهترین روش درمان را برای بیمار خود انتخاب می‌کند و هیچ دارویی بدون عارضه نیست. ارائه اطلاعات اولیه درباره بیماری و دارویی که فرد دریافت می‌کند یکی دیگر از وظایف پزشک است تا فرد مجبور به دریافت اطلاعات اشتباه از اینترنت نشود، اما متاسفانه در مواقعی شاهد هستیم پزشک به دلیل مشغله زیاد و حضور بیماران متعدد، امکان اختصاص چنین وقتی را برای بیمار ندارد که این مشکل نیز توسط سیاستگذاران و برنامه‌ریزان قابل رفع است.

یکی از مشکلات مهم پزشکان درباره رفتار بیماران، بی‌توجهی مراجعان به حقوق و حریم خصوصی یکدیگر و عدم رعایت نوبت در سالن انتظار است.

متاسفانه برخی افراد به گمان این که در وضعیت اورژانس قرار دارند، بدون هماهنگی در مطب حاضر می‌شوند و اصرار بر ویزیت دارند. در صورتی که تنها پزشک است که صلاحیت تشخیص اورژانسی بودن وضعیت بیمار را دارد، اما متاسفانه برخی با خودخواهی اصرار دارند با زیرپا گذاشتن حقوق دیگران خواست آنها محقق شود.

چالش دیگر آن است که میان برخی مردم، پدیده مرگ به عنوان یک امر طبیعی پذیرفته نشده است. به همین دلیل حتی اگر فردی بر اثر کهولت سن بمیرد، باز هم با نگاه بدبینانه‌ای به تیم پزشکی نگاه می‌کنند و آن را به قصور پزشکی ربط می‌دهند.

اعتماد، بنیان رابطه بیمار و پزشک

آریا جنابی - متخصص کلیه و رئیس بخش دیالیز بیمارستان رسول اکرم(ص): اعتمادسازی در فرآیند ارتباط بین پزشک و بیمار بسیار حائزاهمیت است، چراکه بر روند درمان بسیار موثر است.

یکی از عواملی که می‌تواند روند اعتمادسازی را تسریع کند، مشاوره گرفتن بیماران از پزشکان مورد اعتماد خود برای آشنایی با دیگر متخصصان مطابق با نیازشان است. هر چه اعتماد بیشتر باشد به همان میزان فرآیند درمان و تنش میان پزشک و بیمار کاهش و تبعیت بیماران در اجرای دستورات پزشک بیشتر خواهد شد. فرآیند درمان نیز بهتر و با سهولت بیشتری انجام می‌شود.

از دیگر انتظارات برخی بیماران، ویزیت مکرر آنها هنگام حضور در بخش دیالیز است. پاسخگویی به چنین انتظاری از سوی پزشک با توجه به مشغله‌هایی که دارد، امکانپذیر نیست. بیماران باید توجه داشته باشند پزشک در صورت نیاز حتما بموقع بر بالین بیمار حاضر خواهد شد.ضمن آن که شرایط او توسط پرستاران مدام ارزیابی و به پزشک اعلام می‌شود، اما متاسفانه به دلیل وجود افسردگی‌های خفیف و متوسط در بیماران دیالیزی، این انتظارات در سطح بسیار بالایی وجود دارد و ما هر روز با آن مواجه هستیم.

از سوی دیگر، انتظار بیماران برای در اختیار داشتن شماره موبایل پزشکشان منطقی به نظر نمی‌رسد. چرا که یک پزشک توان پاسخگویی به همه تماس‌ها و پیام‌ها را ندارد و بدون شک زندگی‌اش مختل می‌شود.

تخریب پزشک با مصرف نامنظم دارو

بابک شریف کاشانی - متخصص بیماری‌های قلبی ـ عروقی: متاسفانه فرهنگ اشتباهی که میان اغلب مردم وجود دارد این که داروهای تجویز شده را نصفه و نیمه مصرف کرده‌ایم و بقیه آن را یا به سطل آشغال ریخته یا در کیف دارو ذخیره کرده‌ایم و چه بسیار مواقعی که درمان را نیز ادامه نداده‌ایم.

برخی بیماران قلبی از پزشک انتظار دارند با همان نسخه اول سلامت خود را به دست آورند و دیگر نیازی به مراجعه مجدد نباشد. درباره بیماری‌های قلبی چنین انتظاری نباید و نمی‌توان داشت. فرآیند درمان این بیماری‌ها در مواقعی چند مرحله‌ای است و نمی‌توان با آنها مانند یک بیماری ساده و گذرا رفتار و عمل کرد.

از سوی دیگر بارها شاهد بوده‌ایم بیماران دستورات دارویی و گفته پزشک را رعایت نمی‌کنند و با مراجعه به پزشک دیگر اعلام می‌کنند فلان پزشک نتوانسته اقدامات درمانی لازم را انجام دهد. این مراجعان با انتظارات بیشتری به پزشک دوم مراجعه می‌کنند و باعث می‌شوند پزشک داروهای قوی‌تری تجویز کند و کارهای اضافه‌تری انجام دهد.

مساله دیگر، واکنش‌های غیرواقعی برخی بیماران در قبال عوارض دارو یا مثلا انجام آنژیوگرافی است. متاسفانه اغلب بیماران نمی‌دانند هیچ داروی بدون عارضه‌ای وجود ندارد و هدف پزشک از اطلاع‌رسانی نسبت به این عوارض، تحت کنترل بودن شرایط و مراجعه به موقع به پزشک است و این مساله با ضعف یا توانمندی پزشک در معالجه بیماری ارتباطی ندارد. واقعیت این است که حتی مصرف یک استامینوفن ساده هم عوارض دارد.

سهیلا فلاحی - جام‌جم