حقوق بیماران در دنیای باستان

در تحقیقی که دنیل فوچانگ در دانشگاه منچستر و یکی از دانشگاه‌های چین ارائه کرده، این اصول چهارگانه را با اصول چین باستان موسوم به اخلاق پزشکی چین باستان (ACME) مقایسه کرده است. نتایجی که در این مقایسه به دست آمده، نشان می‌دهد تمام موارد مربوط به چهار اصل اساسی، شامل احترام به حق انتخاب بیمار، اصل مفید بودن، اصل مضر نبودن و رعایت عدالت در اصول اخلاق پزشکی چین باستان است.

در دوران باستان حق و حقوق بیماران از طریق سوگند نامه‌هایی که توسط پزشکان خوانده می‌شد در اختیارشان قرار می‌گرفت که سوگندنامه بقراط ازجمله این موارد است و در فرهنگ‌های مختلف به فراخور مسائل فرهنگی و اجتماعی این سوگندنامه‌ها وجود داشته‌اند. این سوگندنامه به‌طور کلی اصول اخلاق پزشکی را در خود دارد و در آن به رازداری و نهایت تلاش برای درمان بیماران و عادلانه رفتار کردن اشاره شده است. اصول اخلاقی پزشکی چین باستان در قرن هفتم پس از میلاد مسیح توسط پزشکی معروف با نام سان سژو میا اُ تعریف شد تا پزشکان باستان با پیروی از آن سلامت بیماران و حقوقشان را محقق کنند. در این اصول آمده هدف از پزشکی کمک کردن است و وسیله‌ای برای به دست آوردن مال و ثروت نیست. همچنین در این اصول آمده که زندگی‌ها باید نجات پیدا کنند و هیچ موجودی نباید کشته شود. شهرت‌طلبی نفی شده است و از پزشکان خواسته شده مهربانی را سر‌لوحه کار خود قرار دهند. اصولی که این پزشک چینی در پزشکی استفاده کرده، برگرفته از مبانی اخلاقی کنفسیوس‌ ـ حکیم و سیاستمدار چینی ـ است. ازجمله تعالیم او اطاعت و مهربانی و اجرای عدالت بود و به عقیده او مردم باید نیک باشند و از جنبه‌های شیطانی در امان باشند وخود سرنوشت خود را با خوی نیکو بسازند. در کتاب اخلاق پزشکی در دنیای باستان نوشته پائول کاریک آمده است بیماران باید تمام آنچه در رابطه با بیماری خود می‌توانند اطلاع داشته باشند را از پزشک خود دریافت کنند.

روح اخلاق پزشکی در میان پزشکان ایران‌باستان، مصر، روم، یونان و چین وجود داشته است و همواره پزشکان و حکیمان نسبت به رعایت اصولی مشخص در کار خود ملزم بوده‌اند. تمام دستور العمل‌های باستانی که توسط حکیمان و پزشکان مورد استفاده قرار می‌گرفتند به حق طبیعی و اولیه بیماران که دریافت کمک از پزشک است اشاره دارند که پزشک دراین موضوع نباید کوتاهی کند.

در این کتاب به صفات پزشکان ایرانی اشاره شده است که بیماران را دوست خود و بیماری را دشمن می‌دانستند و پزشکان را افرادی عاری از جرم و جنایت توصیف می‌کردند که به دنبال درمان هدفمند بیماران بوده و به آنها آسیب نمی‌زدند. در بخش‌هایی از این کتاب رفتار پزشکان ایرانی را محترمانه و شریف شرح داده اند که در منابع ایرانی مربوط به 400 سال بعد میلاد مسیح بند‌هایی از این توصیفات آمد و عینا در کتاب اخلاق پزشکی دنیای باستان ذکر شده است. با وجود پیشرفت کم علم پزشکی نسبت به دوران امروزی، به نظر می‌رسد توصیه‌های اخلاقی زیادی برای پزشکان برای رعایت حقوق بیماران وجود داشته است.

منبع: Medical Ethics in the Ancient World by Paul J. Carrick

سعید ضروری

جام جم