منـافع ملی یک‌شبه تغییر نمی‌کند

با این حال هنوز این موضوع مورد غفلت واقع شده که مشارکت بالای مردم در انتخابات و نیز صف‌بندی‌ گروه‌های سیاسی برای رقابت انتخاباتی در چارچوب قانون چه تاثیری بر مواضع خارجی ایران داشته و تا چه اندازه می‌تواند منافع ملی کشورمان را تامین کند.؟

در همین خصوص با دکتر عبدالعلی قوام، استاد برجسته علوم سیاسی و روابط بین‌الملل در مورد تاثیر این مشارکت در عرصه دیپلماسی و سیاست خارجی به گفت‌وگو نشسته‌ایم. او در این مصاحبه به مقایسه روند برگزاری انتخابات در ایران و برخی کشورهای غربی پرداخته و از منظر منافع ملی، مکانیزم‌های مشارکت سیاسی را مورد بررسی قرار داده است. دکتر قوام معتقد است آنچه که در عرصه بین‌الملل اهمیت فراوان دارد استفاده رئیس دولت از پتانسیل‌ها و توانمندی‌های موجود در ترمیم روابط است.

مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

تحولات داخلی برخی کشورها در عرصه بین‌المللی مورد رصد قرار می‌گیرد. یکی از آنها موضوع انتخابات است. انتخابات در برخی از کشورها باعث گمانه‌زنی‌های فراوان می‌شود. مثلا انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و حوادث بعد از آن زیر ذره‌بین رسانه‌ای و دیپلماسی بسیاری از کشورها قرار گرفت و برخی اظهارنظرها نیز نشان‌دهنده تغییر رویکردهای برخی از کشورها بعد از انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده بود. در مورد ایران هم اینگونه است. انتخابات ریاست جمهوری در کشور ما هم مورد توجه بسیاری از سیاستمداران کشورهای دیگر قرار می‌گیرد. از نظر شما برگزاری انتخابات پیش رو در ایران و کیفیت حضور مردم در این موقعیت و برگزیده شدن رئیس‌جمهور چه تاثیر و بازتاب‌های بین‌المللی می‌تواند داشته باشد و چه آثاری را در روابط با سایر دولت‌ها خواهد داشت؟

به طور کلی منافع ملی دولت‌ها یک‌شبه تغییر نمی‌کند. حتی اگر روسای جمهور تغییر کنند و تغییراتی در فرآیند انتخاباتی ایجاد شود. کاندیدای یک حزب برنده یا بازنده شود باز هم منافع ملی دولت‌ها تغییر نمی‌کند. حتی در مورد آقای ترامپ هم ممکن است سخنانی را در کمپین‌های انتخاباتی خود بیان کرده باشد اما وقتی وارد عرصه عمل شود در همان چارچوب قرار می‌گیرد. او در قالب آن نهادها و ساختار لیبرال دموکراتیک رفتار کند. نظام نرم‌های خود را به این کارگزارها تحمیل می‌کند. آن نهادها و نرم‌ها سرجای خود هستند. در ایران تغییر ریاست جمهوری و افرادی که نامزد می‌شوند و انتخابات را می‌برند در مرحله اول از لحاظ روانی روی کشورهای دیگر تاثیر می‌گذارد، اما این مساله هیچ چیز را ثابت نمی‌کند. آنچه که در عمل اتفاق می‌افتد برای سایر کشورها مهم است.

حتی اگر مشارکت مردم در انتخابات کم باشد هم تاثیری در نوع نگاه دیگر کشورها درباره روند جاری حاکمیت ایران نخواهد داشت؟

در کشورهای غربی و حتی آمریکا مردم گاهی بیش از 30تا35درصد مشارکت می‌کنند. نمی‌شود این گونه برداشت کرد که با این مشارکت کم مردمی، رئیس جمهوری از سوی مردم حمایت نمی‌شود.

آیا در غرب هم مثل ایران رسانه‌ها و دستگاه‌های تبلیغاتی مردم را با مشارکت گسترده در انتخابات دعوت می‌کنند؟

نه، این‌گونه نیست. دلیلش این است که دستور کار در دو سیستم ایران و کشورهای خاورمیانه با کشورهای غربی متفاوت است.

در این زمینه بیشتر توضیح می‌دهید؟

در بسیاری از موارد مردم در کشورهای غربی به سیاست‌هایی که نامزدها اعلام می‌کنند، رای می‌دهند. درباره بدنه حکومت و ساختارها در این کشورها رای‌گیری صورت می‌گیرد. مردم در این کشورها به این مساله توجه دارند که رئیس جمهور یا دولتی که مستقر شد چقدر کارایی دارد و چقدر برای مردم می‌تواند ایجاد اشتغال کند و چگونه قدرت خرید مردم بالا می‌رود و وضعیت مالیات‌ها به چه صورتی خواهد بود و تا چه اندازه رئیس قوه اجرایی می‌تواند تامین شغلی ایجاد کند؟ در سال‌های اخیر و بعد از حادثه 11سپتامبر مساله تامین امنیت نیز به عنوان یکی دیگر از مطالبات مردم مورد توجه قرار گرفت. ولی ممکن است در برخی از کشورهای خاورمیانه و جهان سوم برخی از نامزدها برنامه مشخص اقتصادی نداشته باشند ولی چون دستور کار در دو سیستم متفاوت است در نتیجه چنین نامزدهایی از سوی مردم مورد توجه قرار بگیرند و بتوانند قدرت را در دست بگیرند. برای غربی‌ها مهم تامین معیشت و اقتصاد مناسب برای مردم است. البته در ایران ممکن است نامزدی بیان کند که در تعامل با سایر کشورها از نرمش بیشتری برخوردار است و کشورهای غربی به لحاظ روانی این اظهارات را مورد توجه قرار دهند. ولی این شرط کافی نیست. شرط کافی آن است که آنها ببینند شعارهای مطرح شده از سوی نامزدها تا چه اندازه منافع آنان را تامین خواهد کرد. ممکن است فرد خاصی که در ایران قدرت را به دست می‌گیرد از منظر کشورهای غربی کسی باشد که گمان اولیه حاکی از عدم تعامل با ایران باشد اما در عمل روند ماجرا به‌گونه‌ای پیش برود که گمان اولیه تغییر پیدا کند.

بنابراین در مورد سیاست خارجی، مشارکت گسترده یا ضعیف مردم در ایران تاثیر آنچنانی در برداشت کشورهای غربی نخواهد داشت. در برخی از کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین در زمان انتخابات،‌ مردم مشارکت گسترده‌ای داشتند اما بعدها تحولاتی در این کشورها رخ داده که ارتباطی با آن مشارکت گسترده نداشته است. بنابراین چنین ذهنینی را کشورهای غربی از برگزاری انتخابات در کشورهای جهان سوم یا خاورمیانه دارند. این مساله هم از سوی کشورهای غربی به انتخابات ایران تعمیم داده می‌شود. آنچه در سیاست خارجی اهمیت دارد این است که نامزدها یا رئیس اجرایی تا چه اندازه می‌توانند از پتانسیل‌ها و توانمندی‌‌های موجود در عرصه روابط بین‌الملل برای توسعه روابط با کشورها استفاده کنند.

با توجه به روی کار آمدن ترامپ نوع واکنش ایران نسبت به این تحولات چگونه باید باشد؟

معتقدم اگر ایران بتواند روابط خود را با کشورهای منطقه بهبود ببخشد و تنش‌زدایی کند آمریکا نمی‌تواند سوار بر این جریان شود. ایالات متحده زمانی که احساس کند ایران از روابط خوبی با کشورهای منطقه برخوردار نیست، سیاست‌های سختگیرانه‌تری را اعمال خواهد کرد. از این رو این ابتکار عمل را باید از دست آمریکا گرفت.

گفت‌وگو: فتاح غلامی