نیکوکاران، زندان‌ها را خلوت می‌کنند

خیران و زندانیان جرایم غیرعمد، پیوند دیرینه‌ای با هم دارند. دست‌کم از سال69 که ستاد دیه تاسیس شد و کمک‌های خیران از آن تاریخ در ستاد ضبط و ثبت می‌شود. آمارهای این سال‌ها را که بکاویم، به عدد بزرگی می‌رسیم؛ به آماری که روز اول دی امسال روی عدد صدهزار و دو نفر توقف کرد؛ عدد مربوط به آزادی مجرمان غیرعمد، زندانیان مالی و دیه.

اسدالله جولایی، مدیرعامل ستاد دیه کشور در گفت‌وگو با جام‌جم تاکید می‌کند در این سال‌ها اگر خیران نبودند، این مجرمان غیرعمدِ ندار هنوز در زندان‌ها بودند و طبق این توضیح مشخص است اگر اینچنین می‌شد از گذشته تا امروز همواره باید از تراکم در حد انفجار زندان‌ها گفته می‌شد.

او البته آماری از خیرانی که به آزادسازی زندانیان غیرعمد کمک می‌کنند در اختیار ندارد، ولی تاکید می‌کند نیکوکاران هر روز و هر ساعت برای آزادی مجرمان غیرعمد، که تنگدستی‌شان مزید بر علت است، تلاش می‌کنند، به طوری که ستادهای دیه سراسر کشور، روزانه آزادی دارند و نیازمندترین زندانیان را به ترتیب اولویت از بند حبس خلاص می‌کنند.

قطره‌قطره تا دریای نیکوکاری

برای کمک به آزادی زندانیان حتما نباید ثروتمند بود. می‌شود شاگردی دبستانی بود و قلکی داشت و شکست یا حقوق بگیری بود و درصدی از دستمزد سالانه را برای آزادی محبوسان کنار گذاشت. درجمع خیرانی که تاکنون به ستادهای دیه کشور کمک کرده‌اند، از این قسم آدم‌ها زیاد بوده‌اند. حالا هم که به مدد تکنولوژی، سامانه پرداخت از طریق تلفن همراه (سامانه هفت هشتاد) راه‌اندازی شده، خیرانی بی‌نام و نشان، بی‌ادعا و بی‌چشمداشت برای آزادی زندانیان غیرعمد گام برداشته‌اند که جولایی می‌گوید از خرداد 94 تا دی 95 تعدادشان به 84 هزار و 821 نفر رسیده و 745 میلیون تومان پول وسط گذاشته‌اند.

با این حال کمک به زندانیان غیرعمد، آنها که سهل‌انگاری، ناآگاهی، جهل به قوانین و مقررات و اعتماد نابجا از آنها مجرمانی غیرعمد ساخته، هنوز با مبالغی کمتر از این نیز میسر است، همان‌طور که شعار ستاد دیه است که با هزار تومان هم می‌شود جزو خیران ستاد بود.

آزادشده‌ها، در حبس‌مانده‌ها

شهریور 69 که ستاد دیه کشور کارش را رسما آغاز کرد، نه میان خیران شناخته شده بود و نه قصد بر این داشت دامنه فعالیتش را مثل امروز گسترده کند. آن سال ستاد دیه، تمرکزش بر آزادسازی زندانیان نیازمند و غیرعمد دیه بود و تا پایان سال توانست 156 نفر را آزاد کند. سال بعد این رقم به 178 نفر رسید و سال بعدتر با کمی افت به 165 نفر رسید، اما سال 72 دوباره این رقم به وضع قبلی برگشت و به 179 زندانی آزاد شده رسید. این روند افزایشی سال به سال ادامه یافت تا این‌که از سال 79، آمار آزادی‌ها چهاررقمی شد و روی عدد 1149 ایستاد.

سال 79 مصادف بود با زیرپوشش رفتن زندانیان غیرعمدمالی، تصمیمی که باعث شد روند خروج زندانیان غیرعمد از ندامتگاه‌ها سرعت بگیرد و آمار مربوط به آزادی‌ها رشد کند تا جایی که سال 90، فقط 11 سال پس از این تصمیم، 12 هزار و 783 نفر از زندان‌های سراسر کشور رهایی یافتند.

مدیرعامل ستاد دیه کشور می‌گوید: اگر در گذشته این دستاوردها حاصل شده و اگر در 9 ماه سال 95، 6160 زندانی غیرعمد طعم آزادی را چشیده‌اند، همه به همت خیران بوده است، البته بجز معدود زمان‌هایی که به علت جهش ناگهانی نرخ دیه، ستاد مجبور شده است از مسئولان کمک بگیرد.

با وجود این آزادی‌ها، اما آمارهای تابستان سازمان زندان‌ها که ستاد دیه کشور نیز به عنوان آخرین وضعیت به آن استناد می‌کند، حضور نزدیک به ده هزار مجرم غیرعمد در زندان‌ها را نشان می‌دهد که بار بزرگی است به نوبه خودش.

پیشگیری بهتر از مرهم

جولایی شاید به همین دلیل است که در گفت‌وگو با ما به چرخه تولید زندانیان غیرعمد خرده می‌گیرد و تاکید می‌کند نگاه ستاد به نیکوکاران فقط مشارکت مالی آنها برای آزادسازی زندانیان نیست و بسیار خوب می‌شود اگر خیران در حوزه پیشگیری نیز وارد شوند.

اشاره او به همه زنان، مردان، دختران و پسرانی است که مرور پرونده‌هایشان از غفلت، ناآگاهی، بی‌خبری، ساده‌انگاری و بی‌گدار به آب زدن حکایت دارد، وقتی زنی حاضرمی شود دسته چک‌اش را در اختیار نزدیکانش قرار دهد و طعمه کلاهبرداری اقوام نزدیک شود، زمانی که پسری جوان با تکیه بر باوری پوسیده گمان می‌برد مهریه را نه می‌دهند و نه می‌گیرند و تاوان خوش‌باوری‌اش را می‌دهد یا آن هنگام که راننده‌ای بیمه شخص ثالث را جدی نمی‌گیرد و یکی از صدها محکوم دیه می‌شود.

زندانیان جرایم غیرعمد مرتکب جرم می‌شوند، ولی بیش از آن‌که مجرم باشند، بی‌خبر و ناآگاه‌اند و این همان پیامی است که مدیرعامل ستاد دیه می‌کوشد منتقل کند. همین نکته دلیلی است برای مجید احسانی، معاون اجرایی ستاد دیه کشور که در گفت‌وگو با جام‌جم از هنرمندان بویژه فیلمسازان بخواهد در قاب تلویزیون یا پرده نقره‌ای سینما بخش غلط زندگی زندانیان جرایم غیرعمد را با تصویر روایت کنند؛ چه آنها که مهریه را به شوخی گرفته‌اند، چه کسانی که چک را بازیچه پنداشته‌اند و چه همه کسانی که سبک غلطی برای رانندگی دارند.

احسانی معتقد است؛ خیران به جای این که پولی بدهند و یک زندانی را آزاد کنند، می‌توانند در ساخت برنامه‌های آموزشی مشارکت کنند تا به جای آزادی یک نفر، چند نفر از به زندان افتادن
رها شوند.

او و جولایی درواقع به چرخه معیوب آزادسازی زندانیان و وارد شدن مجرمان غیرعمد به زندان‌ها اشاره دارند؛ چرخه‌ای که از یک‌سو زندان‌ها را خلوت می‌کند ولی به چشم‌ برهم‌زدنی، تازه‌وارد‌ها جای زندانیان آزاد شده را می‌گیرند. این چرخه اشتباه چیزی است که باید اصلاح شود؛ چرخه‌ای که هرچه خیران رشته‌اند، پنبه می‌کند.

مریم خباز

جامعه