زانودرد ناشی از ساییدگی غضروف مفصلی

در حقیقت غضروف‌ها مانند یک لایه انعطاف‌پذیر روی سطح استخوان‌ها، ضربات و فشارهای ناشی از فعالیت‌های روزمره را به خود جذب می‌کنند و باعث می‌شوند استخوان‌ها روان و بدون سایش روی هم حرکت کنند، اما نقطه ضعف این بخش مهم از مفاصل فقدان رگ خونی برای تغذیه آن است. بافت‌های غضروفی به علت عدم بهره‌مندی از عروق خونی، آسیب‌پذیر هستند. بیماری‌های التهابی مانند روماتیسم مفصلی و آرتریت زانو ازجمله عوامل بروز التهاب در مفاصل هستند که در صورت عدم توجه و درمان باعث تخریب غضروف مفصل می‌شوند. برعکس نرمش‌های سبک روزانه، پیاده‌روی در سطح صاف، شنا و راه رفتن در آب سبب ترشح بیشتر مایع مفصلی و تغذیه بهتر غضروف‌ها و آمادگی بیشتر عضلات ناحیه برای محافظت از این مفاصل در مقابل فشارها و ضربات در فعالیت‌های روزمره می‌شوند. مطالعات نشان داده حرکت در مفصل زانو و خم و راست کردن آن مثلا در ورزشی مانند دوچرخه ترشح این مایع تغذیه‌کننده غضروف‌ها را بیشتر می‌کند.

خم شدن بیش از حد زانوها در حالی که وزن تنه روی آنها وارد می‌شود مانند بالارفتن از پله‌های بلند، استفاده از توالت ایرانی و دوزانو و چهار زانو نشستن، باعث افزایش فشار روی غضروف مفاصل زانو و فرسودگی و بروز آسیب به آنها بخصوص در سنین میانسالی به بالا می‌شود.

ورزشکارانی که بدون آمادگی جسمانی کافی تمرین‌های پرس زانو یا اسکات را با وزنه‌های سنگین و در دامنه حرکتی زیاد خم و راست شدن زانوها انجام می‌دهند بسیار در معرض خطر ساییدگی غضروف‌های زانوها هستند. انعطاف پذیری مناسب عضلات جلو، پشت و خارج زانو نیز نقش مهمی در فرسودگی کشکک در فعالیت‌های ورزشی دارد. به طوری که مثلا کوتاهی عضله چهارسر در جلوی زانو، می‌تواند سبب قرار گرفتن کشکک در محلی بالاتر از جای طبیعی آن شده و در فعالیت‌ها فرسودگی غضروف زیر آن را تسریع کند. همچنین کوتاهی عضله بلند ران در قسمت خارجی زانو، کشکک را به سمت خارج می‌کشد و با خارج کردن کشکک از ریل خود ساییدگی غضروف آن را در حرکاتی چون بالا رفتن از پله و راه رفتن در سربالایی در پی خواهد داشت. این موضوع در مورد عضلات پشت ران هم صدق می‌کند. کوتاهی عضلات ناحیه خلفی ران، به خمیده شدن زانو در فعالیت‌های روزانه منجر شده و اعمال وزن و راه رفتن روی زانوهایی که وادار به خم بودن هستند، موجب سایش بیشتر سطوح مفصلی و آسیب غضروف‌ها می‌شود.

به این ترتیب تمرینات کششی این عضلات ذکر شده می‌تواند نقش پیشگیرانه در بروز آسیب‌های غضروف مفصلی داشته باشد.

تصادفات و ضربات ناشی از حرکات شدید ورزشی نیز از دیگر عوامل تخریب غضروف‌های مفاصل زانوست که تنها می‌توان با برنامه‌های مداوم فیزیوتراپی و حرکت درمانی از اعمال فشار و تخریب بیشتر بر نواحی آسیب‌دیده جلوگیری کرد.

در افرادی که زانوهای ضربدری دارند احتمال آسیب و ساییدگی غضروف‌ها نسبت به کسانی که زانوهای طبیعی دارند بسیار بیشتر است. این افراد برای اصلاح وضعیت زانوی خود نسخه‌های تمرین درمانی ویژه‌ای را از فیزیوتراپیست‌ها دریافت می‌کنند. امروزه مکمل‌های دارویی بسیاری با هدف کمک به بهبود غضروف مفاصل در بازار وجود دارد که ممکن است بتوانند تا حدی روند تحلیل غضروف‌های مفصلی را کند کرده و مشکلات بیماران را کاهش دهند.

دکتر کاوه سالارمند

داروساز