علامه قزوینی دیده از جهان فروبست
6 خرداد 1328 ه.ش ، علامه محمد قزوینی دیده از جهان فروبست. محمدبن عبدالوهاب ، ادیب ، دانشمند و محقق در سال 1294 ه.ق در تهران دیده به جهان گشود.
پدر وی از فضلای عصر خود محسوب می شد و از نویسندگان نامه دانشوران بود. نامه دانشوران دایره المعارفی است که به دستور اعتضادالسلطنه در شرح احوال علما و مشایخ و فقها و حکما و اطبا و مصنفان و مولفان فنون مختلف نگاشته شده است . نامه دانشوران چند نویسنده داشت که یکی از آنها پدر علامه قزوینی بود. علامه قزوینی مقدمات ادب عرب و تعالیم دینی را نزد پدرش آموخت و آنگاه در محضر سایر استادان و بزرگان حاضر شد. برخی از استادان علامه قزوینی عبارتند از: آیت الله شیخ فضل الله نوری که در ماجرای مشروطه در برابر غربگرایان ایستاد و مشروطه مشروعه را مطرح کرد آیت الله میرزاحسن آشتیانی ، ملامحمد آملی ، شیخ علی نوری ، ادیب پیشاوری ، شیخ هادی نجم آبادی و... علامه قزوینی در رشته های مختلف علوم دینی و ادبی و فلسفی به تحصیل پرداخت و در فرهنگ اسلامی ، فقه ، اصول ، کلام ، حکمت قدیم و شاخه های مختلف دانش ادبی و عربی به مرتبه بالایی دست یافت . قزوینی در سال 1322 ه.ق (حدود دو سال پیش از مشروطه) در حالی که 28 ساله بود ، به دعوت برادرش میرزا احمدخان به اروپا سفر کرده و در لندن مستقر شد. وی مدتی را نیز در پاریس گذراند و سپس به آلمان رفت . قزوینی بار دیگر از آلمان به پاریس بازگشت و در آنجا اقامت گزید. قزوینی حدود 35 سال از عمرش را در اروپا گذراند و در این مدت ، به نوعی دل از وطن برید. سرانجام در سال 1318 ه.ش به سبب گسترش جنگ جهانی دوم به تهران بازگشت و ده سال آخر حیاتش را در این شهر سپری کرد. علامه قزوینی در طول سالهایی که در اروپا بود به پژوهش و بررسی نسخه های خطی فارسی و عربی در مراکز پژوهشی اروپا مشغول بود. علاوه بر این با محیطها و مراکز شرق شناسی اروپا آشنا شد و سعی کرد از این مراکز استفاده لازم را ببرد. مراکز شرق شناسی انگلیس ، فرانسه ، آلمان و... از جمله مراکزی بود که علامه قزوینی در آنجا تجاربی آموخت. همچنین با مستشرقین غرب آشنایی پیدا کرد و با آنها نشست و برخاست ها و گفتگوها داشت . مستشرقینی که قزوینی با آنها ارتباط برقرار کرد عبارتند از: آمد روز ، بون ، ادوارد براون ، مسترالس ، سر اینزن رس ، ولادیمیر مینورسکی ، بامرکوارت آلمانی ، ادوارد زاخائو ، موریتزو سباستیان ، باربیه دومنار ، کلمان هوار ، هارشمان ، میتووخ و... قزوینی در ادب فارسی و عربی ، تاریخ و کتاب شناسی تبحر بسیار داشت و بیشتر عمر خود را چه در ایران و چه در اروپا، صرف پژوهش در حوزه ادب فارسی و عربی ، تاریخ و کتاب شناسی کرد. وسعت اطلاعات و دقت علامه قزوینی در پژوهش ، زبانزد معاصرانش بود. از ویژگی های علامه قزوینی این بود که هم در دانش سنتی و بومی تبحر داشت و هم با دانش جدید به خوبی آشنایی پیدا کرد و هم این که با روش کار محققان غربی آشنایی داشت و همه این تجارب و آموخته هایش را در خدمت پژوهش قرار داده بود. آثار پژوهشی علامه قزوینی به شرح زیر است : تصحیح تذکره لباب الالباب ، تصحیح مرزبان نامه ، تصحیح المعجم ، تصحیح و شرح چهار مقاله عروضی ، تصحیح تاریخ جهانگشای جوینی ، ترجمه لوایح جامی به زبان فرانسه ، نگارش رساله ای در شرح احوال مسعود سعد سلمان ، نگارش دیباچه بر تذکره الاولیای شیخ عطار نیشابوری ، نگارش رساله در شرح احوال شیخ ابوالفتوح رازی ، بیست مقاله در موضوعات تاریخی و ادبی و انتقادی ، نگارش رساله در شرح احوال ابوسلیمان منطقی سجستانی ، رساله ای در تحقیق مولف نفثه المصدور و... سرانجام علامه قزوینی در ششم خرداد 1328 ه.ش در تهران دیده از جهان فروبست .
