پرواز دوباره ققنوس زندگی

زمانی که خورشید در شامگاه روز شنبه 2هفته پیش در پشت کوههای غرب تهران غروب می کرد، در انتهای خیابان دارآباد تهران جنب و جوش به اوج خود می رسید.

کد خبر: ۹۶۲۸۹

بیش از 80نفر از کادر پزشکی بیمارستان مسیح دانشوری خود را آماده می کردند تا عمل کم سابقه ای را تجربه کنند.
این گروه از ساعت 19 وارد اتاقهای عمل شدند و تا 7صبح روز بعد به کار خود ادامه دادند تا در طول یک شب ، دو عمل پیوند را همزمان انجام دهند.
آنها علاوه بر انجام پیوند قلب و ریه ، اعضای دیگر بیمار مرگ مغزی دیگری را برای انجام پیوند به سایر بیمارستان ها فرستادند.
اینک 2انسان به جریان زندگی برگشته اند و مهمتر از آن گروه دیگری از پزشکان ایرانی تجربه عمل پیوند قلب به یاری دکتر ماندگار را به دست آوردند و این نشانه ای مبارک از رشد و گسترش عمل پیوند اعضا در ایران است.
گزارش زیر حاصل گفتگو با اعضای تیم جراحان این پروژه و دکتر علی اکبر ولایتی ، رئیس این مرکز پزشکی است که اینک به عنوان یک مرکز علمی ، پژوهشی و پزشکی ، خود را به جامعه پزشکی ایران معرفی کرده است.
در بیمارستان مسیح دانشوری پس از آن که لباسهای استریل را می پوشیم به دیدار 2انسانی می رویم که تا چند روز قبل به سختی و دشواری به زندگی خود ادامه می دادند، اما اینک فرصتی برای زندگی دوباره به دست آورده اند.
زمانی که وارد اتاق جوان 17ساله پذیرنده پیوند ریه شدیم باورمان نمی شد کمتر از یک هفته پیش وی در تنفس عادیش هم با مشکل مواجه باشد، اما اینک وی با چهره ای خندان از امیدهای پیش رو و قصدش برای ادامه تحصیل در رشته کامپیوتر می گوید.
او که از بار سنگینی نفس ها رهایی یافته امیدوارتر از هر کسی از ادامه تلاش برای زندگی سخن می گوید، اندکی آن سوتر نیز جوان دیگری خود را برای مرخصی از بیمارستان آماده می کرد.
اکنون قلب جدیدی در سینه او می تپد و او نیز بار دیگر درهای دنیایی جدید را به روی خود گشوده می بیند که به همت ایثار و تصمیم گیری عقلانی و منطقی خانواده های جوانانی که دچار مرگ مغزی شده بودند به روی او باز شده است.

پروژه پیوند همزمان
این پروژه این گونه آغاز شد که براساس گزارشی از مرگ مغزی در بیمارستان شریعتی ، خانم دکتر نجفی زاده سرپرست تیم پیوند ریه و مسوول بخش فراهم آوری اعضای پیوندی به همراه پزشک دیگری برای تعیین وضعیت ریه مصدوم به بیمارستان شریعتی می روند و شنبه وضعیت ریه را برای بار دوم تایید می کنند، آنها یک بار هم روز پنجشنبه شرایط ریه را تایید کرده بودند، اما هنوز خانواده اهدائکننده تصمیم قطعی را نگرفته بودند و سرانجام شنبه همه چیز مهیا می شود.
همزمان بیمار مرگ مغزی دیگری به بیمارستان دانشوری منتقل می شود که به دلیل عفونت ریه امکان استفاده از این عضو وی برای اهدائ وجود نداشت، اما قلب وی در شرایط فوق العاده مطلوبی قرار داشت که شرایط مطلوب آن از سوی تیم پزشکی تایید می شود.
مطابق معمول این قلب باید برای پیوند در اختیار تیم پزشکی بیمارستان شریعتی قرار گیرد، اما دکتر ماندگار و همکارانش شب قبل پیوند قلب دیگری را انجام داده بودند و عملا امکانات لازم برای پیوند دوم وجود نداشت.
به همین دلیل تیم پزشکی جراحی قلب بیمارستان مسیح دانشوری پیشنهاد می کند عمل با کمک تیم جراحی قلب این بیمارستان و با حضور دکتر ماندگار در این بیمارستان اتفاق افتد.
وزارت بهداشت نیز به شرط پذیرفتن مسوولیت از سوی دکتر ماندگار با این پیوند موافقت می کند و بدین ترتیب همه چیز برای اولین پیوند قلب در بیمارستان مسیح دانشوری مهیا می شود.
بیمارها به اتاق عمل منتقل می شوند؛ از یک سو ریه از بیمارستان شریعتی به محل جراحی منتقل می شود و همزمان دیگر اعضای مورد رضایت خانواده بیمار بیمارستان مسیح نیز به بیمارستان های دیگر انتقال داده می شود.
با رسیدن ریه ، تیم دکتر نجفی زاده عمل پیوند ریه را آغاز می کند. در همین اوقات در بخش دیگری از بیمارستان که تقریبا همه نیروی خود را گرد آورده مراحل ابتدایی پیوند قلب مهیا می شود.
دکتر ضرغام حسین احمدی سرپرستی این تیم کاری را بر عهده دارد اگر چه در گفتگو با ما تاکید دارد این کار یک کار گروهی است و نمی توان کار را به یک نفر نسبت داد.
ساعت 2نیمه شب دکتر ماندگار به تیم جراحی قلب می پیوندد تا به طور مشترک با دکتر احمدی این پیوند را انجام دهد. سرانجام ساعت 7صبح ، باطلوع خورشید از شرق 12ساعت جراحی بدون توقف به پایان می رسد و 2انسان در این بیمارستان زندگی جدید خود را از سر می گیرند.
فشردگی این پروژه کم سابقه به حدی است که 17عمل جراحی روز بعد به تعویق می افتد، اما تمام خستگی ها در چند روز بعد و با دیدن شرایط ایده آل بیمارها، جای خود را به شادی وصف ناپذیری بدل می کند.

مرکز تخصصی پیوند ریه
عمل جراحی پیوند ریه که یکی از جراحی های پیوندی پیشرفته است تا کنون 12بار در ایران انجام شده و بیمارستان امام آغاز گر این پیوندها بود، اما در مراحل بعدی تمرکز این پیوندها به بیمارستان مسیح دانشوری منتقل شد و پیوندهای بعدی از سوی تیم پزشکی این بیمارستان و با حضور آنها در نقاط مختلف انجام شده است.
دکتر نجفی زاده درخصوص بیماری هایی که عملکرد ریه را مختل کرده و عمل پیوند را ضروری می کند به سه دسته مهم اشاره می کند بیماری های COPDکه در 85درصد موارد به دلیل استعمال دخانیات به وجود می آید، فیبروزهای ریه که عمدتا به دلیل استنشاق ذرات معلق در هوا، بیماری هایی مانند رماتیسم مفصلی یا بیماری های التهابی به وجود می آیند و برونشیکتازی ها که عمدتا به شکل مادرزادی شکل می گیرد و اگر به موقع کنترل نشود می تواند منجر به آسیب های جدی و نهایتا ضروری شدن پیوند ریه شوند.
اگرچه در دنیا عمده بیماری های پیوندی به دلیل COPDها تحت این پیوند قرار می گیرند، اما در ایران عمده درخواست کننده ها را دسته 2و 3تشکیل می دهند.
دکتر نجفی زاده توضیح می دهد که بیماران دسته اول کمتر به مراکز پیوند معرفی می شوند و آن هم به دلیل توانایی کمتر آنها در قبول پیوند به دلیل اعتیاد است.از 12مورد پیوند ریه در ایران 7مورد موفق بوده که تقریبا آماری معادل 58درصد است ، اما این آمار در جهان نزدیک به 70درصد گزارش شده است.
دکتر نجفی زاده درباره علت این تفاوت به دو مورد اصلی اشاره می کند؛ نخست آن که به دلیل طولانی بودن فهرست انتظار دریافت عضو، پیوند برای افرادی انجام می شودکه حالت بحرانی تری دارند و به همین دلیل بیماری در آنها تا حدی پیشرفته که بدن را کاملا ضعیف کرده و در حالت بحرانی عمل پیوند صورت می گیرد و همین توانایی بدن برای دریافت پیوند را کاهش می دهد.
این مساله زمانی اهمیت خود را بیشتر نشان می دهدکه شرایط بیمارانی را که در این فهرست قرار می گیرند مرور کنیم ، افرادی که طول عمر آنها بدون پیوند کمتر از 2سال تخمین زده می شود یا بدون اکسیژن نمی توانند به زندگی ادامه دهند و قدرت فعالیت های معمول از آنها گرفته شده باشد. حال بحرانی ترین افراد این فهرست را می توان تصور کرد که با چه شرایطی روبه رو هستند.
دکتر نجفی زاده اما معضل دیگری که باعث تفاوت این آمار می شود را جدی تر می داند و آن نبود فرهنگ مراقبت از خود، بین بیماران است.
وی به یاد می آورد که 2بیماری که پیوند موفق ریه داشته اند به دلیل این که مراقبت دقیقی از خود نداشتند از دست رفتند. یکی از آنها داروهای خود را سر خود کم کرده بود و دیگری نیز عفونت کلیه خود را 1.5ماه بعد گزارش داده که دیگر کار از کار گذشته بود. وی با تاکید بر اهمیت نقش مراقبت های پیگیر در عمل پیوند با اطمینان اعلام می کند که تمام مسائل مربوط به پس از عمل پیوند ریه در صورت مراجعه به هنگام قابل حل خواهد بود.

کمبود اهداکنندگان
اما مشکل بزرگتری هم وجود دارد و آن تفاوت میان تعداد تقاضا و اهدائکنندگان از سوی دیگر است.در حال حاضر 120نفر در فهرست انتظار بیماران پیوند ریه قرار دارند و این در حالی است که با توجه به حساسیت فوق العاده ریه از هر 20اهداکننده تنها یک ریه می تواند در پیوند به کار رود.
حال این واقعیت را در نطر بگیرید که در هر سه ماه 30مرگ مغزی رخ می دهد که از این 30مورد تنها 6خانواده با اهدائ عضو موافقت می کنند بنابراین در هر سه ماه تنها 6مورد اهداکننده وجود دارد و با توجه به این که یک بیستم ریه ها قابل پیوند هستند متوجه زمان طولانی که لازم است فهرست انتظار به جلو حرکت کند را متوجه خواهیم شد.
دکتر نجفی زاده و همکارانش که از شهریور سال گذشته با تاسیس پایگاه www.iran-ehda.com زمینه ای برای جلب انگیزه مردم در اهدای عضو ایجاد کرده اند به ضرورت بحث فرهنگی در اهدای عضو اشاره می کند.
وی اشاره می کند که چون آمادگی فرهنگی وجود ندارد ما در شرایط فوق العاده بحرانی که خانواده ای با یک مصیبت مواجه شده و تازه می خواهیم به آنها توضیح دهیم که داستان مرگ مغزی چیست ولی این زمان مناسبی نیست و از قبل باید این کار را انجام داد.
تاکنون 20هزار نفر عضو طرح اهدای عضو این سایت شده اند و کارتهای اهدای عضو دریافت کرده اند. وی به نقش رسانه ها در این فرهنگ سازی اشاره می کند و با انتقاد با برخی برنامه های صداوسیما که در افراد مرگ مغزی یکباره به زندگی برمی گردند تفکیک میان مرگ مغزی با کما تاکید می کند که مرگ مغزی به هیچ وجه برگشت پذیر نیست و تاکنون حداکثر توانسته اند یک هفته مرگ مغزی را با پیشرفته ترین دستگاه ها برای حفظ اندام ها زنده نگاه دارند.
وی از رسانه ها می خواهد که در این فرهنگ سازی شریک شوند و از مردم می خواهد تا داستان اهدای عضو را مطالعه کنند.
در میان گفتگو با او تلفن زنگ می زند و خبر از مورد مرگ مغزی دیگری در بیمارستان شریعتی داد. بدین ترتیب پروسه دیگری آغاز شد تا طی آن شاید بتوان شعله های حیات را از دل خاکستر مرگ چون ققنوسی دوباره برافروخت.

آغاز پیوند قلب در بیمارستان دانشوری
اما اگر جراحی پیوند ریه در بیمارستان مسیح دانشوری ، جراحی با سابقه ای به حساب می آید پزشکان این بیمارستان برای اولین بار طی یک شب تاریخی توانستند عمل پیوند قلب را با موفقیت انجام دهند.
پروژه بزرگی که به گفته دکتر شریفی از اعضای تیم جراحی تنها با کمک یک همکاری گسترده بین پزشکان مختلف و اعضای تیم پزشکی امکان پذیر بود و البته آنچه در گفتگو با اعضای تیم مشهود بود سپاس آنها از حمایت ، حضور و اعتماد دکتر ماندگار در این پروژه بود.
دکتر شریفی در این خصوص با یادآوری کمک بزرگ دکتر ماندگار اشاره می کند؛ اگر اعتماد ایشان نبود شاید چند سال دیگر باید برای این موفقیت صبر می کردیم و الان تیم خوشحال است که جواب اعتماد دکتر ماندگار را با بیماری که آماده مرخص شدن از بیمارستان بود و در شرایط مطلوبی قرار دارد، داده است.
دکتر شریفی درباره وضعیت قلبی بیمار می گوید؛ از نظر قلبی کاملا بیمار آماده ترخیص است و ما مشکلی در این خصوص نداریم، اما بخش عمده ای از بار این جراحی بر دوش دکتر ضرغام حسین احمدی بود.
دکتر احمدی درخصوص پیش زمینه این پیوند که نخستین پیوند قلب در مجموعه بیمارستان های دانشگاه شهید بهشتی است اشاره می کند و می گوید: از ابتدا هدف ما استفاده از تجربیات دیگر دانشمندان برای این پیوند بود؛ چرا که به دست آوردن این تجربه می توانست با خطرات جانی برای بیماران همراه باشد، به همین دلیل تصمیم گرفتیم از فردی که بیشترین تجربه را در ایران در این خصوص داشته یاری بگیریم.
به همین دلیل با دکتر ماندگار مذاکراتی داشتیم و ایشان هم قول همکاری با ما را داده بودند و هفته گذشته با مجموعه شرایطی که پیش آمد فرصت تحقق این پیوند فراهم آمد و سرانجام عمل با حضور دکتر ماندگار دنبال شد و با موفقیت به پیش رفت.
خوشبختانه توانستیم با تلاش همه اعضای تیم پزشکی و پرستاری کار بسیار بزرگی را در این پروژه که شامل یک اهدائ عضو، یک پیوند قلب و یک پیوند ریه بود انجام دادند، به بهترین نتیجه برسیم.دکتر احمدی با ذکر نام تک تک اعضای تیم همکارانش از آنها تقدیر می کند.
در کشور ما تا کنون حدود 170پیوند قلب انجام شده که به گفته دکتر احمدی حدود 50درصد آنها موفق بوده (طول عمر بیش از یک سال پس از عمل) در حالی که این آمار برای امریکا حدود 80تا 90درصد است.
وی نیز همچون دکتر نجفی زاده عمده ترین علت این تفاوت را در مراقبت های پس از عمل می داند.وی درباره شایع ترین عللی که منجر به پیوند می شود، این عامل را در ایران بیماری های ضعف عضلات قلبی ارزیابی می کند در حالی که در دنیا عمدتا بیماری عروق کرونر قلبی است.
با توجه به این که در اکثر موارد مرگ مغزی قلب سالم می ماند و تنها در صورت هماهنگی گروه خون و اندازه قلب امکان پیوند وجود دارد و با توجه به تعداد حوادث و موارد دکتر احمدی معتقد است در صورت فراهم آمدن شرایط جنبی چنین جراحی هایی می توان تا حد زیادی پاسخ فهرست انتظار افراد پیوند قلب را داد.
دکتر احمدی نیز با تاکید بر ضرورت کار فرهنگی در خصوص اهدای عضو و فرهنگ این کار در کشور با پذیرش بالای جامعه ما اشاره می کند که چقدر سریع این مساله در آن رشد داشته و اصلا قابل مقایسه با کشورهای دیگر نیست.
وی همچنین به برخی برنامه های جنبی نظیر جشن نفس اشاره می کند که در آن هر سال با حضور شخصیت های هنری ، فرهنگی و ورزشی خانواده های اهدائکننده و دریافت کننده ها نیز حضور می یابند و شاید برای اولین بار با یکدیگر آشنا می شوند.
دکتر احمدی تاکید می کند که این فرهنگ سازی ضرورت جدی دارد چراکه زمان طلایی ما تنها 72ساعت پس از بروز سانحه است و دیگر نمی توان از اعضا استفاده کرد و به همین دلیل باید به اوج ایثار خانواده ها توجه کنیم که در چنین شرایط بحرانی اجازه اهدائ را می دهند.
وی یادآوری می کند که گاهی در صحبتهای خصوصی پرسنلی که در جریان پیوند قرار دارند و یا زمانی که خود را جای اهداکنندگان می گذارند نمی توانند با اطمینان تصمیم بگیرند و این نشانه نقش مهم این خانواده ها در نجات جان دیگر انسان هاست. بخصوص این که هیچ چشمداشت مالی در این بین وجود ندارد.
دکتر احمدی نیز چون دکتر نجفی زاده تاکید می کند که در چنین پروسه ای به محض این که نامی یا کلامی از چشمداشت مالی به میان آید کل فرآیند متوقف می شود و در تمام دنیا نیز چنین رویه ای موجود است و این اهدائ باید بدون هیچ چشمداشتی صورت گیرد.

مرکزی پژوهشی از زبان دکتر ولایتی
پایان دیدار ما از بیمارستان مسیح دانشوری در دفتر ساختمان قدیمی مرکز این مجتمع اتفاق افتاد؛ جایی که دفتر ریاست بیمارستان قرار دارد؛ جایی که با دکتر علی اکبر ولایتی درخصوص موفقیت ها و تلاشهای پژوهشی این مرکز گفتگو می کنیم.
دکتر ولایتی با اشاره به جایگاه رفیع چنین عمل جراحی (پیوندها) در دانش پزشکی به تلاشهایی اشاره می کند که در این مرکز صورت گرفته تا وزارت بهداشت و دانشگاه شهید بهشتی اجازه این پیوند را صادر کنند.
تلاشهایی که نشان دهنده توانایی بالای متخصصان این مرکز است. دکتر ولایتی درخصوص این هماهنگی ها می گوید: ما امروز در زمینه پیوند ریه نه تنها در ایران بلکه در منطقه هم تبدیل به مرکزی ارجاعی شده ایم. چنین اعمال جراحی نشانه بارزی از وفاق و همدلی و کار گروهی پیشرفته ای است که میان اعضای تیم پزشکی صورت می گیرد.
در همین عمل اخیر علاوه بر حدود 80نفر تیم پزشکی ، 4نفر رزیدنت فوق تخصص جراحی ریه از بیمارستان امام و شهید بهشتی حاضر بودند و یکی از جراحان هم از شیراز خود را به تهران رساند تا از نزدیک این جریان را دنبال کند که این خود تلاش جدی درخصوص گسترش آموزش در کشور است.
دکتر ولایتی به هماهنگی فوق العاده ای که چنین پروژه کم سابقه ای طلب می کند اشاره کرد و با اشاره به تایید شخصی چون دکتر ماندگار از امکانات و خدمات پزشکی و بویژه خدمات پس از عمل که در این بیمارستان فراهم آمده بود به عنوان نقطه برجسته ای یاد می کند.
دکتر ولایتی وقوع چنین اتفاقاتی در ایران را نشانه ای از رشد بی نظیر کشور ما در عرصه های پزشکی ، پس از انقلاب عنوان می کند و با اشاره به این که امروزه بسیاری از افرادی که برای درمان به خارج اعزام می شدند در ایران درمان می شوند، می افزاید: شما بدانید که امروز، بسیاری از ایرانیان مقیم کشورهای پیشرفته غربی برای انجام درمان های تخصصی خود به ایران می آیند؛ چرا که هم در کشور خود هستند، هم هزینه کمتری برای آنها پرداخت می شود و از همه مهمتر به توانایی علمی پزشکان ایرانی ایمان دارند.
وی به برخی از پیشرفت های پزشکی بیمارستان مسیح دانشوری اشاره می کند که از جمله آنها می توان به انجام عمل جراحی های عروق ریوی و قلب اشاره کرد که در رده عملهای قلب دشوار قرار دارد و در این مرکز انجام می شود، فعالیت دیگر در حوزه پیوند که دکتر ولایتی مژده رخ دادن آن را می دهد پیوند همزمان قلب و ریه بر روی یک نفر است که با توجه به بروز برخی از بیماری هایی که همزمان ریه و قلب را هدف قرار می دهند ضرورت انجام آنها وجود دارد و تاکنون در ایران انجام نشده و اینک در فهرست اولویت های این مرکز پزشکی قرار دارد.
انجام عمل کوتاه کردن نای در این مرکز که در رده جراحی های پیشرفته و مدرن به شمار می رود یکی دیگر از موفقیت های این مرکز است. امروزه پزشکان این مرکز می توانند بخش آسیب دیده نای را به طول 7سانتیمتر کوتاه کنند.
بخش دیگری از فعالیت های این مرکز بخش درمان لیزری و اندوسکوپی است و همچنین بخش تحقیقات آسم و سرطان ریه که یکی از بخشهای منحصر به فرد این مرکز پژوهشی را شکل داده است. دکتر ولایتی با توجه به فعالیت این بخش اشاره می کند که عملا هیچ گاه با تخت خالی در این بخش مواجه نمی شویم.
وی با اشاره به بیش از 3000مترمربع فضای آزمایشگاهی به نقش تحقیقاتی این مرکز در تولید مقالات علمی اشاره می کند و این که امروزه بانک میکروبی درخصوص سل و موارد مشابه در این مرکز ایجاد شده و این موضوع دارای ارزش تحقیقاتی و علمی بین المللی است و این بویژه با توجه به اختصاصات ژنتیکی هر ویروسی فوق العاده قابل توجه است.
دکتر ولایتی در پایان با یادآوری بخش مهمی از فعالیت های مرکز تحقیقاتی بیمارستان مسیح دانشوری از انتخاب این مرکز از سوی سازمان بهداشت جهانی به عنوان مرکز منطقه ای تحقیقات بیماری های سل و ریه یاد می کند.دکتر ولایتی هم در باره پیوند به ضرورت فرهنگ سازی اشاره می کند و این که چگونه مجموعه فعالیت های سالیان اخیر تا حد زیادی به نتیجه رسیده است و با وجود هزینه های بالایی که چنین عملهایی دارند با جدیت پیش می رود.
زمانی که با دکتر ولایتی خداحافظی می کنیم و از میان باغ قدیمی در انتهای خیابان دارآباد می گذریم نمی توانیم از زحماتی که بدون هیچ ادعایی در شهر ما برای پیشبرد مرزهای دانش و خدمت به مردم انجام می شودچشم بپوشیم.
زنان و مردانی در دل آزمایشگاه ها و در چنین مراکز پژوهشی شبانه روز در تلاشند تا سلامت را عمومی تر کنند و این بار شاید نوبت ماباشد تا با صدور اجازه پیوند اعضای بدنمان به دیگران به این جنبش بزرگ بپیوندیم.
امیدواریم هیچ گاه سانحه بدی پیش نیاید، اما اگر روزی اتفاق افتاد چه بهتر که اعضای بدن ما به دیگران زندگی دوباره بخشند.