بازی در نقش های‌کلیشه ای هنر نمی خواهد

نام او در این چهار دهه همواره به عنوان یک هنرمند تاثیرگذار مطرح بوده و خیلی از بزرگان بازیگری مثل مهران مدیری جزو شاگردانش بوده‌اند. او تاکنون بیش از 40 نمایش را روی صحنه برده است. این نمایش‌ها گونه‌های مختلفی از آثار کلاسیک، متون کهن ادبیات ایران و نمایشنامه‌های روز دنیا را دربر می‌گیرد. از مهم‌ترین کارهای صادقی می‌توان به مویه جم، هفت‌خوان رستم، دخمه شیرین، سحوری، مرد فرزانه، ببر دیوانه، سی ‌مرغ سیمرغ، آژاکس، هملت، افشین و بودلف هردو مرده‌اند و هفت قبیله گمشده اشاره کرد. او از دانشگاهیان معتبر در حوزه هنر و تدریس در دانشگاه‌های مختلف است و تدریس در دانشکده هنرهای زیبا، دانشکده هنر نیاوران (فرهنگسرا)، دانشکده میراث فرهنگی، دانشکده جهاد، مؤسسه آموزش عالی به‌اندیش، دانشکده هنر سوره تهران، دانشکده هنر سوره اصفهان، دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی تهران از این جمله هستند. او از مولفان و پژوهشگران پرآوازه عرصه هنر و تئاتر است. پژوهش و نگارش بیش از 60 مقاله پژوهشی از سال 1360 تاکنون از این کارنامه غنی خبر می‌دهد. مدخلی بر نمایش آیینی، چگونه آثار ادبی کهن را نمایشی کنیم، دیالوگ در تعزیه از دیدگاه درام‌شناسی، ارزش موسیقی و عملکرد آن در نمایش، اقتصاد تئاتر ایران، کارگردانی در تئاتر از این جمله هستند. چند سال قبل در جشنواره تئاتر سلیمانیه عراق با برگزاری سمینارهای آموزشی و تحلیل آثارش مورد تجلیل قرار گرفت. کارنامه بازیگری تلویزیونی دکتر صادقی بسیار پربار است کیف انگلیسی، معمای شاه و کلاه پهلوی برخی از آثاری هستند که وی در آنها نقش‌آفرینی کرده است. با دکتر صادقی در باره حضورهای موثرش در سریال‌های تلویزیونی گفت‌وگویی انجام داده‌ایم.

برخلاف خیلی از بازیگران که حضور‌ متعددی در سریال‌های تلویزیونی و ایفای نقش‌های کلیشه‌ای دارند، شما سریال‌های کم اما ماندگار در قالب شخصیت‌های چندوجهی بازی کرده‌اید.

بازی در نقش‌های کلیشه‌ای هنری نمی‌خواهد و کار آسانی است. تکرار خود و در ورطه ساده‌نگری دم‌دستی افتادن برای یک بازیگر مزیتی ندارد. ایفای نقش‌های متفاوت و نامتعارف است که نیاز به انجام ریزه‌کاری‌های درونی و هنرمندانه دارد و بازیگر برای ایفای این نوع نقش‌ها باید با افق‌های مختلف فکری آشنا باشد. این‌طور بازی کردن کار سختی است .

‌ برای شما ایفای این نوع نقش‌ها همچنان چالش‌برانگیز است؟

هرنقشی چالش خاص خودش را دارد. خودم را بازیگر حرفه‌ای نمی‌دانم.

اما نقش‌ها را قدرتمندانه و حرفه‌ای بازی می‌کنید.

بله، زیرا بیش از چهار دهه است که مدرس بازیگری‌ام و بیش از 52 کارگردانی در تئاتر، تلویزیون و تله‌تئاتر انجام داده‌ام.

خیلی از استادان بازیگری هم هستند که بازی هم می‌کنند، اما بازیگر معمولی هستند.

اگر دقت کنید مدرس خوبی هم نیستند. به برخی‌ها یک تکه‌کاغذ پاره به عنوان مدرک دستشان داده‌اند و به اعتبار آن و روابطی که دارند، آمده‌اند بالا و پست‌ها را اشغال کرده‌اند.

بنابراین بازیگری را به عنوان شغل نگاه نمی‌کنید؟

نه، کار اصلی‌ام نویسندگی و کارگردانی است. گه‌گاهی نقش‌های بزرگ و خوبی را بازی می‌کنم. نقش‌هایی که دور از خودم باشد. اغلب بازیگران نقش‌های نزدیک خودشان را بازی می‌کنند. بازیگر باید به سود کاراکتر از خود شخصی‌اش دور شود. اگر قرار باشد بازیگر خودش را مدام در بازی تکرار کند می‌شود جان وین که چهار دهه نقش وسترنر تنها و یکه‌بزن را بازی کرد یا می‌شود بازیگر فیلم‌فارسی‌های قبل از انقلاب.

در ایران خیلی از بازیگران بزرگ مثل جمشید مشایخی در این چند ساله اخیر نقش‌های شبیه به هم زیاد بازی کرده‌اند.

مشایخی بازیگر بزرگی است. دلیل این‌که نقش‌های شبیه به هم بازی می‌کند، این است که در این سال‌ها به پست کارگردان بزرگی نخورده است .

مثل تقوایی یا فرمان‌آرا که در چند فیلم شاخص از او بازی‌های متفاوتی گرفتند؟

درست است. بازیگر باید هدایت شود و نباید خودسر کار کند. از بازیگر باید کار متفاوت و سخت خواست تا از تمام توانش استفاده کند‌.

‌ بازی در نقش رئیس شرکت داروسازی را که در فاکتور هشت بازی کردید، به این دلیل بود که از خودتان خیلی دور بود؟

بعداز بازی در سریال کیف انگلیسی تا فاکتور هشت بیش از بیست پیشنهاد بازی در سریال را رد کردم. چون همه نقش‌ها یکجور و بدون افت و خیز بود.

به دستمزد این کارها فکر نکردید؟

دستمزدش برایم مهم بود و کلی ضرر کردم.

موقعی که بازیتان در فاکتور هشت قطعی شد، چقدر نقش را رنگ‌آمیزی کردید؟

مهم‌ترین جذابیت فیلمنامه فاکتور هشت موضوعش در باره مافیای دارو در ایران بود. مرحوم مصطفی عبدالهی که چند سال قبل به دلیل بیماری سرطان از میان ما رفت. مشغول شیمی‌درمانی بود و نسخه اول شیمی‌درمانی‌اش در چند سال قبل 11 میلیون تومان بود. نسخه بعدی‌اش شد 35 میلیون تومان و برای تامین هزینه‌های درمانی‌اش به گرفتاری برخوردیم. از طریق یکی از دوستان خواستیم این داروها را از خارج بفرستند. قیمت نسخه در کانادا در حدود دو میلیون تومان می‌شد. اما فرستادن این دارو به ایران در حکم قاچاق داروست و آن دوست نتواست دارو را برای من بفرستد. این تفاوت قیمت تاکیدی بر وجود مافیای داروست. بنابراین سریال فاکتور هشت توانست در زمان پخشش خیلی تاثیرگذار باشد و خیلی از مردم موقعی که من را در کوچه و خیابان می‌دیدند. در باره موضوع جسارت‌آمیز این سریال که حرف دلشان را می‌زد کلی تشکر می‌کردند. سریال‌سازی فقط جنبه سرگرمی‌سازی ندارد، بلکه باید بتواند با طرح مشکلات اجتماعی به مردم در حل آن کمک کند .

شخصیت رئیس شرکت دارویی که بازی کردید در عین توانا بودنش آدم باهوشی بود که بر کارش تسلط داشت.

شیطان هم باهوش است و این نوع آدم‌ها سرشار از هوشمندی‌های علمی هستند وگرنه نمی‌توانستند مردم را چپاول کنند. آنها از هوش و دانش‌شان در راه ناصواب استفاده می‌کنند. تلاش کردم جزئیاتی بخصوص در بحث روان‌شناسی به نقش اضافه کنم تا نقش سر و شکل درستی داشته باشد.

واکنش مردم در قبال بازیتان چگونه بود؟

خیلی محبت و لطف داشتند و مشخص شد که فرق بازی خوب از بد را می‌دانند و در بازپخشش هم این اظهار لطف را ادامه دادند.

در معمای شاه هم در نقش شاپور رپورتر بازی داشتید.

در این سریال کارگردان به جای تمرکز در ایجاد درام، تلاش می‌کند به مخاطب یکسری اطلاعات تاریخی را عرضه کند. شخصیتی که بازی کردم معلم ثریا زن شاه است، اما در اصل یک افسر اطلاعاتی برای انگلیسی‌هاست و نقش را بسیار درونی بازی کردم. این شخصیت باوجود سن و سال بالایش هنوز زنده است.

با ضیاءالدین دری دو تجربه خوب بازیگری در کیف انگلیسی و کلاه پهلوی داشتید.

در اصل نقشی که در کیف انگلیسی بازی کردم پرتره‌ای از قوام بود. در کلاه پهلوی هم در نقش تقی‌زاده بازی کردم.

در کیف انگلیسی بازیتان بازتاب خوب زیادی داشت؟

کیف انگلیسی در شرایطی ساخته شد که مردم وقت زیادی برای سریال دیدن صرف می‌کردند و تبلیغات خوبی برای سریال انجام شد.

‌شخصیتی که بازی کردید، خاکستری بود؟

اعتقاد چندانی به تعاریفی مثل مثبت، خاکستری، سیاه و سفید ندارم. این آدم شخصیت سیاستمداری داشت که آدم هزار چهره‌ای بود. سیاستمدار اگر هزار چهره نباشد، سیاستمدار نیست. این آدم با همه بازی می‌کرد و به نظرم قوام در نوع خودش آدم نابغه‌ای است .

در غائله آذربایجان با حسن تدبیر قوام بود که باعث شد آذربایجان از ایران جدا نشود.

من به سیاسی‌کاری‌هایش کاری ندارم. برای من شخصیت درونی پیچیده این آدم مهم بود. قبل از هر چیزی به عنوان بازیگر نقش یک انسان را بازی کردم و قرار نیست من تاریخ را بازی کنم.

در زندگی باید پای انتخاب ایستاد

در زندگی باید انتخاب کرد و پای انتخاب هم ایستاد. برای خودم وجه‌ای ساخته‌ام که مبتنی بر فرهنگ و هنر است. بنابراین به بعد تجاری توجهی نکرده ام. در تئاتر هم همین‌گونه عمل می‌کنم و ‌ سراغ تئاترهای تجارتی نمی‌روم. در نمایش عزیز شنگال به آسیب‌های داعش در کشورهای همسایه در دو سال قبل پرداختم. بنابراین در کار هنری به دنبال این نیستم که جیبم را پر‌کنم .

احمد محمداسماعیلی