قدرت مردم در برابر کودتاچیان

در همین رابطه، اسماعیل کوثری، کارشناس مسائل نظامی و نماینده پیشین مجلس در گفت‌وگو با جام سیاست، به تحلیل ساختار داخلی ارتش ترکیه پرداخته است.

ارتش ترکیه سابقه طولانی در کودتا دارد، دلیل کودتاهای پیاپی ارتش از نظر ساختار نظامی در این کشور چیست؟

در گذشته ساختار سیاسی ترکیه و قدرت در دستان نظامیان بود، لذا هر زمان که اراده و احساس می‌کردند که خلاف مشی نظام حزب سیاسی رفتار می‌شود، این قشر آن‌قدر قدرت داشت که کودتا می‌کرد و براحتی قدرت را جا‌به‌جا می‌کرد. اما باید بگوییم الگویی که نظام جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه داد این بود که مردم حرف اول و آخر را در انتقال قدرت می‌زنند و بر این اساس بود که کودتای نظامی در ترکیه به دلیل عدم حضور مردم نافرجام ماند و به موفقیت نرسید و شکست خورد. حالا شاید سوال شود که مردم بعد از انجام کودتا با چه انگیزه‌ای به صحنه آمدند که باید گفت مردم به‌خاطر اردوغان به خیابان‌ها نیامدند، بلکه آمدند تا بگویند که با کودتای نظامی مخالفند و نمی‌خواهند که قدرت از این طریق جابه‌جا شود. مردمی که به خیابان‌ها آمدند از این وحشت داشتند که نظامی‌ها در ترکیه اگر به سر کار آیند رفتاری بدتر از آقای اردوغان و حزب اعتدال و توسعه داشته باشند. از طرف دیگر شاهدیم که نظامیان نیز در ترکیه دیگر قدرت گذشته را ندارند و به همین دلیل تنها بخشی از نظامیان این کشور در این کودتا حاضر شدند که حادثه کودتا در معنا بی‌تدبیری در ساختارترکیه بود که با حضور مردم جلوی آن گرفته شد.

گفته می‌شود افسران غیر بلندپایه در کودتای اخیر ترکیه دخیل بودند و یکی از دلایل شکست کودتا این امر بود، چه تفاوتی دارد که افسران بلند‌پایه کودتا کنند یا افسران میان رتبه؟

خیلی فرق می‌کند، افسران بلند‌پایه دستوراتشان همه‌جانبه است و دستورات از بالاترین به پایین‌ترین نیروها داده می‌شود، چون حرف‌شنوی در بین نظامیان از رده بالاتر بیشتر از رده میانی است. البته تفرقه در بین نظامیان ترکیه هم وجود داشت و اینجاست که وقتی دستورات از بالاترین رده می‌آید درصد موفقیت بالاتر است.

کدام بخش سیاسی، ارتش ترکیه را تحریک کرد که علیه اردوغان وارد عمل شود؟

آقای اردوغان و طرفدارانش می‌گویند که آقای گولن که در آمریکا زندگی می‌کند این اقدام را کرده است و با همین فرضیه است که الان حامیان اردوغان هواداران گولن را دستگیر می‌کنند، باید گفت اگر کودتا با اجازه گولن صورت گرفته این اقدام کار سبکی بوده که انجام شده است. البته از یک جهت برخی می‌گویند که این رفتار دولت ترکیه در برخورد با مخالفانش قدرت اردوغان را زیادتر می‌کند، اما از طرف دیگر سوال این است که نیروهای اطلاعاتی امنیتی ترکیه چرا از این کودتا مطلع نشدند و این اقدام نشان از ضعف دولت ترکیه دارد.

پس نظامیان بر‌اساس چه پشتوانه‌ای دست به کودتا زدند؟

بالاخره این افراد احساس کردند در سیاست‌های اردوغان تغییراتی ایجاد شده و در بخش سیاست‌های بیرونی یا سیاست خارجی موضعگیری‌هایی می‌شود که نادرست است. ترکیه تا مدت‌ها می‌گفت که بشار اسد باید برود، ولی بعد گفت که ما مشکلی با ماندن بشار اسد نداریم ‌که این تغییر مواضع خارجی می‌تواند برای برخی تحریک‌کننده باشد و آن را مستمسکی برای اقداماتشان بدانند.

در بیانیه ارتش آمده که این نیرو ضامن ارزش‌های آتاتورک و سکولاریسم است فکر می‌کنید ریشه دشمنی ارتش ترکیه با دولت این کشور به چه برمی‌گردد؟

ارتش ترکیه براساس سکولاریسم شکل گرفته اما این‌طور نیست که بگوییم همه بدنه ارتش ترکیه بر این تفکر استوار است. بر این مبنا ارتش فکر می‌کند که باید با ملت خود هماهنگ باشد تا با سیاستمدارانی که بدون نظر مردم اقدام می‌کنند. اردوغان با سیاست‌هایی که در تقویت داعش و تکفیری‌ها دنبال کرد و پس از مخالفت با اسرائیل در موافقت با این کشور جعلی وارد عمل شد و همین امر هم می‌تواند دلیل مهمی برای کودتای ارتش باشد.

فکر می‌کنید ارتش ترکیه در آینده چه وضعی پیدا می‌کند؟

آینده ارتش ترکیه بستگی به سیاستمدارانش دارد اگر سیاستمداران و تصمیم‌گیران درست و دقیق خط‌مشی مناسبی را ترسیم نکنند ارتش متزلزل خواهد شد، لذا بنظر می‌رسد برای حفظ ساختار ارتش باید مساله به‌صورت زیر بنایی حل شود. آقای اردوغان و حزبش چند سال بر علیه اسرائیل حرکت کردند و الان در راستای منافع کشور، دوست رژیم صهیونیستی شدند و نیروهای داعش را تقویت کردند که این حرکت‌ها تاثیر مهمی در روند مسائل سیاسی و روند تصمیم‌گیری‌های ارتش ترکیه گذاشت.

با توجه به سابقه ترکیه، آیا کودتای دیگری در این کشور شکل خواهد گرفت یا باید گفت فصل کودتا تمام شده است؟

به این زودی حرکتی برای انجام یک کودتای جدید شکل نخواهد گرفت و یقینا شکل‌گیری این اتفاق بعید است، اما این‌که بگوییم تا ابد دیگر کودتایی نخواهیم داشت هم امکان‌پذیر نیست؛ بالاخره ترکیه و نظامیان این کشور خود را دارای قدرت و به عبارتی در سایه دولت دانسته و خود را سیاستگذار می‌دانند، لذا براحتی دست از قدرت کوتاه نخواهند کرد.

چقدر شما فرضیه ساختگی بودن کودتا را درست می‌دانید؟

با بررسی‌ها و اخبار منتشر شده به این نتیجه رسیدم که این کودتا بعید است که یک سناریوی دولتی باشد، چون یک نظام و دولت نمی‌آید علیه خودش کودتا کند تا بتواند قدرتش را محک بزند. البته بر اثر بی‌تدبیری دولت بود که ‌این کودتا انجام شد و در نهایت محکوم به شکست شد.

با توجه به این تحولات موضع ایران در قبال کودتای ترکیه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

بر‌اساس تصمیمات و روند نظام جمهوری اسلامی ایران که تاکید دارد این مردم هستند که در سیاستگذاری‌ها نقش دارند، ‌بر همین مبنا ما کودتا را قبول نکردیم و آن‌را محکوم کردیم.

فاطمه امیری/ روزنامه نگار