«سرود» خاطره‌ای که باید زنده شود

سال‌ها فعالان عرصه سرود از فراموشی این فعالیت موسیقایی تاثیرگذار حرف زدند، اما سرود دیگر سرود نشد و به روزهای اوجش بازنگشت؛ به روزهایی که هر مدرسه‌ای هم گروه سرود موفقی داشت و در رویدادهای فرهنگی و اجتماعی مختلف، شاهد حضور گروه‌های سرود و اجراهایشان بودیم. ممکن است برخی تصور کنند دوره سرود گذشته و دیگر فرصتی برای احیای آن باقی نمانده است، اما اتفاقی در این فضا نشان داد که سرود باز هم می‌تواند باشد و پررنگ شود. رهبر معظم انقلاب، یکی از سروده‌هایشان را در اختیار حوزه هنری قرار دادند و قرار است این اثر در قالب سرود منتشر شود.

از آن روز تاکنون در رسانه‌های مختلف و میان شاعران و آهنگسازان،‌ حال و هوای تازه‌ای ایجاد شده است و همه مشغول موضوع سرودها شده‌اند، آنقدر که می‌توان به آینده سرود امیدوار بود و گفت، وقتش رسیده حال و هوای سرود عوض شود و دوباره پا به عرصه بگذارد.

چرا سرود رفت

در آستانه بازگشت سرود، پیش از هر چیز این سوال پیش می‌آید که سرود در این مدت کجا بود و چرا با همه موفقیتی که در سال‌های نخستین انقلاب اسلامی داشت، ناگهان کمرنگ و کمرنگ تر شد و در سال‌های اخیر تقریبا به فراموشی سپرده شد. رضا مهدوی، سردبیر مجله مقام موسیقایی درباره به وجود آمدن این خلأ می‌گوید: مدیران فرهنگی با هنر به صورت ابزاری رفتار می‌کنند و با همین نگرش موجب می‌شوند نگاه‌ها به هنر مناسبتی شود. یک دوره خاص از هنری استفاده و سپس به فراموشی سپرده می‌شود. هنرمندان آن عرصه خاص هم گوشه‌نشین می‌شوند و دیگر فضای خوبی برای کار ندارند. به همین دلیل است که ما برای لحظات حساس و خاص هم تولیدات مناسبتی خیلی خاصی نداریم، چون هنرمندان از مدیران دلخور هستند و کار آن طور که باید، پیش نمی‌رود. این موسیقیدان درباره فقر مدیریت فرهنگی تشریح کرد: فقر مدیریت فرهنگی که همیشه دیدگاه بالادستی دارد و با وجود نداشتن آگاهی می‌خواهد فرودستان را به صورت بخشنامه‌ای مدیریت کند، ضربه زننده است.

پاپ جای سرود را گرفت

جای خالی سرود با چه چیزی پر شده و برای احیای آن چه باید کرد؟ مهدوی در پاسخ این سوالات می‌گوید: در دهه 60 ما ژانر موسیقی انقلابی و جنگی را به وجود آوردیم و مدارس و سازمان‌های مختلف نقش خوبی ایفا کردند. در دهه 70 یعنی دوره سازندگی فکر کردیم باید اِلمان‌های قبلی را پاک کنیم و سرود نقش کمرنگ‌تری پیدا کرد. در این مسیر هم شاهد بودیم که وقتی سرود از مدارس رفت، موسیقی پاپ جای آن را گرفت. حالا هم که باید در دانشکده‌ها ژانر موسیقی جنگ و سرود را احیا کنیم، همچنان موسیقی قرون وسطی را بررسی می‌کنیم و موسیقی امروز را نمی‌شناسیم.

آینده سرود

چگونه می‌توان برای آینده سرود برنامه‌ریزی کرد تا دیگر با چنین اتفاقاتی روبه‌رو نباشیم. عباس سجادی، شاعر و عضو سابق شورای شعر و موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره این موضوع بیان می‌کند: سرود در زمره قالب‌های هنری است که هر جامعه نیاز به تولید آن و نگاهداری از آن برای استفاده در موارد خاص و رویدادهای مهم اجتماعی و حتی سیاسی دارد. به نظر من، نیاز امروز ما در این زمینه حرکت دادن تولید سرود به سمت شکل هنری شایسته‌ برای آن است. او به مهر می‌گوید: برخی تولیدهای امروزمان در این حوزه بسیار سطحی هستند در حالی که احیای قالب سرود نیاز به حرکت و توجه به جوهر هنر در این مسیر دارد. من اعتقاد دارم، بسیاری از شعارهای ما از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون بر مبنای شعور اجتماعی بوده و ما برای احیای قالب هنری باید متوجه باشیم که اگر ساختار هنری برای سرود و شعر خلق کنیم، رفته رفته موسیقی آن هم فاخر می‌شود و ترکیبی قابل توجه پدید خواهد آورد.

او در پایان سخنانش، خواستار شکل‌گیری مرکزی پژوهشی به منظور احیا و تولید نمونه‌های مناسب در زمینه سرود انقلاب اسلامی برای احیای این قالب هنری شد.

نقش مدارس در احیای سرود

ناصر فلاحی، کارشناس هنرهای آوایی وزارت آموزش و پرورش، مدرسه‌ها را مهم‌ترین پایگاه سرود می‌داند و اظهار می‌کند: آموزش و پرورش با نسل نو و جوان سروکار دارد و رقمی بالغ بر 15 میلیون دانش‌آموز را مدیریت می‌کند. به لحاظ کمی با جرأت می‌توانم بگویم در طول تاریخ کشورمان این حجم از همخوان، جمع‌خوان و گروه‌خوان نداشتیم. در کنار سرودهای متعدد، فعالیت گروه سرود همگانی نشان‌دهنده جایگاه مهم آموزش و پرورش در فرهنگ‌سازی موسیقی کشور است.