سیزده بدر ، آیینی سنتی در پیوند با طبیعت و زیباییهای بهار

سیزده ، نقطه اوج و پایانی نوروز است ، همه میکوشند این روز را خارج از خانه و در دامن سبز و پاک طبیعت بگذرانند.

کد خبر: ۹۱۸۳۷

دشتها و بوستانهای شهری ، کوه و دشت، ییلاقات و اماکن تفریحی که به نوعی باسبزی سبزه،روشنایی آب و آبی آسمان پیوندی دارد مملو از مردمانی است که آمدهاند تا سیزده نوروز خود را با این زیباییها در کنند.
سیزده بدر سنتی قدیمی است که با نوروز پیوندی ناگسستنی دارد و با آن عجین شده و در متون باستانی هم هیچگاه سخن از و نحوست آن نرفته است و چنین دیدگاهی به مروز در طول تاریخی در ذهن مردم جای گرفته است.
سیزدهمین روز فروردین هماره با سبزی و طبیعت گره خورده و مردم منطقه خراسان نیز چون بسیاری از ایرانیان در آغاز سال به نوعی از آن فرار کنند که به آن سیزده بدر میگویند.
ابوریحان منجم و ریاضی دان ایرانی معتقد است: روزسیزدهم که به نام "تیر روز" است در نزد ایرانیان خجسته است.
این بیانگر صمیمیت و فرخندگی روز سیزده و نمادی دیگر از شکرگزاری و حق شناسی ایرانیان به درگاه ایزد است زیرا روی آوردن آنان به دامان طبیعت نه به مفهوم دوری جستن آنان از زندگی و حقیقت آفرینش که به مفهوم ایجاد ارتباط با خالق و شناختی صادقانه از قدرت اوست.
در گوشه گوشه خراسان رضوی هم آداب و آیینهای خاص این روز وجود دارد، در این میان علاوه بر خروج از خانه و تهیه خورد و خوراک به صورت گروهیو جمعی، برپایی مسابقات کشتی در میدان مرکزی روستا و اماکن خاص، یکی از آیینهای خاص این روز است.
در این روز نوازندگان محلی به همراه مردم به صحرا میروند با آنان به جشن و پایکوبی پرداخته و این تفریح را حال و هوایی دیگر میبخشند.
"رقص چوب دست جمعی" در شهرستانها و مناطق روستایی استان، "زنجیربازی"، مسابقه اسب سواری و کشتی محلی به همراه نواختن ساز و دهل از سرگرمیهای مردم در این روز است.
زیارتگاهها،ییلاقات و مناطق خوش آب و هوایی چون آبگرم معدنی فردوس، اخلمد، میامی، خواجه اباصلت و خواجه مراد، طرقبه، شاندیز، زشک، خیام و عطار ، قدمگاه و مانند آن جای سوزن انداختن نیست.
مردم با حضور در این مناطق زیبا، آرام و لطیف ،همه سختیها و ناراحتیهای سال گذشته را به فراموشی سپرده و با باطل کردن نحوست این روز با محبت، صفا و دوستی سالی خوب را آغاز میکنند.
این روز پایان بازیها، مراسم و فعالیتهای گروهی و اجتماعی مردم در ایام نوروز است.
آنان که در محدوده منطقه خود اماکن زیارتی دارند میکوشند به آنجا رفته و سیزده را در کنار اماکن مطهر و زیارتی بگذرانند تا این روز و روزهای بعد آن در جوار این اماکن محترم به حرمت آنها به خوبی رقم بخورد.
در این میان کودکان به بازیهای خاص محلی چون توشله بازی (تیله بازی) ، جوزآرا(گردوبازی) پرداخته و دختران دم بخت سبزه گره میزنند تا بلکه تا سال دیگر بختشان گشوده شود.
از جمله مراسم خاص شمال خراسان در این روز "کشتی با چوخه"است که در شهرهایی چون اسفراین، قوچان، شیروان، بجنورد طرفداران زیادی دارد و تا کنون شاهد برخاستن پهلوانان بزرگی از میان آنها بوده و هستیم.
این ورزش در سیزدهمین روز سال به صورت مسابقه برگزار شده و پهلوان سال در آن مشخص میشود.
امروز این مراسم با وجود همه تغییرات در آیینها ،همچنان به قوت خود باقی است و هنوز هم کشتی "باچوخه" با نام خراسان پیوندی ناگسستنی دارد.
در این مناطق تعدادی از کشتی گیران و چوخه کاران شهرهای مجاور دور هم جمع شده و در میان ابراز احساسات مردم به رقابت میپردازند.
اما آنچه این رقابتها را جذابیت خاصی میبخشد آهنگهای زیبا و موسیقی محلی است که هیجان رقابت را بالا میبرد.
در این مراسم کشتیگیران با لباسهای خاص چون شلواری مخصوص تا زانو،روپوش چوخه که بدون آستین است و شالی که به کمر بسته میشود دو به دو به مدت ده دقیقه بدون وقفه به رقابت پرداخته و چنانچه در این فاصله کشتی به نتیجه نرسد چوخه کاران بعد از دو دقیقه استراحت پنج دقیقه دیگر به رقابت میپردازند.
بنا بر عرف و رسم منطقه، جایزه پهلوانی که حریف را به زمین بزند یک راس قوچ است.
در برخی از این مناطق از جمله اسفراین که در خراسان شمالی است این مراسم با یک روز تاخیر در چهاردهم فروردین ماه برگزار شده و طی آن پهلوانان منطقه و شهرهای دیگراستان در محل "چشمهزینلخان" پنجه در پنجه یکدیگر افکنده و در پایان به پهلوانان برتر هدایایی چون اسب، قوچ، قالی، پشتی، پتو و قند داده میشود.
در این میان طایفهای سبزواری به نام رامشینیها که در یک روستا متمرکز نیستند و دایم در ییلاق و قشلاق به سر میبرند مراسمی خاص دارند.
آنان در سیزده بدر از روستا خارج شده و عصر این روز در میدان روستا مراسم کشتی آغاز میشود و جوانان به رقابت با یکدیگر میپردازند بعد از تعیین برندهها، مبارزه پرشورتری میان قهرمان آغاز میشود تا قهرمان نهایی مشخص شود.
این فرد، پهلوان نامیده شده و تا سال بعد در همین زمان پهلوان باقی میماند.
سال بعد هم اگر او نتواند در مقابل حریفان قدیمی و جدید از این عنوان خود دفاع نماید این عنوان به فرد دیگری که بر همه کشتیگیران پیروز شود داده خواهد شد. خلاصه آنکه این روز با این شادیها، بازیها و آداب خاص روحی تازه و امیدی دوباره در مردمان میدمد تا زندگی نویی را در سالی زیبا آغاز کنند.