خراسان جنوبی و ماه مبارک رمضان

مراسم رمضوخوانی نیز که با سه هدف خبررسانی برای ماه رمضان، ایجاد شور و نشاط بین مردم و جمع‌آوری نذورات مردمی برگزار می‌شود، در شهرها و روستاهای بیرجند، قائن، نهبندان و سربیشه مرسوم است. نحوه اجرای آن نیز به این ترتیب بوده که در شب‌های ماه مبارک رمضان پس از نماز و افطار، برخی از پسران نوجوان و جوان در دسته‌های چهار تا شش نفری به در خانه‌های همسایه‌ها و بویژه توانگران و اغنیا رفته و به امید گرفتن تنقلات یا وجه نقد، اشعاری خاص می‌خواندند که به اصطلاح محلی به آن رمضانی یا رمضونی می‌گویند.

مراسم کفچلزی (کفگیرزنی) یکی از مراسم‌هایی است که در شب بیست و هفتم ماه مبارک رمضان در خراسان جنوبی (مصادف با شب قصاص ابن ملجم مرادی) انجام می‌شود. کفچلزی به این صورت است که زنان و دختران هرکدام یا دو نفری با هم یک سبد یا قلبیری را که پارچه‌ای درون آن انداخته بودند، برداشته و در آن آیینه، شانه، سرمه دان و قرآن می‌گذاشتند و یک کفچلز (کفگیر یا ملاقه یا قاشق) به دست دیگر گرفته و به در خانه‌هایی که از پیش در نظر گرفته‌اند، می‌روند؛ درحالی که صورت خود را چنان در چادر پنهان می‌کنند که دیده و شناخته نشوند. به در هر خانه‌ای که می‌رسند، با کفچلز چند بار با فواصل کوتاه به در خانه می‌کوبند و به‌ این وسیله حضور خود را اعلام می‌کنند. بانوی خانه به دم در آمده، سبد آنها را گرفته و ابتدا برای تبرک شانه را برمی‌دارد و به موهای خود می‌کشد. بعد سرمه‌دان را به دست گرفته و چشم‌هایش را با سرمه سیاه می‌کند. آن‌گاه آیینه را برداشته و چهره خود را در آن نگاه می‌کند. بعد آنها را با مبلغی پول داخل سبد می‌گذارد و به صاحبش می‌دهد.

مراسم «طبل‌زنی» نیز برای آگاه کردن مومنان هنگام سحر در شهرستان طبس رایج بوده است. طبالان در طبس هنوز منادیان بی‌رقیب سحرخیزان هستند و با خلوص نیت به این کار عشق می‌ورزند و این مراسم مذهبی را زنده نگه می‌دارند.

در این ماه مبارک رمضان کودکان نیز سرگرمی‌های خود را دارند و یکی از بازی‌های مرسوم در میان کودکان و نوجوانان خراسانی، بازی «رمضان‌ الله، الله رمضان» است. این بازی در مناطقی همچون شاهرود، قم، کاشان، یزد، خراسان جنوبی، کرمان، سیستان و بلوچستان و بیشتر روستاها انجام می‌شود.

مراسم جمع‌خوانی قرآن کریم (دوره قرآن) در منازل و مساجد با حضور فردی که در خواندن قرآن تبحر دارد، به نام ملا نیز در این استان رایج بوده و هست. معمولا کسی که در این دوره سوره «الرحمن» یا «یس» به وی رسیده باشد، مردم را با خرما یا شیرینی پذیرایی می‌کند و کسی که به او سوره «توحید (قل هوالله)» رسیده باشد روز عید فطر باید آش درست کند که به آن آش «قل هوالله» می‌گویند.

محمد قربانی

جام‌جم خراسان جنوبی