آشالازی یا سخت بلعی را چقدر می‌شناسید؟

این بیماری نادر اغلب در سنین 25 تا 60 سالگی تشخیص داده می‌شود. بیماران مبتلا دو مشکل در ناحیه مری دارند؛ اول این که دوسوم تحتانی مری قادر نیست غذای موجود در مری را به سمت معده هدایت کند. دوم این که اسفنکتر تحتانی مری که در حالت عادی، مانع برگشت غذای داخل معده به مری می‌شود و باید هنگام عبور غذا شل باشد، قادر به شل شدن نیست و به همین دلیل غذا نمی‌تواند به معده وارد شود و پشت اسفنکتر باقی می‌ماند. به این ترتیب حجم زیادی از غذا و مایعات در ناحیه تحتانی مری انباشته می‌شود و آن را متسع می‌کند.

آزردگی ناشی از غذای باقیمانده ممکن است باعث بروز زخم‌های کوچک در دیواره مری شود. مهم‌ترین علامت بیماری بلع، مشکل دیسفاژی نسبت به جامدات و مایعات است. از دیگر علائم آن می‌توان به درد قفسه سینه، برگشت غذای خورده شده به دهان، سخت آروغ زدن، احساس پری و سنگینی در ناحیه گلو و سکسکه اشاره کرد. برگشت محتویات باقیمانده در مری به دهان علامت شایعی است، بخصوص شب که بیمار در وضعیت خوابیده قرار می‌گیرد.

تشخیص دقیق با مانومتری

شک به آشالازی از روی علائمی که بیمار ذکر می‌کند ایجاد می‌شود، اما برای تشخیص نهایی نیاز به بررسی بیشتر و استفاده از عکس ساده قفسه سینه یا بلع باریم است. آندوسکوپی هم به عنوان روش غربالگری برای تشخیص زودهنگام به کار می‌رود. مانومتری اغلب برای تأیید تشخیص آشالازی به کار می‌رود. با مانومتری فشار داخل مری و اسفنکتر تحتانی آن اندازه‌گیری می‌شود.

درمان از دارو تا تزریق سم بوتولونیم

برای درمان آشالازی راه‌های مختلفی وجود دارد. اگر چه همه این درمان‌ها قادر به تخفیف دادن علائم است، اما متأسفانه هیچ کدام از آنها قادر به درمان کامل بیماری نیست. روش‌های درمان بیماری عبارتند از:

1 ـ دارو درمانی: نیترات‌ها و بلوک‌کننده‌های کانال کلسیم دو دسته دارویی هستند که اثر شل‌کنندگی روی عضلات اسفنکتر تحتانی مری دارند. این قرص‌ها زیر زبانی بوده و 10 تا 30 دقیقه قبل از غذا مصرف می‌شود.

2 ـ بالون زدن (هوا زدن): با بالون زدن عضلات منقبض شده اسفنکتر مری را تحت کشش قرار می‌دهند. البته بیش از نیمی از بیماران مجبور می‌شوند برای بهبود بیماری بیشتر از یک بار این کار را انجام دهند.

3 ـ جراحی (میوتومی): در گذشته، برای این کار جدار قفسه سینه و شکم را باز می‌کردند، اما امروزه این کار توسط یک لاپاروسکوپ و با یک برش بسیار کوچک قابل انجام است. میزان موفقیت درروش جراحی‌ حدود70 درصد است که اثرات درمانی ناشی از جراحی به مدت 20 سال باقی می‌ماند. بنابراین بهبود بیماری پس از جراحی نسبت به بقیه درمان‌ها ماندگارتر است.

4 ـ تزریق سم بوتولونیم: سم بوتولونیم به طور موقت سلول‌های عصبی اسفنکتر تحتانی مری را فلج می‌کند. به نظر می‌رسد این روش در بیمارانی که بیش از 50 سال دارند مناسب است. البته از تزریق این سم می‌توان به عنوان یک روش تشخیصی در کسانی که مشکوک به آشالازی هستند، استفاده کرد.

دکتر کرم‌الله طولابی - دانشیار جراحی دانشگاه علوم پزشکی تهران