فرصت درمان برای مشمولان معتاد

هیچ آماری درباره تعداد این افراد در دست نیست، همه چیزکاملا محرمانه است، درست مثل آمار سربازان کل کشور که به دلایل امنیتی و نظامی هیچ گاه خبرش درز نمی‌کند. اما این تعداد نباید اندک و ناچیز باشد، تخمین پرویز افشار، معاون کاهش تقاضای ستاد مبارزه با مواد مخدر هم همین است که می‌گوید از آنجا که سربازان ما از جامعه دانشجویی و دانش‌آموزی جدا می‌شوند، می‌توانیم نسبت اعتیاد میان سربازان را حدس بزنیم؛ چیزی حدود همان درصدهای ذکر شده در بالا .

با این که آمار دقیقی درباره اعتیاد سربازان وجود ندارد، اما روایت‌ها درباره مصرف مواد میان سربازان کم نیست؛ روایت خرید و فروش انواع مواد میان آنها، مصرف‌های یواشکی، تزریق‌ها و حتی روی آوردن‌شان به روش‌های نامتعارفی مثل دود کردن دم خشکیده عقرب به امید نشئگی .

حتما همین روایت‌ها و ده‌ها حکایت درز نکرده دیگر بوده که نمایندگان ستاد مبارزه با مواد مخدر، نظام وظیفه و ستادکل نیروهای مسلح را به حضور در جلسات متعدد کشانده که اکنون چکیده این جلسات را پرویز افشار، معاون ستاد در گفت‌وگو با فارس علنی کرده است. او دیروز از مهلتی خبر داد که قرار است به سربازان و مشمولان معتاد داده شود، از تسهیلاتی که به سربازان و مشمولان پاک داده نمی‌شود و فقط مختص مصرف‌کننده‌هاست. جان‌کلام این است که مشمولان قبل از اعزام به سربازی باید برای درمان اعتیاد خود اقدام کنند (و با در دست داشتن گواهی سلامت، لباس سربازی بپوشند) و سربازانی که اعتیادشان در دوره خدمت علنی شده در همان حین، درمان اعتیاد را آغاز کنند با این امتیاز مثبت که این طول درمان برای هیچ کدام از این دو گروه غیبت محسوب نمی‌شود بلکه به‌عنوان مرخصی استعلاجی در نظرگرفته می‌شود و برای مشمولان موجب اضافه خدمت نمی‌شود.

مشمولان و سربازان مصرف‌کننده به احتمال زیاد از شنیدن چنین تصمیمی خوشحال می‌شوند؛ تصمیمی که بیش از آن که برنامه‌ای برای جلب رضایت افراد زیرپرچم باشد تلاشی است برای کاستن از بار اعتیاد در کشور. اما این که چنین برنامه‌ای چقدر می‌تواند موفق و موثر باشد جای بحث دارد، این که مصرف‌کننده‌های جوان مواد تا چه حد تن به درمان می‌دهند، چند درصد سربازان مرخص شده برای درمان متواری می‌شوند یا چه تعداد از مشمولان معتاد به بهانه ترک اعتیاد، خدمت سربازی را به تعویق می‌اندازند. این اما و اگرها و نگرانی‌ها محور گفت‌وگوی ما با دو نفر از کارشناسان حوزه اعتیاد است، کسانی که یک علامت سوال بزرگ مقابل کارایی این تصمیم تازه می‌گذارند.

از استقبال اندک تا تبعات اجتماعی

دکتر سعید صفاتیان، عضو کمیته مبارزه با موادمخدر مجمع تشخیص مصلحت نظام و دکتر هومان نارنجی‌ها، کارشناس اعتیاد و مدیرکل سابق امورفرهنگی و پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر تقریبا دو موضع متفاوت درباره درمان سربازان معتاد دارند چون صفاتیان اصل قضیه را سودمند می‌داند ولی اجرا شدن آن را مشکل، در حالی که نارنجی‌ها فارغ از چنین قضاوتی فقط می‌گوید دادن تسهیلات به جوانان معتاد عامل ایجاد تبعیض است .

از نگاه نارنجی‌ها وقتی مشمولان و سربازان معتاد می‌توانند با توجیه درمان اعتیاد غیبت کنند و اضافه خدمت نخورند، حتی کمک شوند و تسهیلات بگیرند حسی ناخوشایند درمشمولان و سربازان پاک ایجاد می‌شود، مثلا در مشمولی که به خارج کشور رفته و در بازگشت به علت داشتن غیبت مجازات می‌شود. این کارشناس می‌گوید این گونه تصمیم‌ها تبعات اجتماعی فراوانی دارد که باید موشکافانه بررسی شود و تا جای ممکن به حداقل برسد .

سعید صفاتیان اما دغدغه تبعیض‌ها را ندارد بلکه دلمشغولی شفاف شدن شیوه‌های درمان، هزینه‌های آن، مراکزی که قرار است پذیرای مشمولان و سربازان باشند، طولانی بودن پروسه درمان و نیز این که آیا دستگاه‌های اجرایی دخیل در این کار پای کار می‌آیند یا نه، را دارد .

این کارشناس می‌گوید اینها چالش‌های پیش روی این برنامه است به اضافه چالشی بزرگ به نام استقبال سربازان و مشمولان از درمان اعتیاد. توضیح او برای پیش‌بینی استقبال ضعیف این افراد از درمان این است که سربازان و مشمولان اغلب در سنین زیر20 سال هستند، یعنی سنی که اعتیاد درآنها نوپاست و هنوز اعتیادشان را باور نکرده‌اند. صفاتیان می‌گوید یک معتاد زمانی به درمان راغب می‌شود که عوارض اجتماعی اعتیاد را چشیده باشد نه جوانی که هنوز نه خانواده را از دست داده و نه مقبولیت اجتماعی‌اش را .

چند پاشنه آشیل

علاوه بر این چالش‌ها، اما می‌شود به پاشنه آشیل‌های دیگری نیز در این بحث فکر کرد؛ مثل تظاهرعده‌ای از مشمولان به اعتیاد و فرار از خدمت به بهانه درمان اعتیاد، درست مثل روزهایی که بحث اعطای وام به بهبودیافتگان اعتیاد داغ بود و عده‌ای از افراد معتاد و غیرمعتاد با فشار آوردن و تبانی با برخی مراکز درمانی، گواهی بهبودیافتگی گرفتند و در صف دریافت وام ایستادند .

موضوع بحث‌برانگیز دیگر به نحوه تامین هزینه‌های درمان مشمولان و سربازان مربوط می‌شود؛ هزینه‌هایی که اگر دولت تقبل کند بار اضافه‌ای است بر دوش ملت و اگر خود افراد موظف به پرداخت باشند به احتمال زیاد از زیر بارآن شانه خالی می‌کنند.

البته دیروز که گفته‌های پرویز افشار، معاون ستاد مبارزه با موادمخدر روی خروجی خبرگزاری فارس قرار گرفت، او تاکید کرد در جلسات مشترکی که با سازمان نظام وظیفه و ستاد کل نیروهای مسلح داشته‌اند مقرر شده هزینه‌های درمان اعتیاد این افراد از محل بیمه سلامت ایرانیان تامین شود .

اما نام بیمه سلامت که می‌آید چاره‌ای جز فکر کردن به کسری بودجه‌های این بیمه و بدهی‌های کلانش باقی نمی‌ماند. در ماهی که گذشت محمدجواد کبیر، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت در جمع خبرنگاران از کسری بودجه 3000 میلیارد تومانی این بیمه در سال 94 خبر داد و توضیح داد که او و همکارانش سال ۹۴ را با پرداخت بدهی‌های سال ۹۳ شروع کرده‌اند در حالی که ۷۰۰ میلیارد تومان از بدهی‌های سال ۹۲ نیز هنوز پرداخت نشده بود.

پس بار درمان اعتیاد سربازان و مشمولان معتاد قرار است به دوش سازمانی گذاشته شود که خود تحمل ذره‌ای بار اضافه را ندارد ضمن این که تجربه در کشورما نشان داده بیمه‌ها در بحث درمان اعتیاد در ضعیف‌ترین شکل ممکن ظاهر می‌شوند که مصداق بارز آن بیمه درمان معتادان و نرسیدن سهمی از بودجه به آن است .

بنابراین درمان اعتیاد سربازان گرچه می‌تواند به کاهش بار اعتیاد در کشور تا اندازه‌ای کمک کند، اما باز شدن گره مصرف در این جمعیت چندان کار ساده‌ای نیست و مسیری پر دست‌انداز دارد.

مریم خباز

جامعه