آزمون تماشاخانه‌های خصوصی

در این گزارش می‌خواهیم نگاهی کوتاه به مهم‌ترین اتفاق تئاتر کشور داشته باشیم.

آغاز کار

فراخوان سی و چهارمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر با رویکرد توجه ویژه به اجرای عمومی، برجسته‌سازی نقش جشنواره‌‌های تئاتر استانی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود تئاتر کشور (حرفه‌ای و دانشگاهی) و... خرداد 1394 منتشر شد. براساس این فراخوان گرایش این دوره از جشنواره بیشتر معطوف انتخاب درصد عمده‌ای آثار از میان نمایش‌های پیشتر تولید شده بود و درصد کمتری از آثار جشنواره را تولیدات جدید شامل می‌شد.

جشنواره در حوزه نمایش‌های فضای باز، دو بخش «مسابقه تئاتر خیابانی» و «مهمان» را برای خود تعریف کرده بود و حوزه نمایش‌های صحنه‌ای نیز، سه بخش «نسل نو»، «تولیدات تازه» و «مرور تئاتر ایران» (شامل 2 بخش برگزیدگان جشنواره‌های تئاتر استانی و تولیدات اجرا شده در تالارهای نمایشی سراسر کشور) را شامل می‌شد. از نکات قابل توجه فراخوان این دوره از جشنواره، برجسته‌سازی نقش جشنواره‌‌های تئاتر استانی با حذف بخش منطقه‌ای (به عنوان بخشی از فرآیند انتخاب آثار) بود. رویکرد دانشگاهی به بخش نسل نو و بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود در این حوزه‌‌ها که در فرآیندهای هدایتی دانشگاهی به ثمر رسیده باشند در فرآیند انتخاب از تغییرات فراخوان این دوره به شمار می‌رفت.

جشنواره سی و چهارم، در بخش صحنه‌ای دو بخش رقابتی «مسابقه تئاتر بین‌الملل» و «مسابقه تئاتر ایران» داشت و در بخش صحنه‌‌ای، بخشی به عنوان برگزیدگان سایر جشنواره‌ها نداشت و آثار این جشنواره‌ها صرفا از طریق بخش مرور می‌توانستند متقاضی حضور در جشنواره باشند.

آثار رسیده به دبیرخانه جشنواره

پس از پایان مهلت ارسال آثار به دبیرخانه سی و چهارمین جشنواره تئاتر فجر، آمار رسیده به دبیرخانه جشنواره توسط دبیر این جشنواره، سعید اسدی این طور گزارش شد:

از 158 متن رسیده به دبیرخانه جشنواره،‌ 10 اثر برای رقابت نهایی انتخاب شد.

در بخش نسل نو 52 اثر به دبیرخانه جشنواره ارسال شد که 8 اثر نهایی از بین این آثار انتخاب شد که از میان آنها 2 اثر منتخب اعلام می‌شود.

در بخش رقابت تئاتر خیابانی، 18 نمایش در بخش مهمان و اجراهای محیطی شرکت دارد که 11 نمایش از شهرستانها و 7 نمایش از تهران پذیرفته شده است.

در بخش نمایشنامه‌نویسی 304 اثر به دفتر جشنواره فرستاده شد که در نهایت 10 اثر پذیرفته شد.

در بخش مرور تئاتر ایران، 200 اثر به جشنواره ارسال شده بود که در نهایت 13 نمایش از بین 53 نمایش منتخب برگزیده شد.

در بخش مرور رخدادهای استانی، از 217 اثر که به دبیرخانه جشنواره فرستاده شد 64 اثر به مرحله بعد رفت که 10 اثر به بخش مرور راه یافت و 14 اثر برای جشنواره فجر استانی ارسال شد.

در بخش مهمان 15 نمایش دعوت شد.

در سمینار پژوهشی، پیرامون موضوع هویت گروه و سازمان‌های درونی تئاتر، 34 چکیده مقاله به دفتر جشنواره ارسال شده بود که از بین این آثار 20 مقاله انتخاب شد و در نهایت 16 مقاله به بخش نهایی راه یافت که این مقالات در سمیناری دو روزه ارائه و مجموعه مقالات در قالب کتاب منتشر خواهد شد.

جوان‌ترین کارگردان حاضر در جشنواره 21 ساله و مسن‌ترین کارگردان 77 ساله است.

در بین آثار ایرانی فقط4 اثر با متن غیر ایرانی وجود دارد.

از مجموع 78 نمایش صحنه‌ای در ایران، 10 کارگردان و 11 نمایشنامه‌نویس زن در این نمایش‌ها حضور دارند.

خشت اول

مراسم افتتاحیه سی و چهارمین جشنواره تئاتر فجر و بزرگداشت پنجاهمین سالگرد تئاتر سنگلج با اجرای منصور ضابطیان آغاز شد.

این مراسم با پخش تصاویری از پیشکسوتان تئاتر، عزت‌الله انتظامی و محمدعلی کشاورز آغاز شد. در این کلیپ که در بخش‌هایی از آن با صدای رویا نونهالی پخش شد، بازیگران قدیمی تئاتر مثل داوود رشیدی، محمدعلی کشاورز و عزت‌الله انتظامی در ارتباط با تماشاخانه سنگلج صحبت کردند و همچنین مهدی شفیعی و منصور ضابطیان در این کلیپ، هنرمندان پیشکسوت را همراهی می‌کردند. ملکه رنجبر، پرویز پورحسینی، عنایت بخشی، داریوش اسدزاده، هادی مرزبان، حمید جبلی، محمود عزیزی، ایوب آقاخانی، فرهاد قائمیان، منیژه محامدی، محمد اسکندری، فرزانه کابلی و محمد امیر یاراحمدی از تئاتری‌های این مراسم بودند.

هفته تئاتر لهستان

هفته تئاتر لهستان هم که ذیل جشنواره تئاتر فجر برگزار شد، ازجمله این فعالیت‌ها بود. در این مشارکت، فراهم کردن امکانات سخت‌افزاری مثل تامین سالن و امکانات با برگزارکنندگان جشنواره و کار اجرا با گروه‌های نمایش لهستانی بود که این مهم با همکاری سفارت لهستان، انجام گرفت. میزگردهایی با حضور منتقدان ایرانی و لهستانی و برگزاری نمایشگاه عکس ایران و لهستان از دیگر برنامه‌های هفته تئاتر لهستان بود.

بخش به علاوه فجر آزمون جدید تماشاخانه‌های خصوصی

افزودن بخش جدیدی به نام «به علاوه فجر» به سی و چهارمین جشنواره تئاتر فجر، از دیگر اقدامات دست‌اندرکاران برگزاری جشنواره امسال بود که طرفداران و منتقدانی داشت. در این بخش که با شعار تقویت و حمایت از تماشاخانه‌های خصوصی به عنوان یکی از رویکردهای اصلی و مهم اداره کل هنرهای نمایشی در دوره مدیریتی جدید راه‌اندازی شد، حضور تعدادی از تماشاخانه‌های خصوصی پررنگ بود و همین موضوع شائبه تقویت این تماشاخانه‌ها را مطرح می‌کرد و از این منظر، موافقانی داشت. در مقابل بوده و هستند کسانی که بحث تئاترزدگی مخاطب را در ایام جشنواره تئاتر مطرح می‌کنند و این که جذب مخاطب در ایام جشنواره، در شرایطی که مخاطبان در روزهای جشنواره از دیدن تئاتر اشباع شده‌اند، کار بسیار سختی است و تماشاخانه‌هایی که در بخش به علاوه فجر قرار بود این بار را به دوش بکشند، دست‌شان چندان پر نخواهد بود. صاحبان این دیدگاه معتقدند همواره بهمن‌ماه به دلیل برگزاری جشنواره تئاتر فجر، زمانی مرده برای اجرای عمومی آثار محسوب می‌شود. از یکم تا دوازدهم این ماه مخاطبان تئاتر، به جشنواره روی می‌آورند و پس از آن نیز عموما به‌دلیل خستگی‌های دوران جشنواره که ناشی از دویدن از این سالن تئاتر، به سالن دیگر و تماشای حداقل دو تئاتر درروز است، جشنواره‌های فیلم و موسیقی فجر که در راهند و... چندان رقبتی به دیدن تئاتر در تماشاخانه‌های خصوصی باقی نمی‌ماند. این که در این میانه حق با کدام دیدگاه است و این تجربه، چقدر موفق بوده و می‌تواند سنت ادامه‌داری شود، موضوعی است که کمی بعدتر باید به آن پرداخت؛ یعنی در روزهایی که تب جشنواره پایین آمده و می‌توان در فضایی روشن و آرام، به قضاوت نشست.

اعظم حسن‌تقی