زن و شوهر چگونه از هم ارث می‌برند؟

شرایط ارث بردن زن و شوهر از یکدیگر اولین شرط در ارث بردن زوج و زوجه یا همان شوهر و زن از یکدیگر این است که ازدواجشان دائمی باشد نه موقت. اگر زن و شوهر به نکاح منقطع یا همان متعه (صیغه) با یکدیگر ازدواج کرده باشند، در این صورت از یکدیگر ارث نمی‌برند. برخی از زن و مردها با صیغه بلندمدت یا همان 99 ساله به عقد یکدیگر درمی‌آیند، اما باید توجه کرد که طولانی بودن زمان عقد، تاثیری در ماهیت آن ندارد. میزان سهم‌الارث شوهر از زن، اگر بچه داشته باشند، یک‌چهارم اموال زن و اگر بچه نداشته باشند، نصف اموال زن است، اما سهم‌الارث زن نصف این مقدار است. یعنی اگر شوهر زن فوت کند و بچه داشته باشند، در این صورت یک‌هشتم اموال شوهر به زن می‌رسد و اگر بچه نداشته باشند، سهم‌الارث زن یک‌چهارم اموال شوهر است. البته این یک‌هشتم و یک‌چهارم از عین اموال نیست و شرایط خاصی دارد. تا پیش از سال 87 و اصلاح قانون مدنی، زن تنها از قیمت عیانی (بنا) ارث می‌برد و سهمی از عرصه (زمین) متعلق به شوهرش به زن نمی‌رسید، اما با نظر فقها و اصلاح قانون مدنی در سال 87، زن از تمام اموال منقول و قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و عیان (زمین و بنا) ارث می‌برد.

اگر زن‌ بجز شوهرش‌ وارث دیگری نداشته باشد، شوهر تمام اموال زن را به ارث می‌برد؛ البته برعکس این حکم صادق نیست و زن در صورتی که شوهر وارث دیگری نداشته باشد، تنها سهم خود را به ارث برده و سایر اموال شوهر‌ به عنوان مال بلاوارث به حاکم (ولی فقیه) می‌رسد.

طبقات ارث در طبقه اول شامل فرزند و پدر و مادر متوفی و در صورت فوت فرزندان، فرزندِ فرزند است. در طبقه دوم، شامل برادر و خواهر یا فرزندان آنها و پدر جد و مادر جد است. طبقه سوم هم‌ مربوط به عمه و عمو و خاله و دایی و فرزندان آنها یا اجداد بالاتر است. زن و شوهر داخل در طبقات ارث قرار ندارند و به طور مجزا در کنار این طبقات قرار گرفته و سهم خود را می‌برند. برای مثال اگر مردی فوت کند و نه فرزندی و نه پدر و مادری و نه برادر و خواهری داشته باشد، در این صورت نوبت به ارث بردن عمه، عمو، دایی و خاله‌های متوفی می‌رسد، در این صورت یک‌چهارم سهم زن از کل اموال کنار گذاشته شده و سپس نوبت به سهم سایر وراث می‌رسد.

اگر مردی چند زنه باشد یا در اصطلاح تعدد زوج داشته باشد، در این صورت‌ اگر فرزند داشته باشد، سهم همه زنانش با‌هم یک‌هشتم اموالش با شرایط گفته شده خواهد بود و اگر فرزندی نداشته باشند، به کل زنانش‌ یک‌چهارم اموال می‌رسد که به‌صورت مساوی بین آنها تقسیم می‌شود.

سهم الارث در صورت طلاق

طلاق ممکن است رجعی یا بائن باشد. در طلاق رجعی، در مدت عده که برای زن حدود سه ماه است، زن و مرد می‌توانند به یکدیگر رجوع کرده و زندگی مشترک را دوباره از سر بگیرند، اما در طلاق بائن این‌گونه نیست و امکان رجوع وجود ندارد. طلاق خلع (بخشیدن مهریه در ازای طلاق) یا طلاق پیش از نزدیکی یا طلاق زن یائسه، ازجمله طلاق‌هایی است که در آن امکان رجوع وجود ندارد.

اگر شوهر، زن خود را به طلاق رجعی مطلقه کند و در هر یک از آنها قبل از انقضای عده (سه ماه) فوت کند، در این صورت، همسر سابقش از او ارث می‌برد. بر این اساس، اگر شوهر در مدت عده فوت کند، زن از او ارث می‌برد و اگر زن در مدت عده فوت کند، شوهر از او ارث می‌برد.

حکم دیگری که درخصوص ارث بردن زن و شوهر وجود دارد، این است که اگر شوهر در بستر بیماری باشد و در همان حال بیماری زن خود را طلاق دهد، اگر ظرف مدت یک‌سال از تاریخ طلاق، به واسطه همان بیماری فوت کند، در این صورت زن از شوهر ارث می‌برد. حتی اگر طلاق از نوع بائن (غیرقابل رجوع) باشد یا مدت عده رجعی هم سرآمده باشد، تفاوتی در حکم گفته شده ندارد، مگر این‌که در این مدت زن دوباره شوهر کرده باشد که در این صورت‌ دیگر مستحق ارث از شوهر سابقش نخواهد بود.

شاهرخ صالحی کرهرودی - کارشناس ارشد حقوق خصوصی