مهم‌ترین مانع ترکیه، اقتدارگرایی است

دکتر داگی بر این باور است که ترکیه پس از کمالیست‌ها با سرخوردگی مواجه شده زیرا دموکراسی در کشور حاکم نبوده و حزب عدالت و توسعه همانند کمالیست‌ها برای ایجاد یک جامعه جدید تلاش می‌کرده که در آن، افراد تابع دولت خواهند بودد و مخالفان نیز مجازات خواهند شد. وی تاکید می‌کند میراث کمالیست به حزب عدالت و توسعه نیز رسیده است. رژیمی جدید در ترکیه روی کار آمده که آینه رژیم قبلی بوده، همه قدرت در انحصار یک فرد خاص یعنی رجب طیب اردوغان است. متن ذیل گفت‌وگوی روزنامه زمان چاپ ترکیه با پروفسور دانشگاه فنی مهندسی خاورمیانه است.

***

نام کتاب شما اشتباهات ترکیه است. توضیح دهید قدرتمندان کشورمان چه اشتباهاتی مرتکب شدند؟

ترکیه و حزب حاکم، فرصتی تاریخی برای اثبات این موضوع داشتند که دموکراسی و اسلام می‌توانند یکدیگر را تکمیل کنند و کشورمان یک کشور اسلامی دموکراتیک، آزاد و موفق باشد. با این حال، حزب عدالت و توسعه، با ریشه‌های اسلامی خود نتوانست در برابر وسوسه قدرت ایستادگی کند. رهبران حزب عدالت و توسعه در سال‌های اولیه قدرت خود، حمایت شان را از دموکراسی، محترم شمردن حقوق بشر و عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا اعلام کردند، اما یکباره مخالفان خود را حذف کردند و به سوی ایجاد یک حکومت مورد دلخواه پیش رفتند. آنها با وعده تحقق دموکراسی به قدرت رسیدند، اما نتوانستند به سوی ایجاد دولتی دموکرات حرکت کنند.

برخی نیز بر این باورند که اردوغان همیشه یک رهبر خودکامه بوده و هرگز تغییر نکرده است، آیا شما موافقید؟

اردوغان و حزب وی در سال‌های اولیه قدرت خود نیازمند حمایت محافل لیبرال و دموکرات‌ها در داخل و خارج از ترکیه بودند، چرا که کمالیست‌ها از حزب عدالت و توسعه به عنوان یک دشمن یاد می‌کردند. بنابراین اردوغان و حزبش تلاش بسیاری برای ایجاد ائتلاف دموکراتیک کرد و موفق هم شد. آنها در این دوره اصلاحاتشان را همزمان با تاکید بر عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا معرفی کردند.

به یاد داشته باشید حزب عدالت و توسعه حتی پس از دو پیروزی انتخاباتی در سال‌های 2002 و 2007 با خطر تعطیلی دولت در سال 2008 مواجه شد. اردوغان در چنین شرایط آسیب‌پذیری حتی اگر می‌خواست، نمی‌توانست همچون یک فرد مقتدر عمل کند، اما در نهایت کودتای ژنرال‌های ترک این امکان را برای اردوغان فراهم کرد تا چهره دیکتاتوری اش را به نمایش بگذارد.

فکر می‌کنید سیاست آمریکا در حمایت از ترویج دموکراسی در خاورمیانه اشتباه بود؟ چگونه این سیاست ترکیه را تحت تاثیر قرار داده است؟ آیا این سیاست شکست خورده است؟

دموکراسی و ایده آزادی باید در همپوشانی با یکدیگر باشند؛ در غیر این صورت نه در خاورمیانه و نه در ترکیه محقق نخواهند شد. همبستگی جهانی در میان دموکرات‌ها، سیاست تشویق دموکراسی و تقویت جامعه مدنی و جدایی از حاکمان مستبد می‌تواند به تحقق دموکراسی در هر کشوری کمک کند، اما در تحلیل نهایی می‌توانم بگویم تحقق دموکراسی به رفتار دموکرات‌ها در آن کشور بسیار مربوط است.

فکر می‌کنید ترکیه گرفتار جنگ داخلی می‌شود؟

وقوع جنگ داخلی در ترکیه دیوانگی محض است. تنش سیاسی، شکاف طبقانی و دو دستگی در سطح جامعه اخبار خوبی نیست. مردم ترکیه نمی‌توانند به صورت مسالمت‌آمیز با یکدیگر زندگی کنند و اگر ترکیه از این بحران هویتی خارج نشود، گرفتار مشکلات عدیده می‌شود. علاوه بر این، سیاستمداران جامعه نه‌تنها قادر به حل مشکلات اساسی کشور نیستند، بلکه مسیری را نیز انتخاب می‌کنند که به تغییرات اساسی در کشور منجر نخواهد شد. حتی بحران‌های اجتماعی و سیاسی به بدتر شدن وضعیت کشور و احتمال بروز جنگ داخلی کمک می‌کند.

به نظر شما مشکل کردهای ترکیه حل شدنی است؟ آیا امیدوار به این قضیه هستید؟

ترکیه به حل معضل خود با کردها بسیار نزدیک بود. گفت‌وگو با عبدالله اوجالان، حزب کارگران کردستان و پ‌ک‌ک بهترین کاری بود که انجام شد اما دولت وظیفه خود را نیمه‌کاره رها کرد. اولویت حزب عدالت و توسعه جلوگیری از حملات کردها و اولویت پ‌ک‌ک، اعلام خودمختاری و به رسمیت شناختن این گروه در ترکیه و خارج از کشور بود. بنابراین، تفاوت در نوع دیدگاه‌ها هرگز به آشتی ملی منجر نمی‌شود.

فکر می‌کنید ارتش به طور کامل از سیاست کنار گذاشته شده است؟

برای ارتش بهتر است دور از مسائل سیاسی باشد. دخالت ارتش اوضاع را پیچیده‌تر می‌کند. تنها راه برای ایجاد یک دموکراسی لیبرال غلبه بر موج اقتدارگرای کنونی با استفاده از ابزارهای مشروع و قانونی است.

منبع: روزنامه زمان ترکیه

مترجم: معصومه زارع

بین‌الملل