نظارت مجلس؛ متنی درحاشیه

قانونگذاری و نظارت 2وظیفه اصلی و مصرح قوه مقننه است. نمایندگان مجلس افزون بر این که از طریق طرحها و لوایح به قانونگذاری در زمینه های مختلف و حوزه های گوناگون اقتصادی اجتماعی ، سیاسی ، قضایی ، فرهنگی و...

کد خبر: ۸۴۹۳۳

می پردازند، از طریق ابزارها و سازوکارهای قانونی متعدد از جمله تحقیق و تفحص ، تذکر به مسوولان اجرایی ، سوال و استیضاح وزرا و رئیس جمهور و عضویت در هیاتها و شوراهای نظارتی و... حسن اجرای قوانین تصویب شده را پیگیری می کنند.
با این وجود وظایف نظارتی نمایندگان مجلس همواره از موضوعات پرمناقشه و اختلاف در سالهای اخیر بوده است. این مناقشات دارای وجوه گوناگون است؛ از یکسو از نمایندگان مجلس انتقاد می شود که وظایف نظارتی خود را بدرستی انجام نمی دهند و وظایف قانونگذاری ، مسائل سیاسی ، رسیدگی به مشکلات و مطالبات مردم در حوزه های انتخابیه و... وظیفه نظارتی نمایندگان را تحت الشعاع قرار داده است.
از سوی دیگر نمایندگان مجلس معتقدند ابزارهای موجود برای اعمال نظارت نمایندگان چندان کارساز نیست. ضعف ابزارهای نظارتی مجلس هم از حیث ضمانت اجرایی و هم از نظر محدودیت های زمانی و امکانات موجود از سوی نمایندگان مطرح می شود. موضوع دیگر اختلاف درخصوص محدوده نظارتی نمایندگان مجلس است.
باوجود این که در اصل 76قانون اساسی ، اجازه تحقیق و تفحص در تمام امور کشور در حدود مقرر قانون اساسی به مجلس داده شده است، اما در اصل 76هیچ محدودیتی برای وظیفه نظارتی این سازمان حکومتی ذکر نشده است.
همچنین در اصل 55قانون اساسی وظایفی که برای دیوان محاسبات از جمله نهادهای زیرمجموعه مجلس ذکر شده عبارت است از نظارت بر استفاده صحیح از بودجه در سازمان ها و ارگان های دولتی.
براساس این اصل، دیوان محاسبات که زیرنظر مستقیم مجلس شورای اسلامی فعالیت می کند وظیفه دارد گزارش تفریغ بودجه های سالانه را تهیه و دراختیار مجلس قرار دهد.
مجلس برمبنای این گزارش ها، درآمدها و هزینه های سازمان ها و ارگان ها را کنترل می کند. از آنجا که دولت اصلی ترین مجری مصوبات مجلس شورای اسلامی است ، نظارت بر عملکرد قوه مجریه در اجرای مصوبات به نحو چشمگیرتری در وظایف نظارتی مجلس وجود دارد.
در حال حاضر هیاتها و شوراهای بسیاری هستند که هر یک کنترل فعالیت های ارگان یا سازمانی را به عهده دارند. مجلس نیز به عنوان مرجع اصلی نظارت در کشور، اعضایی را از نمایندگان در این هیاتها و شوراهای نظارت به عنوان ناظر تعیین می کند و با گزارش هایی که از این نمایندگان دریافت می کند، نحوه فعالیت این ارگان ها و سازمان ها را کنترل و هدایت می کند.
احمد توکلی ، رئیس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی درخصوص ابعاد نظارتی مجلس می گوید: ابعاد نظارتی در حیطه اختیارات مجلس جدای از بعد تقنینی خود اهمیت زیادی دارد و قانون اساسی صلاحیت های نظارتی متعددی را با ماهیت های متفاوت تاسیس کرده است که از آن جمله می توان به نظارت تاسیس (اصل88)، نظارت اطلاعی (اصل 90)و نظارت استصوابی (اصول 77، 78و90)اشاره کرد.
توکلی با اشاره به رابطه پژوهش و نظارت می گوید: نظارت صحیح مبتنی بر اطلاعات بهنگام ، صحیح و کاربردی است. لذا چنانچه مجلس بخواهد در ایفای وظایف قانونی خود موفق باشد، راهی ندارد جز این که در تمامی امور خود، پژوهشی محور باشد.
وی درخصوص ساختار و شرح وظایف هیات عالی نظارت می گوید: این هیات متشکل از 12عضو نمایندگان مجلس ، مرکز پژوهش ها و اداره کل قوانین است. برجسته ترین وظایف هیات عالی نظارت عبارتند از:

1-ساماندهی امور دبیرخانه هیات عالی نظارت درخصوص جمع آوری ، پالایش ، طبقه بندی و تحلیل اطلاعات برای نمایندگان در هیات تذکر، سوال ، تحقیق و تفحص و پیگیری آن تا حصول نتیجه
2-دریافت گزارش از نمایندگان در هیاتها، مجامع و شوراها
3-نظارت بر عملکرد نمایندگان ناظر
4-تهیه گزارش از فعالیت نمایندگان ناظر
5-برقراری ارتباط با سایر دستگاه های نظارتی
6-همکاری با کمیسیون های تخصصی
7-دریافت و بررسی گزارش های عملکردی و نظارتی از دستگاه های مختلف
8-کسب اطلاع از کم وکیف اداره امور کشور با همکاری کمیسیون های تخصصی مجلس.