آبله‌ای که مرغ و خروس نمی‌شناسد!

پزشکان معتقدند اگر خانواده‌ها نهراسند و اجازه دهند فرزندشان در کودکی دوران ابتلا به این بیماری را پشت سر بگذارد، هم خودشان و هم فرزندشان مشکلات مراقبت و درمان را بهتر و آسان‌تر پشت سر خواهند گذاشت؛ اما متأسفانه این توصیه در میان خانواده‌ها هنوز براحتی پذیرفته نشده و والدین سعی می‌کنند در صورت ابتلای شخصی به آبله‌مرغان، خود و بویژه فرزندشان را از نزدیک شدن به فرد مبتلا دور نگاه دارند.

آبله‌مرغان چیست؟

آبله‌مرغان نوعی بیماری ویروسی واگیردار است که عفونت آن در بدن به شکل دانه‌های تاول ظاهر می‌شود. شیوع آن میان کودکان معمولا خطرات زیادی ندارد و آسان‌تر دوره خود را می‌گذراند، اما در بزرگسالی درمان آن سخت‌تر می‌شود و بخصوص برای مادران باردار بشدت خطرناک است. به همین دلیل به محض شک کردن به علائم باید طی 72 ساعت بیماری تشخیص داده شود و داروها مصرف شوند تا از عوارض بعدی بخصوص درگیری ریوی کاسته شود.

تاول‌های ظاهر شده به دلیل ابتلا به آبله‌مرغان، احساس خارش شدیدی در فرد ایجاد می‌کند و در صورتی که این تاول‌ها خارانده و کنده شوند احتمال بسیار زیادی هست که جایشان به‌صورت گودی یا فرورفتگی در بدن، بخصوص روی صورت فرد بماند. پس از طی کردن دوره بیماری نیز ویروس بدن را ترک نمی‌کند، بلکه به دلیل آن‌که ویروس عامل بیماری با ویروس عامل زونا به لحاظ ژنتیک اشتراکات فراوان دارد ممکن است بار دیگر و در دوره‌ای دیگر از زندگی فرد به صورت زونا ظاهر شود.

علائم و نشانه‌ها

آبله‌مرغان یک دوره معروف به نهفتگی یا کمون دارد که بین دو تا سه هفته پس از ورود ویروس به بدن طول می‌کشد. در این دوران نشانه‌های اندکی از تب و گاهی هم سردرد همراه با بثورات جلدی ظاهر می‌شود. این اتفاق بعضی اوقات با احساس درد در ناحیه شکم و بی‌اشتهایی نیز همراه است و حال عمومی فرد طی یکی دو روز اولیه چندان خوش به نظر نمی‌رسد؛ اما اوج ناخوشی وقتی است که دانه‌هایی ریز و کوچک، پوست بدن را می‌پوشاند و با حرکتی سریع به شکل تاول‌های خارش‌آور درمی‌آید. این دانه‌های عفونی گاهی نه‌تنها روی تمام پوست، بلکه احتمال دارد درون دهان و گلو، نواحی کشاله ران (روی بیضه‌ها یا مهبل) هم دیده شوند. البته در نواحی انتهایی دست‌ها و پاها تعداد این تاول‌ها معمولا کمتر است. در همین زمان است که احتمال سرایت بیماری به دیگران قوت می‌گیرد، زیرا تاول‌ها طی سه‌ چهار روز می‌ترکند و با آلوده کردن قسمت‌های دیگر مدام افزایش می‌یابند.

در برخی افراد که سیستم ایمنی و مقاومت بدنشان ضعیف است، احتمال التهاب بافت مغز و اثرگذاری بر فعالیت و سلامت کبد و ریه مشاهده شده است.

در بزرگسالان علائمی مثل علائم ابتلا به آنفلوآنزا نیز دیده می‌شود.

یبوست و دفع پر مشکل مدفوع، البته بیشتر در کودکانی که از شیر گرفته شده‌اند و غذای معمولی می‌خورند و همچنین در بزرگسالان ممکن است نشانه دیگری باشد از ابتلا به آبله‌مرغان. این مشکل چنان که مشخص می‌شود در میان کودکان شیرخوار کمتر شایع است.

آبله‌مرغان در زنان باردار

خانم‌هایی که دوران بارداری را پشت سر می‌گذارند باید دقت کنند که مواجهه با ویروس آبله‌مرغان احتمال ایجاد ناهنجاری جنینی را به دنبال دارد. هر چند این احتمال درصد کمی را به خود اختصاص می‌دهد، اما در این خانم‌ها درگیری ریوی حاصل از ابتلا به‌خصوص در سه ماهه اول بارداری بیشتر است و خطرات آن می‌تواند حتی به مرگ زن باردار منجر شود. با سونوگرافی‌های مکرر می‌توان از بروز یا عدم بروز ناهنجاری در جنین مطلع شد.

احتمال انتقال آبله‌مرغان در ماه‌های نخست بارداری به‌وسیله جفت به کودک زیاد است که در این صورت نوزاد دچار آبله‌مرغان مادرزادی می‌شود و روی چشم و مغز اثر گذاشته باعث نارسایی در فعالیت این اعضا و همچنین حرکت وی می‌شود.

راه‌هایی برای درمان

نیاز به توضیح نیست که در هر نوع بیماری حتما باید پزشک فرد بیمار را معاینه کند و خانواده و اطرافیان بر‌اساس دستورها و تجویزات متخصص به درمان بیمار بپردازند. برای بهبودی آبله‌مرغان نیز چاره‌ای جز مصرف داروهای تجویز شده از سوی پزشک همزمان با مدت استراحت و طی کردن دوره آن نیست.پزشکان ممکن است بی‌حس‌کننده‌های موضعی، آنتی‌هیستامین و داروهای آرامبخشی تجویز کنند که درد و ناراحتی را در مدت مذکور کمتر کند و سبب تخفیف خارش‌ها شود. استفاده از داروهای دارای مواد لیدوکایین و پراموکسین، حساسیت و آلرژی کمتری در بیمار ایجاد می‌کنند. پزشکان همچنین ممکن است لوسیون‌های حاوی کافور، فنول و منتول تجویز کنند. برای درمان کودکان مبتلا به عفونت ویروسی معمولا آسپیرین تجویز نمی‌شود، زیرا احتمال بروز عوارض دیگر در این صورت قوت می‌یابد. از‌جمله این عوارض ابتلا به نشانگان «رای» است که نوعی آنسفالیت محسوب می‌شود. عوارض کبدی که استفراغ پیاپی به صورت شدید را به دنبال می‌آورد نیز به دلیل مصرف آسپیرین بروز می‌کند.

به منظور کم کردن احساس خارش، با دستکش بهداشتی روی دانه‌ها و تاول‌ها کمی لوسیون کالامین می‌توان مالید. همچنین حل کردن بی‌کربنات سدیم درون مقداری آب گرم و شستن بدن فرد مبتلا، به کم کردن خارش‌ها کمک شایانی می‌کند.

در کودکان طی یک هفته تا 10 روز آبله‌مرغان رو به بهبودی می‌گذارد، اما احتمال طولانی‌تر بودن زمان بهبودی در بزرگسالان بیشتر است.

در کسانی که ضایعات آبله‌مرغان روی پوست بر جا مانده، پزشکان اغلب از روش‌های جراحی، میکرودرمابریژن و لیزر استفاده می‌کنند که به هر حال هم پر خرج است و هم مقداری از اثرات همچنان برجا می‌مانند. به همین دلیل مقاومت در برابر خارش و تاکید بر جلوگیری از کندن ضایعات و دانه‌ها توصیه همیشگی در مدت ابتلا به آبله‌مرغان است.

عفونت ویروسی در چشم، احتمال بروز زونا در دوران بزرگسالی، آرتریت موقت، میوکاردیت یا التهاب عضله قلب و ذات‌الریه از جمله عوارض احتمالی و گاه نادر ابتلا به این بیماری است. در برخی کشورها مثل آمریکا و ژاپن از واکسن‌های آبله‌مرغان استفاده می‌شود که اثرات بهتر و عوارض کمتری نیز دارد. این واکسن‌ها که حاوی ویروس زنده اما ضعیف‌شده‌اند، هنوز در ایران متداول نشده و بسیاری از پزشکان ایرانی تاکید می‌کنند که بهتر است افراد در همان کودکی بیماری آبله‌مرغان را تجربه کنند.

دانستنی‌های مراقبتی برای خانواده‌ها

* اگر یکی از اعضای خانواده چه در کودکی و چه در بزرگسالی مبتلا به آبله‌مرغان شد، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید و پس از معاینه و تائید پزشک، همراه با روش درمان، نکات مراقبتی را نیز از او بپرسید.

* به هیچ‌وجه اجازه ندهید کسی که آبله‌مرغان گرفته به دلیل خارش زیاد و عذاب‌آور، دانه‌های پوستی را از روی پوست بکند. این کار باعث ایجاد بیماری‌های ثانویه شده و همچنین عفونت و تورم را در عمق پوست به شکل زخمی حفظ می‌کند که جای فرورفتگی عمیقی حتی پس از بهبودی فرد روی پوست او خواهد ماند.

* در کودکانی که پوشک می‌شوند باید این پوشک در فواصل کمتری تعویض شود و تا حد امکان نیز هنگام تعویض و نظافت باید کمی او را در همان حال باز نگاه داشت تا اثرات پوستی تاول خشک شوند و سر‌یع‌تر پوست بیندازند.

* تا وقتی که بیمارتان تب‌دار است، استراحت در منزل و مراقبت از او راهکار مناسبی است، اما استراحت در رختخواب ضرورتی ندارد.

* برای مراقبت از بیمار ترسی به خود راه ندهید. در صورتی که شما در کودکی دوران ابتلا به آبله‌مرغان را پشت سر گذاشته‌اید این اطمینان وجود دارد که دیگر به این بیماری مبتلا نخواهید شد.

* در صورتی که هوای بیرون آلوده نیست و کودکتان بیقراری می‌کند می‌توانید به او اجازه دهید در نقاط سایه بیرون از خانه بازی کند.

* حتما وسایل و لوازمی را که بیمار با آنها تماس دارد ضدعفونی کنید.

* مراقبت، نگهداری و حساسیت بیمار بر اساس سن اندکی متفاوت است. به عنوان مثال در کودکان خطرات کمتری بروز می‌کند اما اگر فرزند یا یکی از اعضای خانواده فردی بالای 15 سال باشد نیاز به مراقبت و توجه بیشتری است، زیرا تحمل بیماری سخت‌تر است.

* ممکن است شخص مبتلا هنگام بیماری، تب همراه با استفراغ داشته باشد و در این زمان برای اجابت مزاج مشکل زیادی داشته باشد؛ روده‌ها برای جبران کردن کمبودی که در آب بدن پدید آمده ممکن است به جذب کردن آب مدفوع بپردازند و مواد دفع شده خشک به نظر برسد. سعی کنید به‌رغم اظهار بی‌اشتهایی، بیمار را مشتاق به نوشیدن مایعات و آبرسانی منظم و مداوم به بدن خود کنید. این مشکل در اجابت مزاج به‌خصوص در کودکان باعث بیقراری می‌شود.

* با وجود این‌که توصیه شده بهتر است افراد در کودکی به آبله‌مرغان دچار شوند، اگر فرزندتان علائم ابتلا به این بیماری را دارد و پزشک نیز آن را تائید کرده، تماس او و دیگران را کنترل و به‌ویژه اگر به مدرسه یا مهد می‌رود با اطلاع به مربیان، از حضورش در این مکان‌ها جلوگیری کنید.

* به هیچ‌وجه بر اساس توصیه دیگران از ملین‌ها برای بهبود دفع و اجابت مزاج بیمار استفاده نکنید مگر این‌که پزشک این اقدام را تائید کرده باشد، زیرا در حالی که تصور می‌کنید با ملین‌ها به بهبود دفع در بیمار کمک کرده‌اید این مواد با کم کردن فعالیت حرکتی در روده‌ها ممکن است سبب تنبل شدن روده شده، مشکل دیگری بر روند بیماری بیفزایند.

به آبله‌مرغان راضی شوید تا زونا نگیرید

در دوران معاصر که هنوز نتایج تحقیقات دانشمندان به حدی نرسیده تا آبله‌مرغان ریشه‌کن شود، همه آدم‌ها یک بار در عمر خود دچار آبله‌مرغان می‌شوند، اما از آنجا که ویروس این بیماری با بیماری پوستی دیگری به نام زونا قرابت‌های ژنتیک دارد، گاهی اوقات و در برخی افراد، ویروس مذکور به صورت خفته در پشت ریشه اعصاب ستون فقرات یا شاخ خلفی نخاع باقی می‌ماند و در دوران بزرگسالی بخصوص اگر سیستم ایمنی بدن فرد ضعیف باشد و وارد دهه ششم زندگی خود شده باشد، به صورت زونا ظهور می‌کند.

زونا از راه مراوده و تنفس باعث سرایت به دیگران نمی‌شود، بلکه تماس با ترشحات یا مایع درون تاول و وسایل آلوده شده به بقایای ترشح این تاول‌هاست که باعث ورود ویروس به بدن دیگران و سرایت زونا می‌شود. به‌عکس آبله‌مرغان که بهتر است افراد غیر مبتلا در دوران کودکی و پیش از بلوغ به آن دچار شوند، درباره زونا بهتر است کودکان را از مبتلایان دور نگاه داشت.

زونا بسته به اینکه در کجای بدن بروز یافته باشد احساس درد می‌کند. این درد در محل سینه و شکم بیشتر است، اما احتمالا در پا و دست هم دیده می‌شود. سه روز پس از احساس درد، محل مذکور با جوش‌ها و تاول‌هایی پوشیده می‌شود. در صورت تشخیص درست و بموقع و مصرف داروهای تجویزی پزشک طی 72 ساعت بعد، بیمار با درد کمتر و عوارض کمتری روبه‌رو خواهد شد که در غیر این صورت تحمل، درمان و بهبودی بیماری سخت‌تر می‌شود. کسانی که یک بار مبتلا به زونا می‌شوند بعید به نظر می‌رسد بار دیگر با عود بیماری مواجه شوند. نیازی به جداسازی فرد بیمار از دیگر اعضای خانواده نیست، اما لباس و لوازم مصرفی که با ترشحات تاول در تماس بوده‌اند باید جدا و جداگانه شسته شوند. هنگام مراقبت از بیمار نیز استفاده از دستکش بهداشتی برای جلوگیری از تماس با تاول‌های ترکیده ضروری است.