ایرانیان چه رویایی درسردارند؛

شامگاه جمعه 4آذر، خسته از ساماندهی برگزاری مراسمی که جشن فضا نام گرفت ، در هوای سرد پاییزی شمال تهران و در محوطه باز پارک زعفرانیه این سوال به طور مداوم ذهنم را مشغول کرده بود؛ «ایرانیان چه رویایی در سر دارند؛»

کد خبر: ۸۲۶۱۰

عنوان کتابی کوچک که سال ها قبل میشل فوکو در توصیف شرایط انقلاب ایران نوشته بود، این بار در فضایی بسیار متفاوت ذهنمان را به بازی می گرفت.
چه رویایی باعث شد تا از صبح این روز تعطیل تا پاسی از شب چند هزار نفر از مردم پایتخت از هر صنف و گروه و طبقه ای به پارک زعفرانیه تهران (و آن گونه که بعد دانستم به مراکز عمومی شهرهای مختلف کشور) بروند تا در مراسمی شرکت کنند که مناسبت آن را تا چندی پیش می بایست تنها در خبرهای ناکامل رسانه ها و فیلم ها و کتاب های علمی و تخیلی یافت؛
فضا، این واژه 3حرفی که انگیزه حضور مردم در این محل بود، اینک رویای بسیاری از کودکان سرزمین ایران شده است ، اما آیا روزی فرا خواهد رسید تا انقلابی علمی و جهدی همگانی به نتیجه برسد و ایرانیان یکی از بازیگران طلایی عصر جدید باشند؛
سازمان ملل متحد از کشورهای عضو خود می خواهد تا هفته ای را که از 4اکتبر، سالگرد پرتاب ماهواره اسپوتنیک یک به مدار زمین آغاز می شود، به عنوان هفته فضا در کشورهای خود گرامی دارند.
هدف سازمان ملل در نامگذاری روزها و هفته های سال بسیار متفاوت و متنوع است ، اما فصل مشترک همه آنها را می توان در اهمیتی دانست که آن موضوع برای سیاستگذاران این سازمان دارد.
برخی از این مناسبت ها، یادبودهای طبیعت هستند (چون روز کوهستان)، برخی نشانه تهدیدها (چون روز بلایای طبیعی)، برخی نشانه مفاهیم انسانی و گمشده تمدن امروز (چون روز صلح) و برخی نشانه اهمیت درک نشده عرصه ای تازه از افقهای پیش روی انسان.
نامگذاری هفته ای برای بزرگداشت هفته فضا را عمدتا باید در قالب اخیر جستجو کرد. نامگذاری یک هفته به موضوعی که در نگاه اول شاید چندان آشنا و روزمره نیز نباشد، نشان از اهمیت بالایی دارد که درک نشده است.
انسان از آغازین روزهای تاریخ خود و آن زمانی که توانست فکر کند و سوال کند، به بخش بزرگی از طبیعت که این روزها آن را فراموش کرده است نگریست ، آسمان با شکوه بی نظیر خود میزبان نگاه کنجکاو انسان آن دوران بود و شاید به همین دلیل است که بسیاری از تبارشناسان دانش ، بر این باورند که 2دانش و 2آگاهی به عنوان قدیمی ترین آگاهی ها، سوالها و ماجراجویی های فکری انسان در همین دوران پایه گذاشته شد؛ یکی آنچه این روزها به نام مذهب (در معنای عام کلمه) می شناسیم و دیگری اخترشناسی.
اسطوره شناسان و دین پژوهان بارها و به بیانهای گوناگون شرح رابطه دوطرفه این دانش از آغازین روزهای خردورزی انسان تا پایان عصرنوزایی علمی را برشمرده اند. در تمام این اعصار انسان شیفته در برابر این واقعیت شگفت از هیچ کوششی برای شکستن مرزهایی که او را روی زمین به دام انداخته بود فروگذار نکرد.
نگاهی به افسانه های ملل از رامایاتای هندی گرفته تا عهد عتیق و از ایکاروس یونانی که با بستن بالهای مومین بر خود قصد سفر به خورشید کرد تا کیکاووس کیانی که تخت پرانش را عقابان تیزرو به آسمان ها برده اند، همه نشانه تلاش نوع بشر برای پرواز و سفر به سوی ستارگان است.
اگر از نخستین پروازهای اولیه که گامهایی بلند در تاریخ پرواز انسان بوده اند بگذریم نخستین گام را باید به اندکی بیش از یک قرن پیش نسبت دهیم ، آن روزی که برادران رایت نخستین ارابه پرواز خود را برای چند دقیقه به پرواز درآوردند، آسمان ها فتح شده بود و بسرعت به قلمروی از فرمانروایی انسان بدل شد؛ اما جهان ستاره ها هنوز منطقه ممنوعه انسان بود.
شاید مضحک ترین طنز تاریخ آن است که بلندترین قله های افتخار تاریخ تمدن بشری ریشه در پلیدترین رویدادهای انسانی دارند، تلخ است اما واقعیت دارد که بسیاری از پیشرفته ترین ابداعات انسان از دل جنگهای مرگ آفرین زاییده شد، عصر جدید نیز جدا از این سلسله نبود.
در کوران جنگ جهانی و زمانی که دولتها و مردان سیاست در تلاش بودند تا سلاحهای مهیب تری را برای نابودی همنوعانشان بسازند، نطفه عصر فضا که پیش از آن در اندیشه دانشمندان آینده نگر بسته شده بود، تکامل یافت.
موشکهای دوربرد V2آلمان نازی بستری شد تا فاتحان جنگ بزرگ ، رقابتی جدید را بنا نهند، شاید موشکهای آلمانی V2و طراحانی چون فون براون را باید از مهمترین غنایم جنگ جهانی دانست که عصری تازه را رقم زد، رقابتی برای فتح ستاره ها شکل گرفت و دو قطب جهان آن روز باز هم در رقابتی دیگر که جنگ سرد نام گرفت درهای فضا را به روی انسان گشودند. 4اکتبر 1957در تاریخ سیاره ما برای همیشه ثبت خواهد ماند.
در این روز بود که اتحاد جماهیر شوروی سابق با تکمیل طرحهای خود کپسول کوچکی به نام اسپوتنیک یک را به مدار زمین فرستاد تا زمین تولد نخستین قمر مصنوعی خود و آغاز عصر فضا را جشن بگیرد، از آن روز به بعد هر روز خبر تازه ای از تلاش انسان برای فتح آسمان ها به گوش می رسد.
لایکا، نخستین زمینی بود که به مدار زمین سفر کرد، گاگارین ، ترشکوا، وسخود، شپرد، راید آپولو، شاتل و... نامهای آشنای این عصر تازه بودند. عصری که با گام کوچک نیل آرمسترانگ بر سطح قمر زمین جهشی غول آسا برای انسان مدرن رقم زد.
اگر چه سفر به فضا به عنوان رقابتی در دوران نبرد آرام شرق و غرب مطرح شد، اما از سالها قبل از آغاز این عصر دانشمندان دریافته بودند که عرصه ای که فتح خواهد شد سطح زندگی انسان را ترقی خواهد داد.
12سال پیش از آن که نخستین ماهواره بشر (اسپوتنیک یک ) به مدار زمین سفر کند، آرتور.سی.کلارک ، دانشمند آینده نگر انگلیسی ، به فکر استفاده از مدارهای اطراف زمین برای رله امواج رادیویی و تلویزیونی افتاد. امروز و 60سال پس از آن تاریخ زندگی ما به گونه غیرقابل تصوری با این ایده در هم آمیخته است.
طی کمتر از نیم قرن حضور انسان (و سازه های دست او) در فضا زندگی انسان به طور کامل دگرگون شده و جهانی که در آن زندگی می کنیم ، بمراتب بهتر درک شده است و امروز انسان بر سطح قمر زمین پای گذاشته است.
کاوشگرهای او از مرزهای منظومه شمسی گذشته اند، سیارات منظومه را کاروان های کاوشگران رباتیک ما زیر پا گذاشته و چشمان تیزبین انسان در فضا به طور دایم زمین و فضا را زیر نظر گرفته اند.
همان طور که با نگاه به دوردستها و به مدد دانش عصر فضا انسان توانسته است مرزهای آغازین عالم را جستجو کند، هم او نیز توانسته بر بسیاری از پدیده های زمین تسلط یابد.
امروز آب و هوا قابل پیش بینی است ، منابع زیرزمینی از فضا شناسایی می شوند و دیگر کسی به واسطه سیستم های ناوبری عمومی گم نمی شود و همه اینها و بسیاری دیگر به مدد ماهواره ها، فضاپیماها و در یک کلام ، صنایع فضایی حاصل شده و شاید همین دلیل توضیح دهنده عطش غیرقابل وصف کشورهای گوناگون در پیوستن به جمع بهره برداران این عرصه باشد.
آبان ماه امسال اما برای ایرانیان حال و هوای دیگری داشت ، آنها حق داشتند و می توانستند سالها قبل وارد این عصر جدید شوند؛ اما هزار و یک دلیل باعث شد تا آنها تنها کاربرانی در دوره پرهیجان این عصر باقی بمانند؛ اما آبان 84سرانجام ماهواره ای با مالکیت ایرانی کشور ما را وارد باشگاه فضایی کرد؛ سیناSINAH-1) 1)نام ماهواره ای است که این مهم را انجام داد.
ماهواره ای کوچک برای عملیات سنجش از دور که در مداری خورشید هماهنگ و در ارتفاع حدود 750کیلومتری سطح زمین قرار گرفت ؛ آغاز حضور ماهواره های دارای مالکیت ایرانی در مدار زمین بود و به همین دلیل و با توجه به برنامه ایران برای اعزام 4ماهواره دیگر در سالهای آتی به اطراف زمین امسال هفته فضا رنگ و بویی دیگر داشت.
اگر هدف سازمان ملل از معرفی این هفته در جهان آشنا کردن مردم با ضرورت های انکارناپذیر این صنعت پرخرج بود، برای ایرانیان نگاهی به رویاهای آینده بر اهمیت این هفته می افزود.
در آخرین روز هفته فضا که امسال به دلیل تلاقی با ماه رمضان با تاخیری چند هفته ای در کشور برگزار شد از سوی شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران و با همکاری سازمان تازه تاسیس فضایی ایران (ISA) برنامه ای در سراسر کشور برگزار گردید که به جشن فضا موسوم شد.
مخاطب این روز در کشور همان هایی بودند که به خاطر آنها شعار امسال هفته فضا انتخاب شده بود. «اکتشاف و تخیل» بیش از هر چیزی نیازمند ایده های نو، فکرهای خلاق و انگیزه های فراوان است که بسیاری از آنها را می توان در نسل جوان و نوجوان ایران یافت.
فضا و صنایع فضایی اگر چه دانشی است نوین و زاده سرزمین هایی خارج از مرزهای ایران اما کدام کشور به شهادت تاریخ سزاوارتر از ایران برای بهره برداری و رشد و پیشرفت در این عرصه است؛ نگاهی به گذشته ، چشم انداز آینده را روشن می کند.
والدین دانش اخترشناسی در دوران کهن ، بناکنندگان نخستین رصدخانه های علمی جهانی و پیشروان از عرصه علم در این سرزمین می توانند فضا را نیز تسخیر کنند، اگر فرصتها نسوزد و برنامه ها درست ریخته شود.
به چین در شرقی ترین کرانه های مسکونی ارض نگاه کنید که چگونه در کمتر از 15سال با برنامه های مفید و دقیق خود را به سومین کشور جهان بدل کرد که موفق به پرتاب مستقل انسان به مدار زمین شده است.
ما نیز در ایران می توانیم و باید چنین کنیم ، به شرط آن که قدر و ارزشهای این عرصه نه تنها برای مردم که برای مسوولان برنامه ریز کشور نیز شناخته شود.
زمانی یکی از پیشگامان عصر فضا گفته بود زمین گاهواره بشر است ، اما کدام کودک را می توان تا پایان عمر در گهواره خود نگاه داشت؛
این یک جمله قصار نیست ، واقعیتی است که جهان دانش امروز آن را بخوبی ادراک می کند. آنچه امروز نیاز است ، عزمی است ملی. دکتر بهرام مبشر، کیهان شناس ایرانی که توانست دورترین کهکشان عالم را با کمک تلسکوپ فضایی هابل به دام اندازد، در پیامی که به مناسبت این روز ارسال کرد درست اشاره کرده بود که آن چه امروز نیاز داریم کمک کامل به یکدیگر بدون در نظر گرفتن محل زندگی مان است تا ایران در این عرصه موفق شود.
آنهایی که عصر جمعه 4 آذر در رصدخانه زعفرانیه تهران و دیگر مراکزی که در شهرهای مختلف کشور این آیین را برگزار کردند حضور داشتند تضمین عین موفقیت ما را دیده اند.
رویایی که در نگاه مردم شرکت کننده و بخصوص کودکان و نوجوانان حاضر در این مراسم بود، بالاترین تضمین است. ما موفق خواهیم شد مرزهای فضا را گسترش دهیم، اگر...