در ستایش تنهایی

تنها که هستیم نیازمان به تعامل به دیگران را کمتر نشان می‌دهیم. از نیاز به محبت گرفتن تا نیازهای مالی و اقتصادی. سخن مشهوری است که می‌گوید در این شرایط، اگر حاجت تو توسط مردم رفع شود حاصلش منت است و اگر نشود ذلت و شاید همین هم دلیل آن است که امام صادق(ع) در حدیثی که سند آن در بحارالانوار آمده و آیت‌الله‌ری شهری هم در جلد 7 منتخب میزان‌الحکمه آن را نقل کرده، می‌فرمایند: تنهایی و دوری گزیدن از مردم عزت و احترام را بیشتر نگه می‌دارد تا دمخور شدن با آنان.

تنها که هستیم، وقت خوبی هم برای رسیدگی به خودمان داریم. از رسیدگی‌های ساده مثل دیدن فهرست کارهای عقب‌افتاده تا مطالعه کتابی که نخواندیم و فیلمی که ندیدیم تا کارهای ساده‌تری مثل تمیز کردن یخچال خانه. کارهایی که در شلوغی روزمرگی‌هایمان گم می‌شود، اما به نظرم بالاتر از همه اینها رسیدگی به نیازهای معنویمان است. در تنهایی، سحری وجود دارد که باعث می‌شود انسان بیش از هر چیز به مبدا خود توجه کند و با خدای مهربانش خلوت کند. حدیثی هم در این زمینه وجود دارد که در آن حضرت علی(ع) به زیبایی می‌گوید: تنهایی آسایش عبادت پیشگان است. این حدیث هم در غررالحکم و در جلد 7 میزان‌الحکمه نقل شده است.

تنها که هستیم مهارت‌هایی به دست می‌آوریم که در یک زندگی اجتماعی به کارمان می‌آید. تنهایی فرصتی است که آدمی در آن توانایی بالقوه بسیاری از کارها را دارد و در موقعیتی قرار می‌گیرد که صرفا باید بر اساس وجدان و نظام اخلاقی خود دست به انتخاب بزند. در این شرایط کسی که بتواند راه درست را برود؛ فردی خواهد بود که در اجتماع هم دست به کار غیراخلاقی و غیرقانونی نخواهد زد. این تعبیر هم در کلام ائمه اطهار آمده جایی که امام کاظم(ع) می‌گوید شیعه ما نیست کسی که در تنهایی، دلش ترسان از خدا نباشد یا وقتی امام سجاد(ع) یکی از نشانه‌های مومن را پاکدامنی در خلوت و تنهایی می‌داند. اسناد این احادیث در جلد یک و شش میزان‌الحکمه وجود دارد. در دنیای که همه در حال ارتباط و تعامل با هم هستند؛ سخن گفتن از تنهایی خلاف جریان آب رفتن است. چرا دارم از تنهایی دفاع می‌کنم؟ جواب این سوال را امام صادق(ع) به زیبایی داد. وقتی از علت گوشه‌نشینی‌اش پرسیدند و گفت: زمانه فاسد شده و برادران (مردم) تغییر کرده‏اند؛ بنابراین، آرامش دل را در تنهایی یافتم. (بحارالانوار و منتخب میزان الحکمه)

توضیح: از این هفته به جای ستون از آن سر دنیا، ستون «یک جرعه آب زلال» منتشر می‌شود.

مصطفی مسجدی آرانی