سایه سنگین بیماری

خودبیمارانگاری چگونه بیماری‌ای است؟

خودبیمارانگاری جزو آن دسته از بیماری‌های روانی است که در آن، فرد اشتغال ذهنی پیدا می‌کند و مبتلایان مدام ترس و نگرانی دارند که مبادا به یک بیماری صعب‌العلاج مبتلا شده باشند. درواقع چنین نگرانی همیشه همراه آنهاست و به همین دلیل دائم به متخصصان مختلف مراجعه می‌کنند تا مطمئن شوند که بیمار نیستند یا از طریق مطالعه مطالب مختلف مثل مجلات و کتاب‌ها، نگرانی و دلمشغولی خود را کاهش دهند.

بیماری خود‌بیمارانگاری سیر مزمنی داشته و درمان راحتی هم ندارد و در نتیجه شخص را با مشکل مواجه و عملکرد روانی، شغلی و اجتماعی او مختل و دچار افت عملکرد می‌کند. این افراد همیشه از نوعی پریشانی روانی رنج می‌برند تا حدی که عملکرد نرمال‌شان را از دست می‌دهند. اختلال خودبیمارانگاری شباهت زیادی با وسواس فکری و عملی دارد، ولی وسواس نیست و در فرد نگرانی ایجاد می‌کند و هزینه‌های بالایی را با توجه به مراجعات فراوان به پزشکان مختلف برای بیمار به دنبال دارد.

بیماری با چه نشانه‌هایی مشخص می‌شود؟

شروع بیماری خودبیمار‌انگاری معمولا با نشانه‌های کمی همراه است و تنها با حساسیت‌هایی خود را نشان می‌دهد، به‌طوری که فرد درصدی از حساسیت را بروز می‌دهد. به عنوان مثال، اطرافیان چنین فردی متوجه می‌شوند که او مسائلی را بیش از حد معمول وارسی می‌کند به عنوان مثال، ترکیبات مواد غذایی را چک می‌کند. همین موضوعات به ظاهر کوچک نشان‌دهنده وجود حساسیت‌ در افراد است. کسانی که در معرض ابتلا به این اختلال قرار دارند نباید به دنبال این قبیل حساسیت‌ها باشند، زیرا پیگیری این موارد ساده به مرور حساسیت آنها را تشدید کرده و آنها را به سمت اختلال خودبیمار‌انگاری سوق می‌دهد. در واقع، اطلاعاتی که کسب می‌کنند شاید در مراحل اولیه به آنها آرامش دهد، ولی در مراحل بعدی باعث تشدید رفتارهای وسواس‌گونه می‌شود.

معمولا این بیماری با دو دسته علامت مشخص می‌شود. یک گروه علائم ذهنی هستند که فرد مبتلا دچار نوعی اشتغال ذهنی می‌شود و خودش بیشتر از این حالت رنج می‌برد. دسته دوم علائم در عملکردهای رفتاری نشان داده می‌شود. به‌طوری که فرد به خاطر ترس هر غذایی را نمی‌خورد و هر جایی نمی‌رود. در واقع، فرد در نوع غذا خوردن، سبک زندگی، ورزش کردن دچار مشکل می‌شود و در رابطه با اطرافیان ترس دارد و این ترس را به دیگران هم منتقل می‌کند و ممکن است دیگران را نیز تحت کنترل خود بگیرد که با او درست رفتار کنند. از دیگر علائمی که در مبتلایان به اختلال خودبیمار‌انگاری می‌توان مشاهده کرد، دکترگردی است، به‌طوری که فرد به پزشک‌های مختلف مراجعه می‌کند و آزمایش‌های مختلف انجام می‌دهد تا ترس و نگرانی‌اش را کم کند و از منابع مختلف از قبیل مراجعه به اینترنت، کتاب و مجله سعی می‌کند ترس و اضطراب‌اش کم شود. استفاده از این روش‌ها شاید در کوتاه‌مدت باعث کاهش استرس شود، ولی در درازمدت این رفتارها تثبیت می‌شوند و فرد در تله‌ای می‌افتد که خارج شدن از آن دشوار است. شخص در چنین حالتی به‌طور دائم از احتمال وجود یک بیماری رنج می‌برد. به عنوان مثال، فردی که به یک سرماخوردگی ساده مبتلا شده، به دلیل ابتلا به اختلال خودبیمارانگاری واکنش اغراق‌آمیز و ترسناکی نسبت به همین بیماری ساده نشان می‌دهد. در‌واقع، سرماخوردگی جزئی برای فرد ایجاد ترس و استرس می‌کند.

این بیماری در کدام جنس و چه سنی بیشتر اتفاق می‌افتد؟

شواهد حاکی از آن است که بیماری خودبیمارانگاری بین زنان و مردان تقریبا به‌طور یکسان رخ می‌دهد و آماری از بالاتر بودن درصد یکی از گروه‌های جنسیتی در این بیماری وجود ندارد. اما در این میان، بررسی‌ها نشان می‌دهد که این بیماری در سنین میانسالی بیشتر مشاهده می‌شود.

عوامل ایجاد بیماری خودبیمار‌انگاری کدام‌اند؟

در ابتلا به بیماری خودبیمار‌انگاری عوامل مختلفی دخیل هستند که احتمال بروز آن را در افراد در معرض خطر افزایش می‌دهند. در این میان زمینه‌های اضطرابی، زمینه‌های ترس و افسردگی ازجمله عوامل مستعد‌‌کننده به شمار می‌روند. علاوه براین، افرادی که زمینه‌های وسواسی دارند، بیشتر دچار این اختلال می‌شوند. شباهت وسواس با اختلال خودبیمارانگاری تا حدی است که در برخی موارد با وسواس اشتباه گرفته می‌شود. از سوی دیگر، ابتلای یکی از اعضای خانواده به بیماری‌های صعب‌العلاج و حتی سابقه ابتلا به بیماری‌های مزمن احتمال ابتلای افراد را به اختلال خودبیمار‌انگاری افزایش می‌دهد. همچنین زمینه‌های ژنتیک در اعضای خانواده می‌تواند فرد را نسبت به چنین شرایطی حساس کند و وجود زمینه‌های اضطرابی از دیگر عوامل مستعد‌کننده محسوب می‌شوند.

چه راهکارهای درمانی برای این اختلال روانی وجود دارد؟

درمان‌هایی که بیشتر برای بهبود علائم اختلال خودبیمار‌انگاری مورد استفاده قرار می‌گیرد، بسته به نشانه‌های بیماری تعیین می‌شود. این راهکارها شامل درمان‌های دارویی و روان‌درمانی می‌شود. در روان‌درمانی بخصوص درمان‌های رفتاری شناختی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در درمان‌های دارویی بیشتر از داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب و داروهایی برای درمان حالت‌های وسواسی به کار می‌رود. درواقع، با درمان مشکلات افسردگی، اضطراب و وسواس تا حد زیادی اختلال خودبیمار‌انگاری بهبود می‌یابد. اما بهترین روش درمانی برای مبتلایان، ترکیب روش‌های دارویی و روان‌درمانی در کنار یکدیگر است به‌طوری که مبتلایان نتیجه بهتری از درمان می‌گیرند.

ندا اظهری