«پیوندی که حیات دوباره می بخشد»

جامجم آنلاین: 60 سال پیش دانشمندان با یک کشف علمی مهم مواجه شدند. در سالهای پیش محققان به موفقیتهایی در پیوند اعضا در حیوانات دست یافتند و حتی تلاشهایی هم برای انجام این کار در انسان صورت گرفت که با شکست مواجه شد.

کد خبر: ۸۱۶۴۰

مطالعات متعدد نشان دادند که پیوند اعضای انسان امکانپذیر است و به سلامت هزاران بیمار کمک میکند اما کسی قادر نبود آن را به مرحله عمل درآورد.
بالاخره در اوایل دهه 1950 هنگامی که پیوند کلیه به بیماران زندگی دوباره بخشید، موفقیت در این زمینه حاصل شد. در دهههای بعد پزشکان چگونگی پیوند موفقیتآمیز سایر اعضا را دریافتند و درصد بهبودی به طور قابل ملاحظهای افزایش یافت.
امروز اکثر روشهای پیوند اعضا نسبتا بیخطرند و پیوند به عنوان بهترین گزینه درمانی برای هزاران بیمار در نظر گرفته میشود.
متاسفانه پزشکان و بیماران با یک مانع جدید روبهرو هستند و آن نیاز بالا به پیوند است که از ذخیره موجود آن بیشتر است.
در واقع دهنده کافی اندام وجود ندارد و لذا بیماران باید ماهها حتی سالها منتظر بمانند تا شانس دریافت عضو و بهبودی از بیماری را پیدا کنند.
در عمل پیوند اعضا سه پروسه مهم وجود دارد که عبارتند از سیستم توزیع اندام، جراحی، بهبودی پس از جراحی.
همانطور که اشاره شد پیوند یکی از گزینههای درمانی است اگر عملکرد یک اندام خاص مختل شود. نارسایی کلیه، بیماری قلب، بیماری ریوی، سیروز کبدی همگی شرایطی هستند که درمان موثر آن از طریق پیوند صورت میگیرد.
کلیه و کبد را میتوان از یک دهنده زنده دریافت کرد چرا که هر شخصی دارای دو کلیه است و کبد هم قابل احیاست.
حتی یک شش را نیز میتوان از دهنده زنده به دست آورد، هر چند که هنوز هم این کار به ندرت انجام میشود.
برای این روشها بیمار معمولا یک دهنده داوطلب را از میان افراد خانواده یا دوستان پیدا میکند. اگر دهنده، جور باشد میتوانند مستقیما تحت مرحله جراحی قرار گیرند.
اما اگر کسی به پیوند قلب، هر دو ریه، پانکراس یا پیوند قرنیه نیاز داشته باشند باید آن را از دهنده فوت شده بگیرند. به طور کلی دهندگانی قابل پذیرش هستند که دچار مرگ مغزی شدهاند.
این افراد گرچه فوت شدهاند، عملکرد اعضای بدنشان هنوز مختل نشده است. اندامها پس از خارج شدن از بدن به سرعت فاسد میشوند و قابل استفاده برای پیوند نخواهند بود.

زندگی با یک عضو جدید
مانند دیگر جراحیها، بهبودی پس از عمل پیوند عضو مستلزم دوره درمانی و مراجعه به بیمارستان است تا از التیام و بهبود کامل اطمینان حاصل شود. معمولا پس از جراحیهای دیگر نیازی به ادامه دارو درمانی نیست اما مورد بیماران دریافت کننده پیوند باید برای بقیه عمر دارو مصرف کنند. علت این امر، واکنش سیستم ایمنی به اندام جدید است.
سیستم ایمنی همه عناصر لازم برای جلوگیری از وارد آمدن آسیب به بدن توسط باکتریها، ویروسها، سموم و انگلها را دارا میباشد.
به عبارت دیگر سیستم ایمنی در تخریب هر ماده خارجی مضر در بدن دخالت دارد. اگر این سیستم خوب عمل کند میتواند اکثر سلولهای خارجی را از سلولهای خودی بدن تشخیص دهد.
یک عضو پیوندی نیز کاملا از سلولهای خارجی ساخته شده به این معنی که بدن به آن حمله میکند. برای به حداقل رساندن پاسخ ایمنی، گروه جراحی پیوند دهنده و گیرنده را از همسان بودن گروه خون و تیپ بافتی مطمئن میسازد.
اما حتی با یک همسانی خوب بدن سلولهای جدید را به عنوان یک ماده خارجی میبیند و اندام را پس میزند (آن را سلول به سلول تخریب میکند). تنها بافتی که از یک دوقلوی همسان گرفته شده باشد کاملا به وسیله بدن پذیرفته میشود.

سه نوع رد پیوند ممکن است به دنبال جراحی رخ دهد: پسزنی فوقالعاده حاد که به محض ورود عضو به بدن رخ میدهد.
این امر تنها زمانی به وقوع میپیوندد که از قبل آنتی بادیهایی در جریان خون گیرنده وجود داشته باشد که با اندام جدید واکنش دهد و در صورتی پیش میآید که گروه خونی دهنده و گیرنده به دلایلی ناسازگار باشند. معمولا چنین اتفاقی نمیافتد چرا که پیش از عمل همه موارد ناسازگاری کنترل میشود.
پسزنی حاد حالت دیگری است که حداقل در چند روز پس از عمل رخ میدهد پس از آن که بدن زمان کافی برای تشخیص عضو خارجی پیدا کرده است. این پاسخ ایمنی طبیعی به ماده خارجی است.
پسزنی مزمن یک فرآیند خیلی معمول است که چند ماه یا سالها به طول میانجامد و میتواند به گونهای باشد که بیمار مدتی متوجه هیچگونه اثرات بیمارگونه آن نشود.

پیشرفت سیستم و موانع موجود
امروزه با پیشرفت علم اکثر اعمال جراحی پیوند نسبتا کمخطر هستند. میزان موفقیت برای پیوند کلیه، کبد، قرنیه ، پانکراس، حتی قلب و ریه بسیار زیاد است اما هر ساله بسیاری از بیماران در اثر کمبود عضو جان خود را از دست میدهند که البته علت اصلی آن مشکلات علمی نیست بلکه موانع اجتماعی است.
بسیاری از افراد مایلند پس از مرگشان اعضای خود را اهدا کنند امابه لحاظ آن که معمولا انسان تا زمانی که فرصت زندگی دارد درباره مرگ به طور جدی فکر نمیکند، درباره اهدای عضو نیز اقدام اساسی صورت نمیگیرد.
در رابطه با افراد فوت شده نیز معمولا تصمیمگیری به عهده خانواده اوست. به هر حال آنچه مسلم است درصد اهدای عضو در حال حاضر با نیاز موجود مطابقت نمیکند و بیماران زیادی هستند که در انتظار پیوند جان خود را از دست میدهند.