شوش و میمند جهانی شدند

به گزارش جام‌جم، در سی و نهمین نشست کمیته میراث جهانی سازمان علمی فرهنگی و تربیتی ملل متحد (یونسکو) که در بن آلمان در حال برگزاری است، محوطه تاریخی شوش و منظر فرهنگی میمند به‌ترتیب به عنوان هجدهمین و نوزدهمین اثر جمهوری اسلامی ایران با موافقت اعضا به ثبت جهانی رسید.

هر ساله هر کشور می‌تواند یک اثر برجسته در میراث تاریخی خود و یک اثر در میراث طبیعی را برای ثبت در فهرست جهانی به کمیته میراث جهانی یونسکو معرفی کند. ایران برای سال 2015 محوطه تاریخی شوش را به عنوان میراث تاریخی و منظر فرهنگی میمند را به عنوان میراث طبیعی به این کمیته ارائه کرد. برخی کارشناسان با وجود ارزش کم‌نظیر محوطه باستانی شوش، احتمال می‌دادند مسائلی که در ارتباط با عرصه و حریم این محوطه وجود دارد، بهانه‌ای برای مخالفت با ثبت پرونده آن در کمیته میراث جهانی به‌وجود آورد.

از سوی دیگر پرونده منظر فرهنگی میمند دوم تیر 92 نیز در اجلاس جهانی یونسکو مطرح شد، اما به‌ دلیل نقص پرونده در آن زمان به ثبت نرسید و همین موضوع نگرانی‌هایی را در این زمینه به‌وجود آورده بود. آن زمان اگرچه اعضای کمیته میراث جهانی به ارزش‌های منظر فرهنگی میمند اذعان داشتند، اما قرار شد برخی اطلاعات تکمیلی در دو ماه آینده تکمیل و این پرونده در اجلاس آینده یونسکو ثبت شود، بدون آن‌که مطرح‌ شدن آن تأثیری بر سهمیه ثبتی دیگر ایران برای سال 2014 داشته ‌باشد. اما سال گذشته ایران پرونده‌ای به‌عنوان میراث طبیعی برای ثبت جهانی به کمیته ارائه نکرد و تمرکز بر پرونده محوطه باستانی شهر سوخته باعث شد ایران دست خالی از سی و هشتمین نشست کمیته میراث جهانی برنگردد.

فرهاد نظری، مدیرکل دفتر ثبت آثار سازمان میراث فرهنگی در رابطه با پرونده منظر فرهنگی طبیعی میمند به جام‌جم گفت: « سال 2013 متأسفانه به‌دلیل اشکلاتی که پرونده داشت، با ثبت آن مخالفت شد. سازمان میراث فرهنگی در طول دو سال گذشته پیوسته روی این پرونده کار و نقص آن را رفع کرد به‌صورتی که خوشبختانه این اثر هم به عنوان نوزدهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی ثبت شد.»

محمدحسن طالبیان، معاون سازمان میراث فرهنگی که در چند سال اخیر پرونده‌های مختلفی را برای ثبت روانه یونسکو کرده، خود سرپرستی کارشناسان ایرانی را در جلسات کمیته میراث جهانی به‌عهده داشت. آیا در جلسه دیروز اعضای کمیته میراث جهانی، ایرادی بر پرونده‌های ایران وارد نکردند؟ نظری که در جریان آنچه در بن می‌گذرد قرار دارد، در پاسخ به این پرسش عنوان کرد: «ارزیاب‌های یونسکو از این دو اثر بازدید و شرایط نگهداری این دو محوطه را تائید کردند.» با وجود این، مشکل پرونده میمند چه بود که دو سال پیش از ثبت در فهرست جهانی بازماند؟

به گفته نظری، منظر فرهنگی میمند دارای ارزش‌های فرهنگی و طبیعی فراوانی است، ولی اشاره به منظر فرهنگی در این پرونده ایرادی اصلی بود که به آن گرفته بودند. در پرونده فعلی، ما یونسکو را قانع کردیم میمند منظر طبیعی و فرهنگی است.

ثبت محوطه‌ باستانی شوش که کار تهیه پرونده‌ جهانی آن از چند سال گذشته آغاز شده بود نیز تا حدودی کارشناسان میراث فرهنگی را نگران می‌کرد. مهم‌ترین بحث‌هایی که این محوطه‌ تاریخی از گذشته با آن روبه‌رو بوده است، بحث عرصه و حریم بود که به دلیل گستردگی بخش‌های تاریخی، برخی باستان‌شناسان حریم آن را چیزی حدود سه برابر حریم معرفی‌شده کنونی به یونسکو می‌دانستند. آ‌نها اصرار داشتند حریم هزار هکتاری باید برای این محوطه در نظر گرفته شود؛ در حالی ‌که به اعتقاد مسئولان تدوین پرونده‌های ثبت جهانی، چنین چیزی امکان‌پذیر نبود زیرا بیشتر حریم موردنظر منتقدان در تملک دولت نبود.

با این همه، محمدحسن طالبیان معتقد است در پرونده شوش، تپه باستانی آن با در نظر گرفتن معیارهای چهارگانه کمیته میراث جهانی درخصوص حفظ اصالت یکپارچگی، مدیریت و حفاظت محوطه ارزیابی و سپس تائید شده است.

اما ثبت شدن یک اثر در فهرست میراث جهانی چه اهمیتی دارد؟ نظری با بیان این‌که هر اثری در فهرست ثبت شود نشان‌دهنده این است که ارزش‌ها و اهمیت آن اثر فراتر از ارزش‌های ملی و منطقه‌ای است، عنوان کرد: «به دلیل ارزش‌های جهانی و بشری، یونسکو آن را در فهرست میراث بشری ثبت می‌کند.»

به باور نظری، از آنجا که این آثار در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار می‌گیرد، توجه‌های زیادی را به خود جلب خواهد کرد که بی‌تردید سبب جذب گردشگران می‌شود.

به گفته وی، سازمان میراث فرهنگی به ادامه و گسترش فعالیت‌های اجرایی، مطالعاتی و ساماندهی و حفاظت در این محوطه‌ها خواهد پرداخت و متناسب با سایت‌های جهانی خدماتی بیشتری به گردشگران ارائه خواهد شد.

نظری همچنین به پرونده‌های ایران برای سال آینده اشاره کرد و گفت: «پرونده قنات‌های ایرانی متشکل از 11 قنات را به‌عنوان میراث تاریخی و پرونده بیابان لوت را به عنوان میراث طبیعی در سال آینده به یونسکو ارائه خواهیم کرد.»

گروه فرهنگ و هنر

کمیل انتظاری