در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
فراز ونشیب یک فصل فوتبالی
روزهای فوتبالی تلویزیون
برنامههای ورزشی در تلویزیون شاید قدمتی بیش از چند دهه داشته باشد، اما تولید برنامههای ویژه فوتبال با پیشگامی برنامه نود، تنها زمانی جدی شد که پخش زنده مستمر و تماشای فوتبال علاوه بر حاضران در استادیوم، سهم بینندههای تلویزیونی نیز شد. تا پیش از آن برنامهای چون ورزش و مردم به نحوی در رویکرد عمومیاش به ورزش، فوتبال را نیز جا داده بود، اما مقدارش کفاف میل عمومی گستردهای را نمیداد که آن روزها میزان منابع و نحوه دسترسیاش به اطلاعات به سهولت حال حاضر نبود.
برنامه نود در چنین دورانی با نگاهی منحصر شده در فوتبال ظهور و بروز یافت که علاوه بر پوشش و ارزیابی مسابقات لیگ فوتبال ایران قرار شد نگاهی هم به حواشی از نظر دورماندهای داشته باشد که تا قبل از آن، تنها در محافل ورزشی دست به دست میشد و سر از روزنامههای ورزشی درمیآورد. نود در مدت زمانی بسیار کم از قِبَل پرطرفداری فوتبال و همچنین از سر ذوق و استعداد مجری و تهیهکنندهاش عادل فردوسیپور کمکم جایگاه ویژهای نزد فوتبالیها و علاقهمندانش به دست آورد و به واسطه پوستاندازی هرسالهاش در ساختار و پایبندیاش به نگاه عدالتمحور، محبوب مخاطبان شد و تداومی از جنس خواست مخاطب یافت. طی همه سالهایی که نود بر مخاطبش میافزود و در راه موفقیت و صعود گام برمیداشت، البته بنا به نیاز یا تعریفهای تازه شبکهها، آمدند برنامههای فوتبالمحوری که در برابر ضریب نفوذ بالای برنامه نود نه رقیب محسوب شدند و نه حیاتی درازمدت را تجربه کردند.
پس از پخش عادت شده و جاافتاده فوتبال زنده لیگ ایران، نمایش خلاصه فوتبال لیگهای اروپایی در قالب برنامههای مختلف خبری، بستر نیازهای تازه میان فوتبالدوستان را نیز بنیان نهاد که با تماشای لحظات حساس مسابقات یا گلهای آن برطرف نمیشد. پاسخ به این نیاز و خواست، بالاخره با پخش جام باشگاههای اروپا و لیگ آلمان انجام شد تا بالاخره مشتاقان فوتبال از قاب تلویزیون به تماشای هفتگی یک مسابقه کامل غیرایرانی هم بنشینند و از دیگرسو درخشش و حضور فوتبالیستهای ایرانی شاغل در لیگ آلمان را که پیشتر یک آرزو بود، دنبال کنند. بوندسلیگای آلمان کمکم پای دیگر لیگهای اروپایی را هم به تلویزیون باز کرد تا شبکه سه دست فوتبالی خویش را پرتر از همیشه ببیند. افزایش پوشش لیگهای معتبر اروپایی تا جایی جلو رفت که بتدریج جای پخش آثار نمایشی بسیاری را نیز گرفت و حتی تبدیل شد به گلهای از طرف سازندگان سریالهای تلویزیونی در باب پخش نامنظم آثارشان. مسئولیتهای فوتبالی مستمر و غیرقابل چشمپوشی در شبکه سه و در کنارش پوشش زنده مسابقات مهم دیگر رشتههای ورزشی به شکل پراکنده کمکم جای مجموعههای نمایشی را تنگتر کرد تا نبود حضور کمک حالی برای این شبکه در پخش مسابقات بیشتر احساس شود. پاگرفتن شبکه ورزش در دل این اوضاع و احوال شاید بهترین راهکار برای برونرفت از بحران چندمشغلگی شبکه سه بود که شاید دیر اما بالاخره انجام شد. تولد شبکه ورزش علاوه بر تقسیم وظایف و افزایش تولید برنامههای تازه ورزشی به نوعی موجب آزاد شدن پتانسیلهای اطلاعاتی بسیاری نیز شد که تا پیش از آن در پستوی ذهن بسیاری از مفسران ورزشی خاک میخورد یا در جایی مثل سایتهای خبری و روزنامههای ورزشی به رشته تحریر درمیآمد نه تصویر. همپای علاقهمندی بسیار به فوتبال که پخش زنده انواع فوتبال خارجی بسترسازش بود و همراستای آزادسازی اطلاعات و اندوختههای فوتبالی، در شبکه تازهتاسیس ورزش نیز فوتبال نقش اصلی تولیدات را ایفا کرد و برنامههایی مثل فوتبال 120 و آن سوی نیمکت با نیت بررسی فوتبال اروپا و جهان و برنامه لیگ یک با رویکردی همچون برنامه نود اتفاقات لیگ دسته اول ایران به تولید و پخش رسیدند.
هرساله پایان فصل فوتبالی در ایران و جهان به نوعی پایان فصل برنامههای فوتبالی تلویزیون نیز هست. فصل فوتبالی اخیر تلویزیون نیز بنابر مسئولیتهای محول شده به شبکههای سه و ورزش و به دلیل رویدادهای مهم، همراه با تداوم برنامههای پیشین و ساخت برنامههای تازه بود که هر کدام همگام با نیاز مخاطب راه تحول و تولید را در پیش گرفتند. در سال حضور ایران در دو رخداد مهم جامجهانی و جامملتها طبیعتا تلویزیون نیز تدارک فوتبالی ویژهای برای پوشش بهتر و همگامتر با این مسابقات دید.
بازار داغ فوتبال
جامجهانی که آغاز شد، بازار فوتبال هم داغ شد. در روزهای شلوغ فوتبالی و در کوران جلب توجه حداکثری این ورزش، که عادل فردوسیپور در برنامه 2014 ضمن پخش زنده فوتبال جامجهانی سعی میکرد به بهترین نحو بینندگان را در جریان حال و هوای این مسابقات قرار دهد، رونق و انتقال هیجان در برنامه جام از نگاه دو از طریق دعوت از چهرههای شناختهشدهای جریان داشت، که پیش از آن کمتر برنامه فوتبالی در ایران به انجامش مبادرت میورزید. اگرچه پایان قابل انتظار جام برای ایران همراه با فروکش کردن تب فوتبالی نزد علاقهمندان ایرانی نبود و برنامههایی چون 2014 و جام از نگاه دو نیز تلاشی مثبت در اوجگیری این هیجانات فوتبالی را به انجام رساندند.
سهم تلویزیون در دومین اتفاق فوتبالی مهم سال برای ایران و در قالب برنامه آسیا 2015 نیز کم نبود. آسیا 2015 با اجرای رضا جاودانی و همراهی محمدحسین میثاقی به مدد تجربههای گذشته سعی کرد حاشیه و متن جام ملتهای آسیا را پوشش دهد و در این راه با تهیه گزارش تصویری از شهرهای محل برگزاری مسابقات و ارائه اخبار جذاب و گاه غیرفوتبالی از کشورهای شرکتکننده در جام، عوامل همراهی مخاطب را فراهم کند.
در سال طی شده برنامه نود همچون سالهای گذشته پرقدرت به مسیرش ادامه داد. این برنامه با اضافه کردن بخشی چون تقویم فوتبالی، لذت مرور تاریخ را برای مخاطبانش به همراه آورد و با افزودن بخش تحلیل فنی سعی کرد در روزهای توی ذوق زدن سکوت و سکوهای خالی ورزشگاهها، بخشی از علاقه از دست رفته فوتبالدوستان را با نمایش زیباییهای تاکتیکی این ورزش، بازیابد. برنامه نود با رهبری عادل فردوسیپور راهش را همچون سالهای اخیر با حفظ تاثیرش در اتفاقات و جریانهای فوتبالی ایران ادامه داد تا کمافت و خیزیاش همچنان آن را سرپا و مخاطبپسند نگاه دارد.
یک نگاه زیبا شناسانه
فردوسیپور پس از راهاندازی شبکه ورزش چند سالی است که فوتبال 120 را هم برای این شبکه تدارک میبیند و از طریق آن گذشته و حال فوتبال اروپا و جهان را در کنار هم مورد توجه قرار میدهد. فوتبال 120 در کنار مرور اتفاقات فوتبالی هر هفته، روایتهای تصویری بکر و نگاهی زیباییشناسانه به این ورزش دارد و چرایی حال آن را با چگونگی گذشته درهم میآمیزد و به واسطه نگاه متفاوت و جذابش مخاطب پروپاقرصی را نیز بهدست
آورده است.آنسوی نیمکت، دیگر برنامه فوتبالی شبکه ورزش که از شروع تولیدش سه مجری مختلف، اما کارشناس ثابتی به نام دکتر صدر را به خود دیده نیز تقریبا راهی مشابه با برنامه فوتبال 120 را پی میگیرد. با این تفاوت که بهواسطه حضور کارشناس شناختهشدهاش دیروز و امروز فوتبال اروپا و جهان را به نوعی در قالب پرسش و پاسخ و از منظر جامعهشناختی ورق میزند. آنسوی نیمکت به دلیل استفاده از جذابیتهای متن و حاشیه فوتبال و به دلیل بهرهگیری از تحلیلگری خبره که بخش مهمی از برنامه حاصل روایتهای اوست، همچون فوتبال 120 در راستای ارائه دانش فوتبالی و آزادسازی پتانسیل اطلاعاتی عمل کرد که تا پیش از این و در نبود شبکهای ورزشی، کمتر مجال عرضه مییافت.
برنامه لیگ یک که در قالبی مشابه با نود، رویدادهای فوتبالی لیگ دسته اول فوتبال ایران را محور قرار داده از دیگر برنامههایی است که شبکه ورزش پس از افتتاحش دست به تولیدش زد. لیگ یک همچون نود مرور و داوری مسابقات را در کنار حواشی پررنگ این لیگ مورد توجه قرار میدهد و در این سالها توانسته علاقهمندان این حوزه را که کم هم نیستند همراه خویش کند.
به اضافه فوتبال به عنوان عضو تازه برنامههای فوتبالی تلویزیون در شبکه سه، به نوعی ادامهدهنده راه و رسم برنامههایی چون 120 و آنسوی نیمکت و ترکیبی از بحثهای کارشناسی و فنی بود که تقریبا از میانههای فصل فوتبالی تولیدش آغاز شد. برنامه به سبب زمان پخش تغییرپذیر و مدت نامعین و در سایه همپوشانی با پخش زنده فوتبال خیلی به عنوان برنامهای مستقل و مجزا به چشم نیامد و باید منتظر طرحهای توفیقیاش در فصل آینده فوتبالی بود. در روزهای گستردگی شبکههای اطلاعرسانی اخبار که دورترین و کماهمیتترین حوادث فوتبال نیز از نظرها دور نمیماند، برنامهسازی در این حوزه نیز مستلزم نگاه بهروزرسانی شده و همگامتر با نیاز مخاطب است. حالا با توسعه سیستم دستیابی به اطلاعات در لحظه، دغدغهها نیز مدام سمت و سویی تازه میگیرد و اینجاست که کار دشوار برنامهسازان تلویزیونی در نیازسنجی و تولید برنامهها و جذب مخاطب اهمیت خود را بیشتر از پیش نشان خواهد داد.
حسن حقحقیقی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
