شکستن حصارهای کهنه

سالها تدریس به شیوه معلم محوری این ذهنیت را میان دانش آموزان و حتی اولیای آنها به وجود آورده است که مدرسه یعنی جایی که معلمی درس بدهد ، درس بپرسد، امتحان بگیرد و دانش آموز درس بخواند و با گرفتن نمره مقبول ، راهی کلاس بالاتر شود.
این ذهنیت تا آنجا نهادینه شده است که هر گونه تغییری در روند آموزشی ممکن است اعتراض والدین دانش آموزان را در پی داشته باشد. بویژه اگر مجبور باشند وسایلی را تهیه کنند یا خود پا به پای دانش آموزشان در انجام تکالیفی که به نظر آنان بیهوده است ، بکوشند.
برای پیشگیری از چنین مشکلاتی خانم حسین لو می گوید: این به عهده خود دانش آموز است که از طریق مصاحبه ، فیلمبرداری ، مشاهده و ثبت سیاهه رفتار یا مطالعه ، فرضیه خود را ثابت کند.
در ارتباط با پژوهشی که انجام می دهند ما سعی می کنیم حتما منابع لازم را در اختیار دانش آموزان قرار دهیم ، زیرا یکی از نکاتی که در زمینه تحقیق و پژوهش باید مورد توجه قرار گیرد، در دسترس بودن منابع است.
ارجاع کودکان به کتابخانه هایی که عملا در دسترس نیست باعث دلسردی و خستگی آنها می شود. در مقابل ، هرچقدر منابع بیشتری در دسترس بچه ها باشد راحت تر می توانند به پرسشهایشان پاسخ دهند. بر این مبنا، کتابهای مرجعی را در نظر گرفتیم که بتوانند اطلاعات علمی و عمومی را سریع تر به بچه ها بدهند.
بودجه هایی برای این منظور اختصاص داده شد. کتاب دنیای شگفت انگیز و فرهنگنامه کودکان و نوجوانان در 9جلد در اختیار تمام مدارس تحت پوشش طرح و حتی دبستان ها و مدارس راهنمایی کل تهران قرار داده شد تا معلمان و دانش آموزان بتوانند از آنها استفاده کنند.
همچنین کنار بحث پژوهش ، طرح تاسیس کتابخانه های کلاسی در دستور کار قرار گرفت. طرحی به نام مدارس کتابخانه مدار داریم و معتقدیم برای پرورش روح کتاب و کتابخوانی در بچه ها، مدرسه ها باید کتابخانه داشته باشند. در غیر این صورت هیچ پژوهشی و گسترش کتابخوانی و تقویت فرهنگ کتابخوانی اتفاق نخواهد افتاد.
در صورتی که اگر مدرسه کتابخانه غنی داشته باشد و بچه ها راحت به کتاب دسترسی داشته باشند، می توانند پاسخ پرسشهای خود را بیابند.
در غیراین صورت دانش آموز پرسشهای خود را به والدین ارجاع می دهد و چون در خانه ، کتابهای مرجع موجود نیست، والدین به دردسر می افتند. یکی از شیوه هایی که برای تشویق دانش آموزان به کتابخوانی و استفاده از کتابهای مرجع مفید است ، تشکیل کتابخانه های سیار در راهروی مدارس است.
این کار باعث می شود کتابها در معرض دید بچه ها قرار گیرند و به مطالعه آنها علاقه مند شوند. به نظر خانم حسین لو، مدارس باید این گونه حرکت کنند تا مدارسی پویا شوند و بچه ها در آن احساس شادی و لذت کنند.


تلفیق دروس متفاوت

موضوع دیگری که در طرح دانش آموز پژوهنده مورد توجه قرار دارد، بحث تلفیق دروس است. به این معنی که موضوعات درسی باید به شکلی در هم تنیده و تلفیقی تدریس شوند تا بتوانند مهارت های اساسی را در دانش آموزان ایجاد کنند.
به اعتقاد حسین لو، این که بچه های ما ریاضی می خوانند ولی در زندگی نمی توانند از آن استفاده کنند، به این دلیل است که درسها را کلیشه ای و مجزا یاد می گیرند و آنها را حفظ می کنند. آخر هم نمی توانند بفهمند در کجا می توان از این آموخته ها استفاده کرد.
حال اگر موضوعاتی که به هم مربوط هستند کنار هم قرار بگیرند و به صورت پروژه با دانش آموزان کار شود، بچه ها در یک ساعت درسی ریاضی ، فارسی ، هنر، دینی و غیره را با هم یاد می گیرند، در غیر این صورت همان طور که رتبه های پایین دانش آموزان ما در مسابقه های جهانی نشان داد، بچه های ما در تیمز ( سطح مطالعاتی در درس علوم و ریاضی) و ترز (سطح مطالعاتی درادبیات و خواندن ) ناموفق خواهند بود.
نتایج این مسابقه ها همچنین نشان داد که ما منابع خوبی در اختیار بچه ها قرار نمی دهیم ، در نتیجه کودکان ما به دلیل نداشتن منابع ، کتابخانه و مربی خوب علاقه ای به مطالعه نشان نمی دهند. اولیا نیز در این زمینه بسیار موثر هستند.
به این دلیل که مطالعه کتابهای داستانی را کاری بیهوده می دانند و از فرزندانشان انتظار دارند این کتابها را کنار بگذارند و درس خود را بخوانند. این کار به دانش آموز القا می کند که خواندن کتاب داستان کار بیهوده ای است و دیگر به دنبال مطالعه نمی رود.
حال آن که مطالعه کتابهای ادبیات و داستان علاوه بر این که دامنه لغات کودکان را افزایش می دهد ، با فعال کردن ذهن آنها یادگیری دروس دیگر را نیزآسان تر خواهد کرد.


سخن آخر

هر کدام از ما حداقل 12سال از عمر خود را پشت میز و نیمکت های مدرسه می گذرانیم و در پایان این 12سال متوجه می شویم که سرمایه مصرف شده ما بازده چندانی نداشته است.
این نتایج نشان می دهد نظام آموزش و پرورش ما نیازمند تحولی اساسی در شیوه ها و منابع تدریس است. از طرف دیگر هر گونه تغییر در این حیطه از آنجا که در آینده و سرنوشت قشر عظیمی از کودکان و نوجوانان تاثیرگذار خواهد بود باید با بررسی های کارشناسانه و با احتیاط انجام شود تا نتایج مطلوب از آن حاصل شود.
تکیه بر روشهای آزمون و خطا در این زمینه علاوه بر هدر دادن سرمایه های عظیم ملی تلاش ما را برای رسیدن به قافله علم و دانش جهانی ناکام خواهد کرد.

سعیده کافی