در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
نه ماه زیر ابر می ماند نه سیل درآبخیز
«به نام فرو ریزنده باران ها و روان کننده سیلها» اولین جمله دکتر آهنگ کوثر بود. او به حدی زیبا و ادبی سخن گفت که ترجیح دادم بدون هیچ ویرایشی پاسخهایش را بنویسم.
دکتر آهنگ کوثر که برنده «جایزه بین المللی رود بزرگ ساخته دست بشر برای منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک» شده است ، مردی است متعهد و عاشق کشورش.
او دلسوزانه به فکر کشاورزی و آبخیزداری سرزمین خود است و به واقع معتقد به این جمله که : «ما زمینهای فرسایش یافته را بارور می کنیم.»
آقای دکتر؛ جایزه ای که اخیرا به شما اهدائ شده است چیست و با چه هدفی و از طرف چه سازمانی برای دریافت آن انتخاب شدید؛
این جایزه در نشست هیات مدیره یونسکو در اکتبر و نوامبر 1999 به نام «جایزه بین المللی رود بزرگ ساخته دست بشر برای منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک» مورد تصویب قرار گرفته است.
اعتبار این جایزه دو سالانه را دولت جمهوری عربی لیبی به یونسکو اهدائ کرده است. جایزه مزبور برای نخستین بار در سال 2001به دانشمندی از استرالیا اعطائ شد. طرحهای ارائه شده در سال 2003شایستگی دریافت جایزه را نیافتند.
برنامه هایی که نقشی بزرگ را در تامین و مدیریت آب در مناطق خشک و نیمه خشک اجرا کرده باشند، می توانند در این مسابقه شرکت کنند.
گفتنی است که نام این جایزه از لوله کشی عظیمی که از دهه 1980آغاز شد و آب فراوانی را از جنوب لیبی به شمال آن کشور می برد، گرفته شده است.
آقای دکتر، زندگی شما پر از فعالیت و تحقیق بوده است. ممکن است مختصری از بیوگرافی تان را برای ما بگویید؛
از سربازی درستکار و سختگیر، سیدامین الله و بانویی فرزانه ، حکیمه پا گرفته ام. اهل شیرازم و 70سال دارم. به کودکستان و دبستان نمازی شیراز، دبستان علامه تهران، دبیرستان سلطانی شیراز، دبیرستان خواجه نصیر و دانشسرای مقدماتی جهرم رفته ام.
از 1333تا 1339در دبستان های جهرم و کرمان تدریس کرده ام. از خرداد 1339تا مرداد 1340در بانکهای صادرات و معادن ایران در کرمان و اهواز به اندوختن دلار اشتغال داشتم.
از مهر 1340تا آخر آذر همان سال در کویینز کالج نیویورک به یادگیری زبان انگلیسی پرداختم. از دی 1340تا خرداد 1342در دانشگاه ایالتی یوتا مقدمات کشاورزی عمومی را فرا گرفتم.
از مهر 1342تا خرداد 1347در دانشگاه ایالتی اورگن درس خواندم و تحقیق کردم. گفتنی است که به سبب پیشرفت در تحصیل به دانشگاه اخیر شهریه سالانه 900دلار را نمی پرداختم.
درجه کارشناسی را در علم خاک و کارشناسی ارشد را در فیزیک خاک به دست آوردم. خرج زندگیم را در امریکا با کار کردن در شبهای تابستان در کارخانه های کمپوت سازی و تحقیق و تدریس تامین کردم.
در مرداد 1347به ایران بازگشتم و از 27شهریور 1347در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع به خدمت پرداختم. در آبان 1347با یار پایدارم آذرتاج (نیکی) دوایی ازدواج کردم.
در بهار 49دوره حفاظت آب خاک و جنگل را در استرالیا طی کردم. در دی 53با همسر و فرزندم به دانشگاه ایالتی اورگن بازگشتم و درجه دکتری را در رشته ارتباطهای آب خاک گیاه (اصلی) و مهندسی آبیاری و آبشناسی جنگل (فرعی) در آذر 1355دریافت کردم.
از دی آن سال تاکنون مشغول کارم و از آن لذت می برم. از اول مهر 83که بازنشسته شده ام ، نیمه وقت و به رایگان کار می کنم.
آبخوانداری چیست؛ اندکی از تاریخچه این کار در ایران بگویید.
آبخوانداری ، آبخیزداری زیر و روی زمین است.به روایتی نیاکان ما این هنر را نزدیک 7هزار سال پیش در خراسان آغاز کردند. ایشان با الهام از طبیعت سیلاب را روی آبرفت ها گستراندند.
نشت آب از پایاب کشتزارهایشان به اختراع کاریز انجامید. تغذیه مصنوعی آبخوان ها کاری مهم در مدیریت آب بیابان هاست.
بهره بری بهینه از آبهای زیرزمینی بخشی دیگر از کار است.
پیروزی انقلاب اسلامی ایران و وضع نابسامان کشاورزی ما در پایان دوره شاهنشاهی این خدمتگزار و جمعی از همکاران یکدل و یکزبانش را برآن داشت که به ندای امام خمینی (ره) پاسخ مثبت داده و برای آبادانی روستاها از تهران بیرون رویم.
در دی 1358به جونگان ممسنی رفتیم. آبیاری سیلابی غلات دیم و مراتع هدف عمده ما بود. در آن زمان بخشی بزرگ از خوراکمان را از بیگانگان می خریدیم.
برای ما شرم آور بود که با داشتن آب و زمین نیازمند دشمنانمان باشیم. در آذر 1360برای کاهش بالا آمدن آب زیرزمینی در جنوب و مشرق شیراز، طرح پخش سیلاب گویم را اجرا کردیم.
در آبان 1361به گربایگان فسا رفتیم. پیامد کاهش شدید سطح سفره آزاد و شور شدن آبهای زیرزمینی دشت مزبور سبب کوچ دستجمعی ساکنان 4روستا به فسا و شهرهای مجاور شده بود.
آقای محمدرضا مجیدی ، معاونت عمرانی استانداری فارس در آن زمان از ما خواستند که به گربایگان برویم. آقای محمد حسین سلیمانزاده ، شهردار وقت فسا نیز ما را تا سر حد امکان یاری کرد.
همکاران دریادل ما شنزاری سوزان را به جنگلی شاداب تبدیل کرده و آبخوان آن را از سیلاب گوارا انباشتند. این کار از سال 1371به همت والای آقای امان پور، معاونت آموزش و پژوهش وزارت جهاد سازندگی به دیگر استان های ایران گسترش یافت.
اکنون 38ایستگاه تحقیقات آبخوانداری به پژوهش در این زمینه کوشش می ورزند.
هدفی که از آبخوانداری تعقیب می شود، چیست؛
هدف عمده آبخوانداری مدیریت پایدار منابع آبی و خاکی است. سیلاب هایی که از کوهستان های فرسایش پذیر ما روان می شوند گل آلود هستند.
مهار کردن آنها پشت سدهای بزرگ سبب انباشتگی آبگیرهایشان از رسوب می شود. میانگین سالانه تبخیر آبهای سطحی در ایران نزدیک 3متر است. ساختمان صفحه ایران در بسیاری از محلهای به ظاهر مناسب برای سدسازی گسله است ، یعنی آب از آن می گریزد.
سدهای بزرگ بسیار گران بوده و برای مطالعه و ساختمان به هزینه های فراوان نیاز دارد. در ایران نزدیک 42میلیون هکتار آبرفت های درشت دانه و با کیفیت بسیار خوب داریم که ضخامت آنها به صدها متر می رسد.
با فرض میانگین های ژرفا و ضریب ذخیره 100متر و 10درصد آبخوان های ما توانایی نگاهداری تمام نزولات آسمانی ایران را برای 10سال دارند، 4300کیلومتر مکعب! مصرف سالانه آب در ایران حدود 130کیلومتر مکعب برآورد شده است.
چنانچه آبخوان ها را از سیلهایی که همه ساله میلیاردها تومان به ما زیان می رسانند پر کنیم ، میلیاردها تومان خسارات خشکسالی ها را نمی پردازیم.
سالانه در ایران افزون بر 50کیلومتر مکعب سیلاب از دست رفته داریم. با مهار کردن 42کیلومتر مکعب آنها در سطح 14میلیون هکتار می توانیم 6-8میلیون هکتار به کشتزارهای آبیانه خود بیفزاییم ، برای 4میلیون نفر کار تهیه کنیم ، برای 20میلیون گوسفند و بز علوفه فراهم کنیم و 30میلیون تن کربن خالص را از نیوار بزداییم. زیانها و تلفات سیل عملا کمرنگ می شود.
آینده ایران را درخصوص آبخوانداری چگونه می بینید و وضعیت حال حاضر آن چیست؛
در کتابخانه اتاق کارم نوشته ای به خط زیبای همسرم است؛ پخش سیلاب: آش کشک خاله ، نه ماه زیر ابر می ماند نه سیل در آبخیز. اگر قرار باشد در این سرزمین و دیگر بیابان نشین ها در محل کنونی خود زیست کنند با توجه به وضع موجود چاره ای جز تغذیه مصنوعی آبخوان ها ندارند!
این بنده کوچک خدا از جمهوری اسلامی ایران به خاطر فراهم آوردن امکانات و بویژه دادن اجازه یاغی شدن (با تشکر از وزیران کشاورزی بویژه زالی و کلانتری) سپاسگزار است که با اعطای نشان درجه 3پژوهش جایزه خوارزمی ، جایزه حفاظت محیط زیست ، مدال طلای مالکیت معنوی جهانی و دیگر قدردانی ها ما را قرین منت فرموده اند.
جایزه اسکان بشر سازمان ملل متحد برای سال 2004و جایزه اخیر نیز از دستاوردهای همان بزرگواری هاست. تاکید می کنم که بدون ایثار همسر و فرزندانم و همکاران گرانسنگ این موفقیت ها امکان پذیر نبود.
برخی دولتمردان می پندارند که نفت منبعی پایان ناپذیر است و همیشه خریداران صف کشیده اند. اگر می فهمیدند که ارزش فضای خالی آبرفت های درشت دانه ایران چقدر است ، آن گاه آبخوانداری رونقی در حد شانش می یافت و آخرین نکته این که ما زمین های فرسایش یافته را بارور می کنیم.
فریبا فرهادیان 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
