jamejamonline
فرهنگی معارف و اندیشه کد خبر: ۷۵۶۳۹۰   ۱۶ دی ۱۳۹۳  |  ۰۲:۰۵

جاذبه و دافعه موضوعی اجتماعی و معنوی در اخلاق اسلامی است

اخلاق اسلامی و جاذبه و دافعه آن

زمانی که خورشید عالمتاب اسلام از افق غار حرا طلوع و سپس جهانی را از پرتو انوار خویش روشن کرد، عالمیان در فترتی عظیم به سر می‌بردند و اخلاق و مرام حقیقی به سبب دوری از معنویت رو به افول بود. این آفتاب جهانتاب که از وجود مبارک نبوی ساطع بود، با خود حقایقی از اخلاق آسمانی و معارف یقینی را پرتوافکن نمود که در سایه آن ناقصان عالم، کامل و سالکان راه حقیقت به آن منور شدند.

اخلاق اسلامی و جاذبه و دافعه آن
حضرت ختمی مرتبت که درود خدا بر او باد اسوه حسنه و تمام‌کننده مکارم اخلاقی معرفی گردید و شناخت معنوی و اخوت مومنین عالم در سایه این شناخت تبیین شد.

رفتار حضرت ختمی مرتبت(ص) و ایمان آورندگان به صدق، متجلی‌کننده اخلاق حقیقی اسلامی و منش والای مومنین بود که گاهی اعجاب دیگران را برمی‌انگیخت که تا چه حد یک انسان می‌تواند پایبند به امور معنوی و اخلاقی باشد که حتی از خویش و تمایلات خویش بگذرد. این اخلاق که مبتنی بر ایمان صادق بود مومن را بر آن می‌داشت که با دیدی الهی‌گون نه به عالم و پدیده‌های آن بنگرد و مقصد اصلی و منظور حقیقی را از کنه آن ادراک کند.

مومن آن باشد که اندر جزر و مد‌

کافر از ایمان او حسرت خورد

اما اخلاق اسلامی تنها برای سلوک فردی و معنوی زاهدانه نبود. اسلام آمده بود تا جامعه بشری را به سعادت رهنمون سازد و اخلاق و عادات ناپسند اجتماعی را ابطال سازد. از این رو حضرت محمد(ص) با اخلاقیات و عادات جاهلی که ناپسند و غیرانسانی بود همچون زنده به گور کردن دختران بشدت به مخالفت برخاست.

این منظر از اسلام، اخلاق اجتماعی را متجلی می‌سازد که در آن آحاد جامعه با صداقت و راستی با یکدیگر رفتار کرده و حدود را مراعات می‌کنند. در این رهگذر چون جامعه اسلامی متضمن حفظ آرامش و آسایش انسان‌هاست، بنابراین باید از قوه قهریه و نظمیه‌ای بهره برد که در صورت لزوم از آن بتواند برای حفظ جان، مال و ناموس و جلوگیری از تعدی به شهروندان استفاده نماید. این قوه نظمیه لازمه ایجاد دافعه‌ای است که در ظل آن این حدود و حقوق رعایت شود.

قرآن کریم نیز بر تجهیز مسلمین با سلاح و امکانات جنگی برای حفظ هیبت ظاهری و استواری و امنیت جامعه اسلامی و شدت عمل با کفار (البته تعیین مصداق کفر نیز برعهده نبی و امام است) و ترحم نمودن بر خویشان امر نموده و نبی اکرم(ص) نیز سفارش به یادگیری اموری مانند تیراندازی و... فرموده‌اند.

از این رو امر به جهاد در دوران پیامبر(ص) برای جلوه دادن قدرت قهریه اسلام و جدیت عدالتخواهانه مسلمین بود برای احقاق حق خویش از ظالمین و کفار.

همچنین در دوره‌های بعد نیز شاهدیم که مسلمین (بخصوص علویان) با تمسک به اصل امر به معروف و نهی از منکر چگونه بر حاکمان و امرای ستمگر می‌شوریدند (که اهم امر به معروف و نهی از منکر نیز در دوران اولیه اسلام بر این محور استوار بود) و احقاق حق و احیای دین را طلب می‌نمودند تا جایی که جان شیرین خویش را در این راه فدا می‌کردند.

اما ورای این ظواهر که جاذبه و دافعه را نمایان می‌سازد، در عرفان اسلامی جاذبه و دافعه مومن به دیگر صورت معنا شده است که قابل تأمل است. در این منظر عارف می‌خواهد تشبه به خدا جوید و خداگونه شود، از این رو باید خصال الهی‌گونه پیداکند و اسماء الهی (در مراتب و درجات قابلیت عارف) در او متجلی شود.

حال زمانی که جمال و جلال الهی در مومنی متجلی شد و او متحلی به این صفات شد، هیبت معنوی او حامل این جمال و جلال خواهد شد. یعنی زمانی با جلال خویش سخن می‌گوید و رفتار می‌نماید که دافعه دارد و هیبتی شگرف و زمانی نیز با جلال خویش تکلم و رفتار می‌کند که لطیف و جاذب است.

مومن زمانی دست خدا می‌گردد و احقاق حقی می‌کند چنان که یکی از القاب امیرالمومنین(ع) «دست خدا» و «شیر خدا» بود و ایشان تجلی تامه این حقیقت و زمانی نیز لطف خداوند می‌گردد تا دلی را شاد نماید و گره‌ای را از روحی رنجدیده بگشاید.

امیر هاشم‌پور / جام‌جم

ارسال نظر
* نظر:
نام:
ایمیل:

یادداشت

بیشتر
رشته ‌کوه‌هایی به نام پدر

رشته ‌کوه‌هایی به نام پدر

از یک سنی به بعد، دیگر شخص و انسان نیستند. تبدیل می‌شوند به یک مفهوم. یک مکتب، یک تفکر. بعضی وقت‌ها با یک من عسل نمی‌شود خوردشان.

مسافران خواب بی‌آرتی

مسافران خواب بی‌آرتی

اتوبوس‌های بی‌آرتی از وسط بزرگراه امام علی(ع) می‌گذرند. اگر اهل تهران باشید یا دست کم گذرتان به این شهر افتاده باشد لابد دیده‌اید.

جلوه‌های ولایت در شعر عرب

جلوه‌های ولایت در شعر عرب

میراث شعر علوی در ادبیات عرب میراث عظیمی است، زیرا این ادبیات وسیله تمایز شعر شاعران شیعی از صدر اسلام تاکنون است.

گفتگو

بیشتر
عــامــه پسند

جمع‌بندی جشنواره فیلم فجر در گفت‌و‌گو با ایزدمهرآفرین، منتقد فیلم و فعال رسانه

عــامــه پسند

پیشنهاد سردبیر

بیشتر

آشنایی با ضرب المثل ها

حکایتی از کلیله و دمنه

پیشخوان بیشتر