سحر و جادوی نهفته در جام

شیر افسانه‌ای دال نیمی از بدنش شیر و نیم دیگرش دال (عقاب) است. نقش میانی جام درخت زندگی است که در هر دو سوی درخت دو گاو بالدار از درخت بالا می‌روند.هویت ایرانی سازنده این جام از نمایش نیم‌رخ بدن حیوان‌‌ها و سر آنها از رو‌به‌رو آشکار است. در کف این جام گُلی نقش بسته که در میان آن یک خورشید با شعاع منظم نقش بسته‌ است.‌‌ این جام متعلق به حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ سال پیش از میلاد است که در تپه مارلیک در استان گیلان کشف شده است و هم‌اکنون در موزه ایران‌باستان نگهداری می‌شود.

شیردال در پارسی میانه «بَشکوچ» نامیده می‌شود که در واقع موجودی افسانه‌ای با تن شیر و سر عقاب (دال) و گوش اسب است. تندیس‌هایی به شکل شیردال در معماری عیلامی کاربرد داشتند و نمونه برجسته‌ای از آن در شوش پیدا شده است.مردم ایران باستان شیردال‌ها را نگهبان گنجینه‌های خدایان می‌دانستند. این عناصر از بُن‌مایه‌های کهن مورد استفاده در هنر خاور باستان از هزاره سوم پیش از میلاد به بعد هستند. به نظر می‌رسد نخستین نمونه‌های آن را مصریان ساخته‌اند و پس از آن مردمان میانرودان، عیلام و ایران باختری آن را بر دست‌سازهای هنری خود نقش کرده‌اند. عقاب، انسان، شیر و گاو هرکدام دارای نیروی سحرآمیز و فرمانروای قلمرو خود بودند. هنگامی که آمیخته می‌شدند، برای نیایشگاه‌ها به نگاهبانانی شکست‌ناپذیر بدل می‌شدند. هرکدام از آنها در فرهنگ‌های کهن، نام و ویژگی متفاوتی داشته و دارد. از این‌رو ترکیبشان می‌توانست نماد شهریاری بر آسمان و زمین باشد.بر همین اساس این جانوران گاهی نقش و جلوه‌ای از نیروی شاهان بوده‌اند و گاهی هم در قالب پشتیبان دینی رخ نموده‌اند و گاه همچون موجودی هراسناک و خونریز با توانی فرابشری قهرمان داستان‌های اساطیری گشته‌اند. این موجودات ترکیبی را می‌توان از مهم‌ترین جانوران خیالی در اساطیر باستانی جهان به‌شمار آورد.