هزار قانون بی‌فرجام

نتیجه قوانین قبلی

تعیین اهداف و برنامه‌های فضایی کشور و ثبات قدم در مسیر این برنامه‌ها از اهداف دیرینه مسئولان فضایی کشور بوده است به گونه‌ای که تاکنون حداقل دو سند بالادستی به این منظور تدوین شده است که اگر قرار بود کشتی فضایی کشور با تصویب قانون از توفان‌ها عبور کند تا به حال با این قوانین به دریای آرامش رسیده بود، اما به اذعان کارشناسان، بخش فضایی ایران با وجود کسب دستاوردهای بزرگ و حرکت پرشتاب اولیه، مدت نسبتا زیادی است که دچار ضعف و رخوت شده و از اهداف تعریف شده‌ای که مورد توافق اغلب کارشناسان با تجربه است دورافتاده و شوربختانه همچنان در بحران‌های عمیق‌تری فرو می‌رود.

کشتی توفان‌زده

پیگیری پروژه‌های بی‌هدف، موازی‌کاری، فروغلتیدن در بروکراسی اداری و عدم توانایی متولیان در جهت‌دهی صحیح بخش فضایی ازجمله سر فصل‌های مهم مشکلات مدیریتی است که موجب شده فضای پرنشاط مجموعه‌های فضایی رفته رفته به رخوت و ناامیدی مبتلا شده و کارشناسان برجسته و منابع انسانی توانمند این حوزه به خارج کشور یا بخش‌های دیگر مهاجرت کنند. همین عوامل موجب کند شدن روند توسعه فضایی ایران شده است که به صورت بالقوه از پتانسیل فنی و دانش بسیار بالایی برخوردار است کما این‌که پیش از این پیشرفت‌های سریع فضایی کشور تعجب ناظران بین‌المللی را برانگیخته بود.

مسیر واضح است

تقریبا تمام نخبگان و صاحب نظران حوزه فضایی بر حسب تجربه و نه براساس قوانین و اسناد بالادستی با یکدیگر در اهداف و مسیر فضایی کشور تا حد زیادی متفق‌اند. کمتر کارشناسی است که پیگیری اهداف کاربردی و درآمدزا مثل در مدار قرار دادن ماهواره‌های مخابراتی، ناوبری و توسعه خدمات فضایی یا حفظ نقاط مداری را اولویت اصلی نداند و به پروژه‌هایی مثل اعزام انسان به فضا بیشتر بها دهد.

همچنین تقریبا اکثر آگاهان و بزرگان عرصه فضایی، اشکالات کلیدی سازمان‌های مرتبط با بخش فضایی را به ویژه در بخش اداری و پرسنلی می‌دانند و بارها آن را بیان کرده‌اند. ادغام پژوهشگاه جهاد کشاورزی که به تنهایی به اندازه کل بخش فضایی کشور نیروی بی‌سابقه در امور فضایی داشت به اذعان تمام کارشناسان یک فاجعه برای این حوزه بود که تا حد زیادی پای بروکراسی را به این سازمان‌ها باز و بشدت منابع مالی و انرژی مدیریتی را به خود مشغول کرد. چنین اتفاقی یکی از دلایل اصلی کند شدن پروژه‌ها و از بین رفتن چالاکی بخش فضایی کشور تشخیص داده شده است که به رسیدگی فوری نیاز دارد.

به چه نیاز داریم؟

دستیابی به فضا و منافع آن ذاتا یک فعالیت هدفمند، منسجم و درازمدت بوده و این راهی است که تمام کشورهای فضایی پیموده‌اند و این در حالی است که در کشور ما طی مدت بسیار کوتاهی چند نفر با تفکرات مختلف بر کرسی قدرتمندترین جایگاه مدیریتی بخش فضایی کشور تکیه زده‌اند و پس از مدتی جای خود را به دیگری داده‌اند. همچنین سازمان‌های متولی فضایی تغییرات ساختاری بسیار سنگینی را در همین مدت‌کوتاه تجربه کرده‌اند. در کشوری که مدیران حرف اول را می‌زنند و نه اسناد بالا دستی، بسیار طبیعی است که چنین شرایطی بخش فضایی کشور را از عرش به فرش بکشاند. همچنین بسیار روشن است همانطور که قوانین و اسناد بالا دستی در گذشته نتوانستند به این اوضاع سامان ببخشند، در آینده نیز ایجاد قوانین جدید نخواهد توانست تحولی ایجاد کند. بنابراین بدیهی است که اصرار بر وضع قوانین جدید تنها موجب اتلاف وقت و انرژی خواهد شد. در این میان بهترین گزینه که بسیاری از کارشناسان بر آن تاکید دارند، ایجاد یک کادر مدیریتی قدرتمند است که به اجرای برنامه‌های برآمده از خرد جمعی نخبگان فضایی کشور معتقد باشد و حداقل در یک دوره هشت تا ده ساله از تغییر و تحولات بنیادین به دور بماند.

محمدامین آهنگری / جام جم