شهردار مدرسه، نیازمند شخصیتی واقعی

طرح شهردار مدرسه اهداف و سیاست‌های متعددی دارد که مهم‌ترین آن، این است: واقعی‌تر کردن نقش شهرداران مدارس، رویکرد محله‌گرایی و زمینه‌سازی برای تحقق توسعه محله‌ای، توجه به تحقق سیاست‌های شهرداری تهران، تأمین آگاهی‌های مورد نیاز زندگی شهری در محیط مدرسه، آموزش مهارت‌های زندگی با کیفیت، سازماندهی توانمندی‌های دانش‌آموزان، تقویت روح همکاری گروهی و تقسیم کار جمعی، توجه به ارتقاء تحصیلی دانش‌آموزان، تقسیم وظایف، گسترش نشاط و شور در فعالیت‌های اجتماعی، برقراری ارتباط دانش‌آموزان با مراکز و نهادهای محلی، ارائه آموزش‌های پایه شهروندی در سنین نوجوانی و چند هدف مشابه دیگر.

بر اساس این طرح دانش‌آموزان مقطع متوسطه اول و دوم ابتدا نامزدی خود را برای پذیرش مسئولیت شهردار مدرسه و معاونت‌های آن اعلام می‌کنند. سپس در فرصت تبلیغاتی مشخص شده به معرفی توانایی‌ها و تشریح برنامه‌های خود برای دانش‌آموزان می‌پردازند و در آخر با رأی دانش‌آموزان، شهردار و هشت نفر از معاونان او انتخاب می‌شوند.

تا اینجای کار، این جریان برای دانش‌آموزان و شاید مسئولان شهرداری و آموزش و پرورش بسیار جذاب و هیجان انگیز باشد، اما مشکل این است که در بیشتر مدارس، کار فقط تا اینجا پیش می‌رود؛ حالا بماند که بیشتر دانش‌آموزان به علت این که از اهداف، مسئولیت‌ها و حدود وظایف خود اطلاع ندارند، عطای شهرداری را به لقایش می‌بخشند و اصلا کاندیدا نمی‌شوند.

البته آنهایی که نامزد و انتخاب می‌شوند نیز وضع بهتری ندارند، چون اغلب با دادن وعده‌های واهی و پوچ در هنگام تبلیغات یعنی وعده‌هایی که توان انجام آنها را ندارند، عملا اعتماد هم کلاسی‌ها و هم مدرسه‌ای‌های خود را از دست می‌دهند.

پس در واقع بعضی از اهداف طرح در همین ابتدای راه محقق نمی‌شود، اهدافی مانند تقویت روحیه مشارکت‌جویی.

ایراد دیگری که بر این طرح وارد است این که معمولا کارشناسان و مسئولان شهرداری مناطق و نواحی برای توجیه طرح و ارائه توضیح به دانش‌آموزان در مدارس حضور ندارند و در بهترین حالت با مراجعه به مدرسه و نصب پلاکارد و پوستر و تهیه عکس و گزارش تصویری از مراسم نصب همان پوستر، کار خود را انجام شده، تلقی می‌کنند.

همین وضع سبب شده در بیشتر مدارس، دانش‌آموزی که در انتخابات شهردار یا معاون شهردار شده به یک بهداشتیار تبدیل شود و نکات بهداشتی و اصول نظافت را به دانش‌آموزان آموزش دهد .

برعکس اهداف اعلامی، شهرداران مدرسه هیچ ارتباطی با شورای محله ندارند که بدیهی است تا وقتی این ارتباط و تعامل برقرار نشود، توسعه‌ محله‌ای و محله‌گرایی نیزروی نداده است. وقتی مسئولان شهرداری در مدارس حضور ندارند یا شهرداران مدرسه ارتباطی با نواحی و مناطق شهرداری ندارند چگونه می‌شود گفت سیاست‌های شهرداری محقق شده است، آگاهی‌های مورد نیاز شهری منتقل و توانمندی‌های دانش‌آموزان متلبور شده است؟

حال بعد از گذشت دو دهه سوال ما این است که جایگاه شهرداران مدرسه در ساختار سازمانی مدارس کجاست؟ بخشی از پاسخ را باید در این واقعیت جستجو کرد که در طول سال‌های گذشته تعامل آموزش و پرورش به عنوان رکن اصلی و محور تعلیم و تربیت در اجتماع با شهرداری که از ارکان اصلی مدیریت شهری است، کافی نبوده است.

به علت وجود قوانین دست و پاگیر اداری معمولا مدارس با شوراهای محله، سرای محله، فرهنگسراها، نواحی و مناطق شهرداری ارتباط دو سویه ندارند. بنابر این طرح‌ها و برنامه‌هایی همچون شهردار مدرسه که اهدافی فراتر از مدارس را دارد، نمی‌تواند کارایی داشته باشد.

مدرسه یک نهاد اجتماعی است و باید بتواند با تعدادی از نهادهای پیرامونی خود به صورت کاملا پیوسته ارتباط برقرار کند. مدرسه زمینه‌ساز حضور کودکان در جامعه است، پس مشارکت فعالانه دانش‌آموزان در اداره مدرسه، درس‌هایی واقعی به آنها می‌دهد که اگر این درس همراه با ناکامی و ناامیدی باشد شکی نیست آنها با دیدی مثبت وارد اجتماع نخواهند شد.

پس برای این که چنین نشود باید دنبال راه‌حل بود، راه‌حلی مثل این که آموزش و پرورش با یک برنامه‌ریزی حساب شده و منسجم مقدمات ارتباط قانونمند و دوسویه مدارس را با مراکز اجتماعی و فرهنگی شهری فراهم کند. دوم این که کارشناسان و رابطان شهرداری به طور پیوسته در مدارس حاضر شوند و ضمن آموزش شهرداران، به این طریق از آنها حمایت مادی و معنوی نیز داشته باشند. این که در ساختار تشکیلاتی و سازمانی مدرسه جایگاهی برای شهردار مدرسه دیده شود (به طور مثال عضویت در شورای مدرسه) نیز راه‌حلی دیگر است، ضمن این که حضور شهرداران مدرسه در جلسات شورای محله به عنوان نماینده‌ نوجوان هر محله (به صورت افتخاری) می‌تواند ارتباط کمرنگ فعلی را پررنگ کند.

محمد الهی‌ /‌ کارشناس آموزش و پرورش