همگام با نوروز، در جاده های بهار

همه و همه نوید آغاز سالی دیگر را می دهند نوروز تنها یک جشن نبوده و نیست چه اگر چنین می بود، بسیار پیش از این در توفان حوادث امروز روزگار ناپدید می شد و امروز تنها نامی از آن باقی می ماند نوروز محمل بسیاری از نمودهای فرهنگی و باورها و وابستگی های مردم را در دل خود حفظ کرده و به امروز رسانده است نوروز از اساطیر ایرانی ریشه گرفته و از نخستین بافتهای فرهنگی مردم است که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است نوروز را مردم نگاهبان بوده اند چون به آن نیاز داشته اند و راز ماندگاری آن هم در این مساله نهفته است مردم بر این باورند که نوروز مراسم آشتی و دوری جستن از قهر و کینه است نوروز از آن دست آیین هایی است که با فرهنگ ایرانی زاده شده و تا امروز در تاروپود زندگی مردم به حیات خود ادامه داده است نوروز چون پدیده ای پویا بر بستر تاریخ از هزارتوی زمان گذشته ، هزاران سال برپا ایستاده و گذشت روزگار تنها غبار سالها را از چهره اش پاک کرده است و در این میان هیچ گاه پیوند خود را با مردم از دست نداده است.روز اول فروردین یا هرمزد روز نزد ایرانیان آغاز سال نو و جشنی بزرگ و باستانی به نام نوروزان این زمانی است که روز و شب برابر شده ، طبیعت دوره سرما را پشت سر گذاشته و موسمی معتدل پدید آمده است زمین و گیاهان از خواب زمستانی بیدار شده و جنب وجوش حیات از سرگرفته میشود.جشن نوروز سرگذشتی بسیار شیرین و دل انگیز دارد که گاه خاستگاه خویش را از دنیای پرعظمت دین می گیرد و گاه به جهان خیال انگیز افسانه ها برمی گردد برخی بر این عقیده اند که خداوند در این روز عالم و آدم را خلق کرد و گروهی از اندیشمندان برآنند که نوروز نمادی از یکتاپرستی ایرانیان است ، زیرا ایرانیانی که در عهد طهمورث ، به گفته برخی از خاورشناسان ستاره پرست بودند، در عهد جمشید مزداپرست شدند و بعضی دیگر بر این نظرند که جشن نوروز زاییده احترامی است که ایرانیان از دیرباز نسبت به اولین روز ماه یا سال داشته اند. اما آنچه جالب توجه است این که یکی از ویژگیهای نوروز در این است که همواره از حرمت دینی برخوردار بوده است و احادیث و روایاتی که در باب اهمیت نوروز در دین اسلام آمده ، مایه بقای آن شده است . از جمله این که علامه مجلسی از امام جعفر صادق )ع ( نقل می کند که در این روز فرشته وحی بر حضرت محمد)ص ( نازل شد و پیام پیامبری به وی داد. خانه تکانی ، تغییر و تحول در زندگی ، دورریختن وسایل کهنه و بی مصرف و خرید وسایل مورد نیازند از جمله مراسمی است که قبل از سال نو در هر کوی و برزنی به چشم می خورد در برخی مناطق ایران رسم بر این است که باید چند روز مانده به سال جدید، جلو در خانه ها هماره آب پاشیده شود و تروتازگی در خانه عود پیدا کند این آیین تا روز عید ادامه خواهد داشت تا روز عید که مردم به یکدیگر آب میپاشند و شادی می کنند قبل از فرارسیدن سال نو ، مراسم سمنوپزان انجام می شود سمنو نه تنها یکی از وسایل اصلی سفره هفت سین به شمار می آید، بلکه نذری است که برای برآورده شدن حاجات نیز ادا می گردد قدیمی ها می گفتند: سمنو توان و نیروی مرد خانه است و اگر به هنگام نوروز در خانه ای درست نشود، در سال جدید مرد خانه خواهد مرد. به باور ایرانیان سمنو نذر ویژه حضرت فاطمه )ع ( نیز هست و زنان باردار و دختران دم بخت برای رسیدن به حاجت خود نذر می کردند قبل از سال نو سمنو بپزند و در میان افراد پخش کنند. گاهی زنانی که امکان پختن سمنو را نداشتند نذری می کردند که در پختن سمنو به دیگران مساعدت کنند.در گذشته گندم آماده شده برای سمنو را اواخر شب بر روی دیگ می گذاشتند و حاجتمندان تا سحر کنار دیگ به سر می بردند و دعا و زیارتنامه 12 امام را زمزمه می کردند و پس از دم کردن سمنو دورکعت نمازحاجت و دورکعت نماز خانم فاطمه زهرا)ع ( را می خواندند و حتی بسیاری بر این گمان بودند که حضرت فاطمه )ع ( در کنار دیگ حضور دارد و حتی سجاده ای برای او کنار دیگ سمنو پهن می کردند وقتی سمنو آماده می شد یکی از زنان که دارای احترام خاصی بود در سمنو را می گشود و با دقت به آن نگاه می کرد تا پنجه حضرت فاطمه را بر آن ببیند و وقتی چنین می شد شادی می کردند و دعا می خواندند و سمنو را در کاسه های کوچک میکشیدند و به خانه ای اطراف می بردند.از سنتهای بسیار رایج و دلپذیر نوروزی که هنوز هم پابرجاست ، گستردن سفره عید است در سفره عید چنان رسم بوده که افزون بر شیرینی و آجیل ، قرآن و آیینه باید هفت خوراکی مانند سنجد، سبزی ، سمنو، سماق ، سرکه ، سیب و سیر باشد و اگر هر یک از این خوراکیها در دسترس نبود، اسپند و سبزه را جانشین آن می کردند. گذاردن دو ماهی قرمز را نشانه زادوولد و روشن کردن شمع و قرآن را سبب شگون و میمنت می دانستند.هنگام تحویل سال نو همه اعضای خانواده جامه های نو و تازه خود را می پوشیدند و پدربزرگ و مادربزرگ بالای سفره ، سپس پدرومادر خانواده و بعد بچه ها در پایین سفره می نشستند و رسم بر این بود که همگی باید به آیینه نگاه کنند و بزرگتر خانواده قرآن کریم را برمی داشت و آیاتی از آن را تلاوت می کرد و همه اعضا دعای هنگام تحویل سال نو را زمزمه می کردند و با شلیک توپ تحویل سال نو، اعضای خانواده با یکدیگر روبوسی می کردند و به دیدن بزرگترهای فامیل می رفتند.اعضای خانواده قبل از تحویل سال نو دعایی را زمزمه می کنند. همچنین 7 آیه قرآن که با واژه سلام شروع می شود، قرائت می گردد: سلام علی آل ابراهیم )آیه 109 سوره الصافات (، سلام قولا من رب الرحیم )سوره یس آیه58 (، سلام علی آل یاسین )سوره الصافات آیه صدوسی(، سلام علی موسی و هارون )سوره الصافات آیه 130 (، سلام علی نوح فی العالمین )سوره الصافات آیه 79 (، سلام علیکم طبتم فادخلوها خالدین )سوره الزمر آیه 73 ( و سلام علیکم بما صبرتم متعم عقبی السدار )سوره الرعد، آیه24 ).در برخی مناطق هم مرسوم است که 7 سوره یاد شده را نوشته و آن را در قدح چینی می گذاشتند و با آب باران نوشته را شستشو می دادند و هنگام تحویل سال از آن می نوشیدند.برخی روحانیون هم از این آب دعا در سفره عید خود می گذاشتند و توسط آن از میهمانان نوروزی خود پذیرایی میکردند.عیدی دادن و عیدی گرفتن در گذشته فلسفه ای دور از تجملات امروزی داشت مرسوم بود بزرگ خانواده اسکناس ها و سکه های نو که ارزش بالایی هم نداشت ، لای قرآن می گذاشت و پس از تحویل سال دشت لای قرآن را به اعضای خانواده عیدی می داد و معتقد بودند دشت لای قرآن را باید همیشه نگه داشت و خرج نکرد، چون موجب برکت می شود غذایی که روز اول سال نو در خانواده های ایرانی تهیه می شود، در مناطق گوناگون متفاوت است در مناطق مرکزی کشور سبزی پلو و ماهی پخته می شود، در برخی مناطق آش جو و بعضی خانواده ها هم رشته پلو تهیه می شود و معتقدند خوردن رشته پلو موجب می شود سررشته کارها در سال جدید از دستشان خارج نشود.