عبرت از اشتباهات پرواز

خطوط هوایی در سالهای اخیر به عنوان یکی از اصلی ترین بسترهای حمل و نقل در جهان شناخته شده اند. اگرچه تنها حدود یکصد سال است که از زمان پرواز نخستین هواپیما می گذرد اما این صنعت خود را به عنوان ضروری ترین ابزار ارتباطی و نقل و انتقالات عصر مدرن مطرح کرده است.

کد خبر: ۶۹۰۷۱

اما پرواز هم همانند هر فعالیت دیگری که یک سوی آن طبیعت قرار دارد، نگرانی های خاص خود را به همراه دارد.هنگام پرواز، شما ابزار مصنوعی را به میان آسمان می فرستید تا با غلبه بر نیروی جاذبه زمین ، زمان و مکان را کوتاه کند.
پرواز درواقع چالشی میان محدودیت های انسانی و طبیعت اطراف اوست و به همین دلیل ، خطر در این ماجراجویی وجود دارد؛ اما با کمک سیستم های متفاوت امنیتی می توان درجه بالاتری از اهمیت را برای پرواز تعریف کرد.
به هر حال حادثه پیش می آید و به همین دلیل ، بررسی علل وقوع حادثه می تواند از تکرار آن جلوگیری کند. هنگامی که هواپیمایی دچار سانحه می شود، نخستین خبری که درخصوص آن توجه متخصصان و محافل عمومی را جلب می کند این است که جستجوی جعبه سیاه هواپیما به کجا انجامیده است.
پیدا شدن جعبه سیاه هواپیما کلید حل معماهای حادثه را دراختیار متخصصان قرار می دهد. درواقع جعبه سیاه هواپیما حاوی اطلاعاتی است که می تواند کارشناسان را در تحلیل علت سانحه و مکانیک سقوط یاری کند؛ اما واقعا این جعبه جادویی چیست؛
معمولا در هر هواپیما دو سیستم ضبط داده های پروازی پیش بینی شده است تا بتوان به کمک آنها در صورت بروز حادثه ای برای تعیین دلایل آن استفاده کرده که اصطلاحا به این سیستم ها جعبه های سیاه می گویند. یکی از این دو سیستم ابزار ضبط داده های پروازی یا FDR و دیگری ضبط صوتی صدای کابین خلبان یا CVR است.
مجموعه ای از اطلاعات پرواز و صدای گفتگوهای درون کابین در این دو ابزار ضبط می شوند و در صورت بروز هر حادثه تیم و گروه تحقیق با جستجوی محل بروز سانحه این بسته را می یابند و اطلاعات آن را بازیابی می کنند.
ایده استفاده از چنین سیستم هایی از زمان برادران رایت مطرح بود؛ اما تا پیش از جنگ جهانی دوم به طور جدی پیشرفت نکرد اما در این دوره بود که اهمیت این سیستم ها بیش از پیش درک شد و بتدریج توانایی سیستم جعبه های سیاه افزایش یافت.
از دهه 1960به این سو، برای ضبط این اطلاعات از سیستم ضبط مغناطیسی استفاده شد و هنوز هم در اکثر سیستم های پروازی این سیستم مورد استفاده قرار می گیرد و در آن از فرآیندی همانند نوارهای رایج کاست استفاده می شود و اطلاعات با کمک یک هد الکترومغناطیسی روی آنها ضبط می شود.
از نیمه دهه 90با طراحی فناوری جدیدی از تراشه های الکترونیکی برای این منظور استفاده می شود. این فناوری جدید نسبت به نسل قبلی خود از امکانات و توانایی های بیشتری برخوردار است و شاید علاوه بر حجم بالاتر داده هایی که می تواند ضبط کند، مهمترین مزیت آن حجم کوچک تر و آسیب پذیری کمتری است که نسبت به نسل قبلی خود دارد.
تمام اطلاعات هر دو واحد CVR و FDR در یک واحد حافظه ذخیره می شود و درون محفظه ای به نام واحد حافظه قابل بازیابی حادثه یا CSMU قرار می گیرد. این واحد در کپسولی به قطر 45/4 سانتی متر و ارتفاع 54/2 سانتی متر قرار می گیرد.
به این ترتیب این کپسول با لایه های مختلفی که در اطراف آن قرار می گیرد، در برابر ضربات ناشی از سقوط هواپیما در محیطهای گوناگون مقاومت بیشتری از خود نشان می دهد.
این واحد حافظه الکترونیکی این ظرفیت را دارد تا بیش از 20ساعت اطلاعات صوتی CVR و 25ساعت اطلاعات پروازی را در خود ذخیره کند.
برای جمع آوری اطلاعات پرواز که از مهمترین اطلاعات برای بازیابی و بررسی شرایط حادثه به شمار می رود، حسگرهایی در سراسر هواپیما نصب می شود تا اطلاعات اساسی را جمع آوری و ذخیره کنند.
مواردی همچون شتاب ، سرعت هوا، ارتفاع ، وضعیت فلپ ها، دمای داخل و بیرون کابین و فشار کابین از جمله مهمترین این عوامل هستند که باید حفظ شوند. فناوری جدید می تواند حدود 700 پارامتر گوناگون را جمع آوری و ضبط کند و این در حالی است که در هواپیماهایی که از سیستم قدیمی تر نوارهای مغناطیسی استفاده می شد، تنها حدود 100پارامتر ثبت می شود.
اما اطلاعات گوناگونی که از سوی این سیستم ضبط می شود، پس از حادثه احتمالی باز شده و مسیر پرواز و تصمیم گیری هایی که در آن انجام شده است مورد بررسی قرار می گیرد.
این که وضع پارامترها در هر لحظه چگونه بوده است ، این امکان را در اختیار مهندسان قرار می دهد تا بتوانند با استفاده از آنها شبیه سازی نسبتا کاملی از مسیر پرواز ارائه کنند. بررسی این مسیر کمک می کند عللی که در سقوط هواپیما نقش داشته است ، مشخص شود و درباره رفع آنها تصمیم گیری مقتضی صورت پذیرد.
اطلاعات باارزش جعبه سیاه هواپیما، اگر چه شاید چندان به کار قربانیان آن سانحه هوایی نیاید ؛ اما قطعا در حفظ و حراست از جان دهها و صدها نفر دیگری که ممکن است بر اثر همان اشتباه جان خود را از دست دهند، موثر است.
جعبه سیاه با وجود این که بسیار در حل مشکلات پروازها موثر است اما در ایمنی همان پرواز نقش چندانی ندارد. امروزه سیستم های امنیت پرواز به طور چشمگیری رشد کرده اند، سیستم های راداری فرودگاه ها، و شبکه های ماهواره ای که موقعیت هواپیماها را در هر لحظه مشخص می کند، همه و همه احتمال یک پرواز ایمن را بیشتر می کند و در عین حال سازمان های دفاعی و نظامی نیز در تلاشند تا دقت سیستم های راداری پدافندی خود را افزایش دهند.
امروزه این فناوری ها به حدی رشد کرده است که تقریبا هر شی پرنده ای را می توان با کمک سیستم های زمینی ردیابی کرد و دیگر احتمالی برای اشتباه گرفتن یک هواپیمای مسافربری و یک هواپیمای نظامی وجود ندارد.
اگر یک دهه قبل ناوگان نظامی امریکایی به بهانه اشتباه گرفتن هواپیمای مسافری ایران و یک هواپیمای نظامی ، موجب کشته شدن جمع کثیری از هموطنانمان شد دیگر نمی توان چنین بهانه ای را مطرح کرد. سیستم های امنیتی رشد می کنند و امکانات فناوری به کمک ما می آیند ؛ اما آنچه مهم است ، رشد بینش انسان نسبت به تحولات محیط اطراف خود است.