مهار آنفلوآنزا با فولرن

ویروس آنفلوآنزا انواع مختلفی دارد؛ یکی از انواع آن آنفلوآنزای پرندگان است که ویروس خطرناکی برای انسان است. سال 2009 ظهور نوع جدیدی از ویروس آنفلوآنزا با نام ویروس آنفلوآنزای خوکی و مشکلاتی که در سراسر جهان ایجاد کرد، تائید محکمی بود بر آن‌که مشکل بهداشت یک مساله جدی جهانی است. گرچه مهارکننده‌های ضدویروسی مناسبی علیه آنفلوآنزا به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است، اما عوارض جانبی این داروها از یک سو و از سوی دیگر ظهور انواع ویروسی که به این داروها مقاوم است، مشکلات عدیده‌ای را سر راه محققان قرار می‌دهد. امروزه علاقه به نانولوله‌ها و فولرن در مطالعات دارویی گسترش پیدا کرده و تحقیقاتی در این زمینه روی بیماری آنفلوآنزا انجام شده است.

فولرن در سال 1985 توسط ریچارد اسمالی کشف شد و از آن زمان در الکترونیک و برنامه‌های کاربردی مکانیکی مورد استفاده قرار گرفته است. در مطالعات فیزیولوژیکی، اثرات بیولوژیکی قابل توجهی از مشتقات فولرن که حاوی چند گروه آب‌دوست بوده، مشاهده شده است. از آنجا که فولرن خود در آب نامحلول است، نمی‌توان اثرات دارویی قابل توجهی را از این ماده آلی انتظار داشت، اما بسیار جالب است بدانیم مشتقاتی از فولرن ساخته شده‌ که در آب محلول و دارای خاصیت‌های مختلف بیولوژیکی و دارویی است. یکی از فعالیت‌های جالب مشتقات فولرنی، اثرات بازدارنده در مقابل ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) است. به این ترتیب، انتظار می‌رود مشتقات فولرن به دلیل اسکلت منحصر به فرد خود برای تبدیل شدن به نوع جدیدی از دارو آماده باشد؛ بنابراین از مشتقات فولرن برای مهار آنفلوآنزا و عفونت‌های ویروسی استفاده شده است.

در یک مطالعه، دانشمندان ژاپنی 12 مشتق مختلف ساخته‌شده از فولرن را در شرایط آزمایشگاهی روی ویروس آنفلوآنزا مورد مطالعه قرار دادند. جالب است که آنها سمیت مشتقات فولرن را پیش از بررسی اثر ضدویروسی‌شان بررسی کردند. بررسی‌ها نشان داد تمام مشتقات عامل‌دارشده فولرن در غلظت پایین برای سلول‌ها سمیتی ایجاد نمی‌کند. در این مطالعه، غلظت‌های مختلف از مشتقات فولرن و ویروس آنفلوآنزا با یکدیگر مخلوط و روی سلول‌های مورد مطالعه تست شد. برخی مشتقات فولرن به طور قابل توجهی موجب کاهش تعداد سلول‌های مورد بررسی قرار گرفت. این اطلاعات پیشرفت مهمی است که می‌تواند در آینده برای ساخت داروهای ضدآنفلوآنزا مورد استفاده قرار گیرد. در واقع، نتایج محققان ژاپنی نشان می‌دهد احتمالا می‌توان مشتقات فولرن را به عنوان مواد دارویی جدید که خاصیت ضدآنفلوآنزا دارد در آینده مورد استفاده قرار داد.

دکتر مهدیه انتظاری/ استادیار شیمی آلی دانشگاه آزاد اسلامی