فرصتی برای معرفی فرهنگ بومی

به عبارت دیگر، امروز حجم زیادی از اطلاعات در شبکه‌های ارتباطی مجازی، در باب فرهنگ‌ها، جهان‌بینی‌ها و تمدن‌های مختلف وجود دارد. این حجم وسیع اطلاعات، معنابخش واژگان و اصطلاحات هویت‌بخش فرهنگ‌های مختلف است. امروزه بودیسم و مسیحیت و تائوئیسم و اسلام در اینترنت و شبکه‌های مجازی حضور دارند، اذهان عمومی دنیا این نام‌ها و عناوین را از طریق اطلاعات موجود در فضای مجازی می‌شناسند، و نه از طریق تحقیقات کتابخانه‌ای. نوع حضور هر فرهنگ در وسایط ارتباطی معاصر، تصویری از آن فرهنگ در ذهنیت عمومی ایجاد خواهد کرد. برای مثال، اگر با وارد کردن تعبیر islam در سایت گوگل یا فیسبوک، تصاویر سربازان طالبان، بوکوحرام و القاعده در صفحه رایانه ظاهر شود، این تصاویر هویت‌بخش اصطلاح islam در اذهان عمومی خواهد بود. مسلما چنین ذهنیتی درباره اسلام، از نگاه هر مسلمان شیعه یا سنی ایرانی یا عراقی یا... که فهم صحیح‌تری از اسلام، (به واسطه آشنایی با منابع اصیل اسلامی) دارد، ذهنیتی نادرست است.

اما مساله درستی یا نادرستی چنین ذهنیتی مطرح نیست، بلکه مساله، اتفاقی است که می‌افتد؛ حضور گروه‌های افراطی در شبکه‌های مجازی، معنابخش واژه «اسلام» در ذهنیت عموم است.

به بیان دیگر، امروز برای مردم دنیا، صرفا آن چیزهایی وجود دارند که در فضای مجازی، حضور داشته باشد و آنچه از چنین حضوری محروم است، نزد عموم، وجود ندارد. از این منظر، هراس دائم از تاثیرپذیری نامطلوب جوانان از ابزارهای جدید ارتباطی، این آفت را به دنبال خواهد داشت که فرهنگ غنی و تاریخی‌ای که ایران امروز وارث آن است، به‌واسطه حضور نیافتن در فضای ارتباطی معاصر، به فراموشی سپرده شده و به هویتی گمشده در تاریخ مبدل شود.

حضور نیافتن در این فضا، یا محدودیت بیش از حد و اندازه برای حضور در این فضا، هر چند به قصد تقویت سپر مقاومت در برابر تهاجم فرهنگی صورت می‌گیرد، اما در واقع منجر به حاشیه رانده شدن توان فرهنگی داخلی خواهد شد. همچنین، بهره نگرفتن از این توان، به ایستایی و پژمردگی آن کمک می‌کند. بنابراین هم برای پویایی فرهنگ بومی و هم معرفی آن به عنوان خوانش و روایتی اصیل از اصطلاحات و تعابیر اسلامی، و هم برای تقویت غرور و عرق هویتی(در عرصه‌های ملی و فرهنگی و...) حضور فعالانه‌تر در فضاهای ارتباطی جدید، ضروری است. خطاهای احتمالی، همچون زمین خوردن کودکی است که بتازگی راه افتاده است و همان‌گونه که راه چاره در مورد کودک، منع او از راه رفتن نیست، راه چاره در مورد وسایل ارتباطی جدید نیز، محدودیت خارج از چارچوب نیست.

جوانان ایرانی الفبا و باید و نبایدهای این حضور را به مرور خواهند آموخت و رفته‌رفته از خطاهای آنها کاسته شده تا زمانی که این حضور با چشمان کاملا باز انجام گیرد و نتیجه آن، به نفع فرهنگ و نیز مردم ایران و حتی مردم جهان خواهد بود.

حسین برید / جام جم