دست به قلم‌ها

اگر داستان یک اثر نمایشی خوب از کار درآید، بیشتر نگاه‌ها به جای آن که به سمت نویسندگان سوق پیدا کند، همه این موفقیت را از چشم کارگردان می‌بینند و برعکس اگر اثری با ایرادهایی روبه‌رو شود، آن وقت فیلمنامه‌نویس نخستین متهم پرونده است و همه آنها را زیر ذره‌بین قرار می‌دهند. در حالی که در ساخت یک اثر عوامل زیادی دخالت داشته و نویسنده بخشی از کار را به عهده دارد که نقطه شروع و آغازکننده یک اثر است.

عناصر فیلمنامه از داستان، شخصیت‌ها، صحنه‌ها، سکانس‌ها، پلان‌ها، موسیقی، لوکیشن و... تشکیل شده و فیلمنامه‌نویس، فیلمنامه را برای نگارش به چند فصل مختلف تقسیم می‌کند. او در شروع کار ضمن معرفی شخصیت‌های داستان و این که شخصیت‌های اصلی چه می‌خواهند؟ چه کار باید انجام بدهند؟ و... باید گره‌های داستان را هم شکل بدهد تا مخاطب علاوه بر آشنایی با شخصیت‌ها با موضوع قصه هم ارتباط برقرار کند. به قول معروف، نویسنده باید در شروع مخاطب را به قلاب اثر بیندازد که او تا پایان کار همراهش باشد.

کارکردن روی فیلمنامه روش‌های متفاوتی دارد؛ یکی از روش‌ها، گروهی‌نوشتن فیلمنامه است. این نوع نگارش در سال‌های گذشته رونقی نداشته و بیشتر نویسندگان ترجیح می‌دادند به تنهایی فیلمنامه را بنویسند. شاید یکی از دلایلی که معمولا نویسندگان تن به کار گروهی نمی‌دهند، مسائل مالی است یا این که نمی‌توانند همدیگر را درک کنند. این در حالی است که اگر کار گروهی یکدست باشد، به کیفیت کار منجر می‌شود. این که دو نویسنده ذهنشان را با یکدیگر هماهنگ کنند و به درک یکسانی برسند، زمانبر است، اما زمانی که این اتفاق بیفتد، حتما به کارهای پرمخاطب می‌انجامد ، چون کار تقسیم می‌شود. ممکن است یکی از نویسندگان سکانس‌ها را بنویسد و دیگری دیالوگ‌ها را یا همزمان دو نفر با هم دیالوگ‌ها و سکانس‌ها را بنویسند. در زمینه نگارش آثار ملودرام و طنز، علیرضا کاظمی‌پور و سعید جلالی دو نویسنده‌ای هستند که بیشتر مواقع با هم کار می‌کنند و در نگارش آثار درام و طنز همچون آوای باران، دلنوازان، زن بابا، زمانه، خوش‌نشین‌ها و آخرین دعوت موفق عمل کردند. با نگاهی اجمالی به نگارش سریال‌ها در سال‌های اخیر می‌توان گفت کار گروهی در نگارش سریال‌های طنز رونق بیشتری نسبت به آثار ملودرام داشته و در گونه ملودرام، کاظمی‌پور و جلالی دو نویسنده‌ای هستند که با هم کار می‌کنند. در سریال‌های طنز گروه پیمان و مهراب قاسمخانی، مهران مدیری، سروش صحت، محسن تنابنده، خشایار الوند و امیرمهدی ژوله شهره به نگارش آثار طنز خوب گروهی هستند. یکی از دلایلی که نویسندگان در آثار طنز به سمت کارهای گروهی بیشتر مشارکت دارند، خلق موقعیت‌های طنز است که در کار گروهی بیشترین جواب را می‌دهد. شاید برخی معتقد باشند کار گروهی به لحاظ مالی نصف نمی‌شود، اما کیفیت و سرعت کار بالا می‌رود و نویسنده به جای این که یک اثر در طول سال داشته باشد، می‌تواند بیش از یک اثر و آن هم با کیفیت بالاتر داشته باشد. یکی دیگر از روش‌های فیلمنامه‌نویسی، حضور سرپرست نویسندگان با دیگر نویسندگان است که در این شرایط سرپرست نویسندگان ایده اصلی یا به قول معروف نقشه راه را به گروه می‌دهد و نویسندگان بر اساس ایده‌های کلی او جزئیات را با راهنمایی او شکل داده و قصه را می‌نویسند. گاهی هم ممکن است سرپرست نویسنده برای این که خط‌مشی کار دست بقیه بیاید، یک یا دو قسمت را خودش بنویسد. همه این موارد به زمان، گونه و کار بستگی دارد.

برخی نویسندگان حرفه‌ای دیگر هم مثل فریدون فرهودی ترجیح می‌دهند روی فیلمنامه‌های کارگاهی کار کنند. به این صورت که دانشجویان آکادمیک را دورهم جمع می‌کنند، آنها ایده‌هایشان را در جمع مطرح می‌کنند و هر کس فیلمنامه را می‌نویسد و در میان جمع خوانده و ایرادها گرفته می‌شود تا این که فیلمنامه شسته و رفته‌ای نوشته شود. در واقع سرپرست کار قدم به قدم جلو می‌رود.

شاید یکی از ویژگی‌های جذاب برای مخاطبان این باشد که فیلمنامه‌نویسان برای نگارش هر اثری چقدر دستمزد دریافت می‌کنند. معمولا نویسندگان حرفه‌ای دقیقه‌ای 70 تا 80 هزار تومان دریافت می‌کنند. این نرخ با توجه به درجه نویسنده معمولی یا تازه کاربودنش تغییر می‌کند. ضمن این که این رقم در سالیان قبل، دقیقه‌ای 5000 تومان بوده و به مرور افزایش یافته است. البته نویسندگان آثار تاریخی و فاخر ممکن است بنا به هر قسمت، دستمزد خودشان را دریافت کنند که در این صورت از قسمتی یک میلیون شروع می‌شود و تا پنج میلیون هم ادامه دارد. در مجموع، رقم دریافتی نویسندگان همیشه در نوسان است و بستگی به حرفه‌ای بودن فرد، توافقات او با تهیه‌کننده و... دارد.

فاطمه عودباشی / گروه رادیو و تلویزیون