ویجر پیشگام کشف ناشناخته ها

دقیقا 20 سال پس از آن که ماهواره اسپوتنیک 1در مدار زمین قرار گرفت و عصر فضا آغاز شد، دانشمندان آژانس فضایی امریکا، دو کاوشگر دوقلو را برای پرتاب آماده می کردند که قرار بود طولانی ترین کاوش تاریخی بشر را رقم بزند.

کد خبر: ۶۷۴۰۱

دو سفینه کاوشگر به نامهای ویجر 1و 2به فاصله چند ماه از یکدیگر در سال 1977از ایالت فلوریدا به آسمان پر گشودند تا طی بیش از 27سال کاوش ، خود را به بیرون مرزهای منظومه شمسی برسانند و نخستین سفیران انسان باشند که توانسته اند به دنیای میان ستاره ای وارد شوند.
شاید روزی این سفینه ها به نخستین ساخته های دست بشر تبدیل شوند که از سوی تمدن دیگری مورد بررسی قرار گیرند، اما فعلا نکته مهم در آن است که پس از 27سال فعالیت هر دوی این فضاپیماها اطلاعات باارزشی را برای ما ارسال می کنند.
از دوران باستان تاکنون سیارات پرنور منظومه شمسی توجه و کنجکاوی بشر را به سوی خود جلب کرده اند. مشتری در اسطوره های کهن لقب پادشاه سیارات را به خود اختصاص داده و زحل سیاره ، طوق بر گردنی که حداقل در دوره معاصر به واسطه کشف حلقه های اطراف آن مورد توجه ویژه بشر قرار گرفته است.
اما بررسی این سیارات جز با سفر به آنها امکانپذیر نبود. به همین دلیل طرح سفاینی که بتوانند با گذر از نزدیکی این سیارات غول پیکر و گازی اطلاعات دست اولی را برای ما ارسال کنند، در اولویت تصمیم گیری های ناسا قرار گرفت.
پس از چندین سال بررسی و مطالعه ، طرح سفینه های دوقلو به نام ویجر 1و 2به تصویب رسید. این دو سفینه کوچک برای انجام ماموریتی 5ساله طراحی شده بودند تا بتوانند با عبور از نزدیکی مشتری و زحل به بررسی جو این دو سیاره ، خانواده اقماری آنها، سیستم حلقه های زحل و مشتری و ارائه توضیح درباره میدان های مغناطیسی آنها بپردازند.
زمان پرتاب این دو ماموریت یعنی فاصله زمانی بین سالهای 1970و 1980فرصتی استثنایی به وجود آمده بود؛ چرا که این فضاپیماها امکان آن را می یافتند تا در طول یک مسیر و با استفاده از میدان های گرانشی سیارات ، از کنار 4سیاره مشتری ، زحل ، اورانوس و نپتون بگذرند.
چنین فرصتی تا 175سال دیگر تکرار نخواهد شد، به همین دلیل پس از آن که ماموریت ویجرها در اطراف زحل و مشتری با موفقیت کامل به پایان برسد، داده های کاملی از محیط اطراف این دو سیاره به زمین ارسال شد.
با این اوصاف دانشمندان نسبت به تمدید این ماموریت علاقه نشان دادند و 30میلیون دلار دیگر به طرح 865میلیون دلاری ویجرها اضافه شد تا این سفینه ها بتوانند پس از بررسی خانواده زحل به سوی اورانوس و نپتون حرکت کنند.
استفاده از موقعیت ویژه ای که وضعیت این 4سیاره در این مبارزه زمانی در آسمان داشتند و از سوی دیگر استفاده از نیروی گرانش مشتری و زحل سبب شد تا مسیر رسیدن به نپتون به جای آن که 30سال به طول انجامد، تنها 12سال به دراز بکشد.
بدین ترتیب دو فضاپیما پس از آن که بررسی کاملی را در خصوص اقمار مشتری و زحل بویژه سیستم حلقه ها انجام دادند همین طور تصاویری که از نزدیکی اقمار بزرگ منظومه چون شیان ، گانیمد و... تهیه کردند راه خود را به سوی فراسوی مدار زحل و قلمرو اورانوس و نپتون ادامه دادند.
10 ابزار علمی این دو فضاپیما شامل دوربین های تصویربرداری ، حسگرهای مادون قرمز و ماورائ بنفش ، مغناطسنج ها، حسگرهای پلاسما و حسگرهای در تاثیرات کیهانی و ذرات باردار و همین طور سیستمهای رادیویی این سفاین در این مرحله هم توانستند به خوبی وظایف خود را به انجام برسانند و برای آخرین مرحله از ماموریت خود آماده شوند.
دانشمندان در حالی که انتظار پایان این ماموریت را داشتند تصمیم گرفتند در اقدامی ماجراجویانه با تغییر زاویه این دو فضاپیما نسبت به صفحه منظومه شمسی ، آنها را از مرزهای آشنای سامانه خورشیدی خارج کنند تا انسان برای نخستین بار به جایی سفر کند که هیچ دیدگاهی درباره آن نداشته است.
بدین ترتیب ماموریتی که برای 5سال طراحی شده بود 22سال بیش از آن به عمر خود ادامه داده و شاید تا 2020هم به ماموریت هیجان انگیزش ادامه دهد، در این مدت بیش از 4نسل از دانشمندان با این پروژه همکاری کرده اند.
بسیاری از کسانی که بنیانگذار این ماموریت بودند دیگر در بین ما نیستند و بسیاری از کسانی که این روزها اداره این ماموریت را بر عهده گرفته اند، در زمان پرتاب این فضاپیماها به دنیا نیامده بودند.

عبور از آستانه منظومه شمسی

اما خبری که باعث شد تا بار دیگر ماموریت فضاپیماهای ویجر در کانون توجه قرار گیرد اعلان رسمی عبور این فضاپیماها از مرزهای شناخته شده منظومه شمسی و ورود به فضای میان ستاره ای بود.
با دور شدن این سفاین از خورشید شدت بادهای خورشیدی و ذرات بارداری که بر اثر این بادها به فضاپیما می رسید کاهش می یابد.
در فراسوی ناحیه ای که بادهای خورشیدی عملکرد فعال دارند، غبار میان ستاره ای وجود دارد که این غبار میان ستاره ای براثر فشار این بادها به عقب رانده می شوند و گویی خالی را اطراف خورشید به وجود می آورند و در میان این دو ناحیه مرزی شکل می گیرد که آستانه منظومه شمسی را تعیین می کند.
در چنین مرزی است که برخورد بادهای خورشیدی با لایه فشرده غبار میان ستاره ای باعث افزایش دما و خاصیت مغناطیسی این ناحیه می شود و این دقیقا همان اثری است که ویجر 1 اخیرا آن را ثبت کرده است.
نکته مهم درخصوص ثبت این اثر توسط ویجر 1 که با افزایش اندازه میدان مغناطیسی در ناحیه مرز و سپس کاهش این خاصیت در این ناحیه همراه بود، ارائه دلیلی محکم مبنی بر ورود ویجر به مرزهای جدیدی داشت.
ضمن آن که تاکنون آنچه دانشمندان از چنین ناحیه حساسی می دانستند، اطلاعاتی نظری بود و اینک ابزاری علمی با حضور در این ناحیه به ارسال اطلاعات ناب و دست اول می پردازد و ممکن است به اصلاح بسیاری از نظریه های موجود منجر شود.
ویجر 1 اینک با گذار از این مرز وارد مرز میان ستاره ای شد تا در فاصله 14میلیارد کیلومتری از زمین هنوز هم مفید باشد. ویجر 1 با سرعتی معادل 3/6 واحد نجومی در سال (هر واحد نجومی 150 میلیون کیلومتر است) راه خود را به سوی اعماق فضا ادامه می دهد و این در حالی است که خواهر دوقلوی او ویجر 2هم اکنون در فاصله 10/5 میلیارد کیلومتری زمین قرار دارد و با سرعت 3/3واحد نجومی در سال به مسیر خود ادامه می دهد.
اهمیت یافته های این پیشگامان عصر فضا باعث شد تا دانشمندان درخواست کنند ماموریت جدیدی طراحی و اجرا شود که بتواند با استفاده از فناوری جدیدتر، اطلاعات باارزش تری از نواحی دوردست منظومه برای ما ارسال کند.
ویجر یک احتمالا تا سال 2020به ارسال اطلاعات خود ادامه خواهد داد و از آن پس سفیری خواهد بود از بشریت امروز به اعماق فضا، شاید قرنها بعد تمدنی بیگانه میزبان این پیشگام انسانیت باشد.