قاعده‌ و استثنا در فیلم‌‌تلویزیونی

تامین فیلم‌های ایام تعطیل و عمدتا آخر هفته‌های سیما با استفاده از فیلم‌های تلویزیونی، از یک سو به میدان رقابت همه فعالان در عرصه فیلمسازی بدل شده و از سوی دیگر، تحت قضاوت قرار گرفتن این آثار در جشن‌ها و جشنواره‌ها، تلاش برای ارتقای کیفی این بخش برنامه‌سازی در تلویزیون را به همراه داشته است.

تولید فیلم تلویزیونی، هم به زمینه‌ای برای کشف و میدان دادن به فیلمسازان تازه‌کار پشت دوربین فیلمسازی بدل شده و هم فضای مساعدی را برای فعالیت بسیاری از فعالان در سینما و تلویزیون و بویژه بازیگران به وجود آورده است. اما این که در بین هنرمندان، کارشناسان و جامعه رسانه‌ای، تا چه میزان شناخت نسبت به فیلم‌تلویزیونی وجود دارد و این شناخت تا چه اندازه در ایجاد ذهنیت برای مخاطبان سینما و تلویزیون کمک کرده است، موضوعی است که باید بیش‌ از این به آن پرداخت تا بتوان شأن و جایگاه تله‌فیلم‌سازی را حفظ کرد.

طی هفته گذشته و در ایام برپایی جشنواره فیلم فجر، بارها و بارها می‌شد این جمله را در نقد و ارزیابی برخی از آثار این دوره از جشنواره از زبان برخی منتقدان و کارشناسان شنید که «این فیلم در حد یک تله‌فیلم است و نه فیلم سینمایی» یا «ضعف موجود در این فیلم، آن را تا حد یک فیلم تلویزیونی تنزل داده است!» حال این پرسش به میان می‌آید که چرا باید جایگاه فیلم‌تلویزیونی را با یک فیلم سینمایی ضعیف، یکسان دانست؟ آیا تفاوت فیلم تلویزیونی و فیلم سینمایی، در قواعد و تکنیک‌های بصری و روایی خلاصه می‌شود یا هر فیلم بد و سردستی‌ را می‌توان تله‌فیلم نامید؟

ظاهرا مشکل از اشتباه در مقایسه است، چرا که ذهنیت بسیاری از کارشناسان و اهالی رسانه (بویژه آنها که همه فیلم‌های تلویزیونی را ندیده‌اند) را آن دسته از فیلم‌های تلویزیونی که در قالب سی‌دی‌های شبکه‌ نمایش خانگی به بازار آمده و غالبا از کیفیت متوسطی برخوردار است، به این سو برده که همه فیلم‌های تلویزیونی، از نظر کیفی مشکل دارد و با همین متر و معیار، در نقدها و نوشته‌ها، این پدیده معاصر تلویزیونی در رده فیلم‌های ضعیف یا فیلم‌هایی که از نظر فرم و محتوا حرفی برای گفتن ندارد، قرار گرفته ‌است.

همان طور که در ابتدای این سطور اشاره شد، ساخت فیلم‌های تلویزیونی امروزه برای بسیاری از علاقه‌مندان به سینما، یک فرصت است و بسیاری از فیلمسازان ما نیز کار خود را از تلویزیون شروع کرده‌اند، به طوری که در جشنواره امسال فیلم فجر نیز می‌شود بر اساس آمار فیلم‌های پذیرفته شده در بخش‌های مختلف این رویداد سینمایی، حضور فعال کارگردانانی را که از تلویزیون شروع کرده‌اند، به وضوح دید. ضمن آن که بویژه در سال‌های اخیر، بسیاری از فیلم‌های تلویزیونی که از شبکه‌های مختلف روی آنتن رفته‌اند و در جشنواره‌های تخصصی تلویزیونی مطرح شده‌اند، به طور مستقل حرف‌هایی فراتر از فیلم‌های سینمایی فیلمسازان صاحب‌نام سینما داشته‌اند. شاید لازم باشد برای تحلیل فعالیت‌هایی که در عرصه فیلم‌های تلویزیونی شکل گرفته و البته با فراز و نشیب‌هایی هم همراه بوده ‌است، استثنا را از قاعده تفکیک کرد و همه سازندگان فیلم‌های تلویزیونی را مثل هم ندانست.‌

علی افشار