محک دانش پزشکی با شبکه سلامت

ضربان در استودیوی شماره 4 ساختمان بسیج روی آنتن می‌رود. وارد استودیو که می‌شوم چند دقیقه‌ای از شروع برنامه گذشته و پزشک مهمان برنامه، دکتر اسحاقی که فوق‌تخصص جراحی ستون فقرات است، درباره درد و تنگی کانال‌های مچ دست صحبت می‌کند.

استودیوی شماره 4، استودیوی کوچک و نسبتا مدرنی است. مانیتورهای اتاق رژی، تصاویر دوربین‌های مختلف را نشان می‌دهد و یک تلویزیون بزرگ‌تر در گوشه سمت راست، خروجی آنتن را به تصویر می‌کشد. البته تصاویر این تلویزیون چند ثانیه‌ای از تصاویر مانیتورهای رژی عقب است. هشت نفر در اتاق رژی مشغول به کارند. تهیه‌کننده و دستیارش هم بیرون از استودیو مشغول هماهنگی‌های دیگر هستند.

مانیتورها همچنان داخل استودیو را نشان می‌دهند و دکتر اسحاقی که نام و سمتش مدام زیرنویس می‌شود، علائم تنگی کانال‌های مچ دست را توضیح می‌دهد. گزگز کردن، مورمور شدن، سوزن‌سوزن شدن و در نهایت بی‌حسی مچ دست از علائم این بیماری است.

دکتر اسحاقی با بیانی راحت و قابل فهم برای مخاطبان توضیح می‌دهد. در استودیو هم توجه عوامل برنامه به علائمی که دکتر اسحاقی می‌گوید، جلب می‌شود و چند نفری از عوامل اتاق رژی، دست‌شان را بالا می‌آورند و به مچ دست‌شان توجه می‌کنند تا ببینند چقدر از علائم این بیماری در آنها وجود دارد.

توضیحات دکتر به تست‌هایی می‌رسد که هر کس می‌تواند آن را انجام دهد تا متوجه بیماری‌اش شود. بعد از این توضیحات، از تصویربردار می‌خواهد نمایی از کف دستش را نشان دهد تا بتواند روی آن درباره اهمیت کف دست توضیح دهد.

در این فاصله، همراه با تهیه‌کننده ضربان به بیرون از استودیو می‌روم تا با او صحبت کنم.

اطلاعات به روز برای پزشکان

دکتر ابراهیم داروغه‌زاده، تهیه‌کننده برنامه می‌گوید: از وقتی شبکه سلامت تاسیس شد، موضوع سلامت به یکی از موضوعات محوری‌رسانه تبدیل شد؛ البته پیش از آن هم در برنامه‌های شبکه‌های سراسری، برنامه‌های سلامت محور داشتیم که اتفاقا با استقبال خیلی خوبی مواجه شده بود. همین انگیزه شد تا یک شبکه تخصصی با موضوع سلامت در سازمان صداوسیما تاسیس شود. من هم تهیه‌کننده رسمی سازمان و پزشک هستم، در نتیجه خودم خیلی علاقه‌مند بودم، بتوانم در این حوزه، که هم به رشته تخصصی‌ام و هم به تجربیات تهیه‌کنندگی‌ام مربوط می‌شود، برنامه‌ای داشته باشیم که در حد امکان به نیازهای مخاطب در این حوزه پاسخ بدهد.

او ادامه می‌دهد: برنامه ضربان هر روز از ساعت 4 تا 5 بعدازظهر، به صورت زنده و ترکیبی از شبکه سلامت پخش و در طول شبانه‌روز هم تکرار می‌شود. در هر جلسه از این برنامه، به یک بیماری می‌پردازیم یعنی موضوع بیشتر برنامه‌ها این است که بتوانیم اطلاعات کافی راجع به بیماری‌هایی که شیوع بیشتری دارند به مخاطب بدهیم.

تهیه کننده ضربان توضیح می‌دهد: رسالت این برنامه، بیشتر راجع به شناخت بیماری، علائم و راه پیشگیری از آن است تا به مخاطب کمک کنیم مبتلا نشود یا اگر خودش یا یکی از اعضای خانواده‌اش بیمار شد از طریق این اطلاعات به آنها کمک کند تا مراحل درمان راحت‌تر سپری شود. قطعا بیمار به پزشک مراجعه می‌کند و تحت درمان قرار می‌گیرد، اما هر قدر اطلاعاتش در مورد بیماری بیشتر باشد پروسه درمان، راحت‌تر و سریع‌تر انجام می‌شود.

او درباره هماهنگی موضوعات برنامه هم می‌گوید: شبکه سلامت گروه‌های تخصصی داردکه وظیفه آنها کمک به بار محتوایی برنامه‌هاست. این تیم بر همه برنامه‌های سلامت‌محور سازمان نظارت دارد.

دوربین که داخل استودیو برمی‌گردد، دکتر اسحاقی درباه گزگز مچ دست و علل آن توضیح می‌دهد. در همین موقع یکی از عوامل داخل استودیو به شوخی می‌گوید: گِزگِز نمی‌کند، گَزگَز می‌کند یعنی می‌گوید گَز می‌خواهم!

بخش دیگری هم پخش می‌شود که به بینندگان هشدار می‌دهد علائم مربوط به مچ دست را جدی بگیرند. پس از چند دقیقه، برنامه تمام می‌شود و تیتراژ روی آنتن می‌رود.

به داخل استودیوی برنامه می‌روم تا با پزشک و مجری برنامه، دکتر حسن‌نژاد صحبت کنم. چند دقیقه‌ای طول می‌کشد تا از استودیو بیرون بیایم. دکتر اسحاقی خارج از استودیو هم به پرسش‌های مربوط به بیماری پاسخ می‌دهد و حتی یکی از کارکنان ساختمان، عکس رادیولوژی به او نشان می‌دهد. او هم با لبخندی، عکس را می‌بیند و توضیحاتی می‌دهد.

جای چنین برنامه‌ای در رسانه خالی بود

دکتر اسحاقی که از سال گذشته با ضربان همکاری داشته، می‌گوید: جای چنین برنامه‌ای در رسانه خیلی خالی بود. یکی از مشکلات ما این است که مردم، اطلاعات غلطی دارند. یکسری اطلاعات وارد ذهن مردم ‌شود و سال‌ها طول می‌کشد تا از ذهن پاک شود و این خیلی بدتر است. کسی که چیزی نداند خیلی بهتر است. به کسی که نمی‌داند می‌شود یاد داد اما کسی که بد بداند باید ابتدا آموزه‌های قبلی را از ذهنش خارج کنیم و بعد چیز جدیدی به او یاد بدهیم.

او اضافه می‌کند: شبکه سلامت (هم رادیو و هم تلویزیون) در افزایش دانش پزشکی مردم بسیار موثر است. معنای دانش پزشکی این نیست که با چیزهایی که یاد گرفته‌اند پزشکی کنند. مهم این است که بموقع به پزشک مراجعه کرده‌، پیشگیری و علت‌شناسی کنند و این موارد باعث کم شدن بیماری‌ها می‌شود. در کشور ما بیماری‌ زیاد است، چون خیلی از مردم نمی‌دانند چه کار کنند، یعنی بد کار می‌کنند. از موسیقیدانی که آلت موسیقی‌اش را بد نگه می‌دارد گرفته تا کسی که نمی‌داند چطور باید بار بلند کند.

او هم مثل داروغه‌زاده تاکید می‌کند برنامه‌های سلامت رادیو و تلویزیون را بسیاری از پزشکان هم می‌بینند و ادامه می‌دهد وقتی در خانه نشسته و به برنامه‌های رادیو گوش می‌کنم و یک همکار، داروی جدیدی معرفی می‌کند به دانش من افزوده می‌شود و فردا یا پس فردای روزی که هر برنامه پخش می‌شود، وقتی به اتاق عمل می‌رویم متوجه می‌شویم تعدادی از جراحان هم رشته ما هم آن را دیده‌اند. آنها می‌گویند این برنامه‌ها نوعی یادآوری است.

اعتماد مردم به برنامه‌های سلامت محور

دکتر حسن‌زاده هم به عنوان کارشناس ـ مجری با ضربان همکاری می‌کند. او هم از ابتدا با ضربان همراه بوده است. حسن‌زاده توضیح می‌دهد: برنامه ضربان را تقریبا از آبان سال گذشته روی آنتن بردیم ابتدا به صورت تولیدی بود و پس از یکی دو هفته، به صورت زنده روی آنتن رفتیم. خوشبختانه این برنامه، مورد استقبال مخاطبان قرار گرفته است. اعتماد مردم نسبت به مباحث سلامت محور در برنامه‌های صداوسیما بالاتر از دیگر برنامه‌هاست و مردم به این مقوله، بسیار اعتماد دارند؛ چون وقتی یک پزشک مهمان برنامه است، کاملا به حرفی که می‌زند اطمینان می‌کنند.

او ادامه می‌دهد: من مجری برنامه‌هایی در شبکه‌های دیگری بوده‌ام از جمله «سلامت باشید» در شبکه سه و «سیب» در شبکه پنج اما خوشبختانه شبکه سلامت برخلاف چیزی که اوایل افتتاح از آن انتظار می‌رفت، مخاطبان زیادی دارد. ما از اقصی نقاط کشور تلفن داریم و آمار پیامک‌ها هم حیرت‌انگیز است. از یک ربع تا شروع برنامه تا نیم ساعت بعد از شروع برنامه، تلفن ما همچنان زنگ می‌خورد و این نشان می‌دهد این برنامه چقدر جای خودش را در دل مردم باز کرده است. چیزی را که مردم مایل هستند بشنوند می‌توانند از این برنامه دریافت کنند.

این مجری که خود در رشته پزشکی تحصیل کرده، درباره لزوم به کارگیری کارشناس ـ مجری‌ها در برنامه‌های تلویزیون می‌گوید: سازمان صداوسیما و برنامه‌های مختلف آن تخصصی می‌شوند و دنیا به سمت تخصصی شدن پیش می‌رود. در بیشتر برنامه‌های سازمان هم مجریان تخصصی هستند. یعنی برنامه‌های اقتصادی را کارشناسان اقتصادی و برنامه‌های سیاسی را کارشناسان سیاسی اجرا می‌کنند. مطمئنا در خصوص سلامت هم، اگر کارشناس ـ‌ مجری‌های سلامت متخصص باشند، می‌توانند تاثیر بیشتری بگذارند.

استرس‌های برنامه زنده

حالا استودیو خالی شده است،‌اما عوامل اتاق رژی و کارگردان تلویزیونی بیرون استودیو منتظر هستند تا برنامه دیگری که اخبار سلامت است، روی آنتن برود.

مژگان باورصاد درباره دردسرهای برنامه زنده می‌گوید: به طور کلی تولید زنده استرس دارد. چون باید سر وقت شروع شود، سر وقت پایان یابد و اگر توسط هر کسی خطایی پیش بیاید قابل جبران نیست. ولی من که سال‌های زیادی کار کرده‌ام و با نیروهای حرفه‌ای کار می‌کنم استرس زیادی را متحمل نمی‌شوم، مگر این که موارد خاصی پیش بیاید مثلا دستگاه‌های فنی به هم بریزد و اتفاق‌های غیرروتینی بیفتد. دستگاه‌ها ممکن است خراب شوند یا کارایی‌شان کم شود و ما مجبور شویم به شکل دیگری از آنها استفاده کنیم. این مساله به خودی خود با هیجان و استرس همراه است.

او ادامه می‌دهد: هفته قبل یکی از لامپ‌های دکور افتاد. سعی کردیم از نماهایی که این لامپ‌ها دیده نمی‌شود، استفاده کنیم.

این کارگردان تلویزیونی توضیح می‌دهد: وسایلمان معمولا کارکرده است و خیلی دیر جایگزین می‌شود، چون قیمت‌شان گران است و بحث تحریم هم وجود دارد. این وسایل معمولا زیاد تعمیر می‌شوند، به همین دلیل خیلی پیش می‌آید خراب باشند، مثلا صدا نمی‌رود یا دوربین فوکوس نمی‌کند. در این جور مواقع خودمان را محدود می‌کنیم، مثلا نمای نزدیک نمی‌گیریم، چون اصل این است که برنامه بموقع روی آنتن برود یا حداقل اشکال از طرف ما نباشد. به هر حال برای کنداکتور زحمت کشیده شده و عده زیادی از صبح تلاش می‌کنند برنامه بموقع روی آنتن برودو این درست نیست که ما به این موضوع کمک نکنیم.

رضوان اناری