آیین‌های ملی و زندگی ایرانی در شبکه مستند

شبکه‌ مستند در کنار تهیه و پخش مستندهای خارجی، تولید برنامه‌های مستند را نیز در دستور کار دارد. مستندهای یک زندگی (سری دوم)، اهل فتوت و «من، ما و ماهی» با موضوعاتی درباره مردم ایرانی، عیاران و فتیان و زندگی ماهیگیران ساکن جزایر خلیج فارس از مستندهایی هستند که مراحل مختلف تولید را در شبکه مستند سپری می‌کنند.

زندگی مقابل دوربین

مستند «یک زندگی» که سری اول آن از شبکه مستند به نمایش درآمده، در هر قسمت به موضوعی مستقل می‌پردازد و زندگی افرادی را به نمایش می‌گذارد که جزو مردم عادی جامعه هستند، اما زندگی یا شیوه زیست متفاوتی دارند.

جواد ظهیری، تهیه‌کننده برنامه یک زندگی درباره سری جدید آن گفت: سری دوم این برنامه نیز مانند سری اول در 26 قسمت ساخته می‌شود و موضوعات متنوعی به بهانه نمایش زندگی اشخاص، طرح می‌کند.

به گفته این تهیه‌کننده، مستند یک زندگی از سوی کارگردان‌های متعددی ساخته می‌شود؛ برخی کارگردان‌ها صرفا یک قسمت از مستند را ساخته یا می‌سازند و برخی دیگر ساخت چند قسمت را برعهده داشته‌اند. ظهیری توضیح داد: 17 قسمت از سری دوم مستند یک زندگی آماده شده و بقیه قسمت‌ها در مراحل مختلف است، برخی در مراحل فنی و تعدادی هنوز به‌صورت کامل تصویربرداری نشده.

این تهیه‌کننده اظهار امیدواری کرد با حل مشکلات مالی قسمت‌های باقیمانده کامل شود و برای پخش در اختیار شبکه قرار بگیرد. وی درباره موضوعات سری جدید این مجموعه گفت: در یکی از قسمت‌ها، زندگی تعدادی خانم مسن را می‌بینیم که همسرانشان را از دست داده‌اند، فرزندانشان در شهرها ساکن شده و آنها تصمیم گرفته‌اند به جای تنها ماندن در یک خانه با هم زندگی کنند. براساس توضیحات این تهیه‌کننده، در قسمت دیگری از این مجموعه مستند، شاهد آخرین خانواده بازمانده از کوچ ایل قشقایی هستیم و زندگی زن و شوهری که با کوچ فرزندانشان به شهر در ابیانه تنها مانده‌اند نیز یکی دیگر از قسمت‌های این مجموعه مستند است. به گفته این تهیه‌کننده قدیمی تلویزیون، کارگردان‌های پیشکسوتی چون فرشاد فدائیان و سعید ابراهیمی برخی قسمت‌های این مستند را کارگردانی کرده‌اند و برخی قسمت‌های دیگر را کارگردان‌های جوانی چون مختار نامدار، رضا عباسی، مهدی حسینی، رقیه توکلی و حامد ذوالفقاری ساخته‌اند.

عیاران و فتیان در شبکه مستند

اهل فتوت نام مستندی است که براساس طرحی از مدیر شبکه مستند به وسیله داریوش یاری، این هفته وارد مرحله تصویربرداری می‌شود. داریوش یاری که سریال خانه‌ای روی تپه از آخرین کارهای اوست، این مستند را در ده قسمت درباره عیاران و جوانمردان در تاریخ ایران و آیین عیاری می‌سازد.

وی در این‌باره گفت: در این مستند، عیاری و جوانمردی را از چند زاویه مورد بررسی قرار می‌دهیم؛ در بخشی از این مستند تاریخچه عیاری را روایت می‌کنیم، در بخش دیگری درباره مرامنامه عیاران اطلاعات جامعی را به مخاطبان ارائه می‌کنیم و در بخشی که «عیار عیاری» نام دارد، برخی عیاران و فتیان در دوره معاصر را معرفی می‌کنیم.

به گفته این تهیه‌کننده و کارگردان، در مستند اهل فتوت، عیاری و پهلوانی را از زمان یعقوب لیث صفار، ابومسلم خراسانی، سمک عیار تا پوریای ولی و پهلوان تختی بررسی می‌کنیم. در این مستند خواهیم دید که مشرف شدن به هیات فتیان چه آدابی داشته و افراد طی چه مراسمی، چگونه، با چه لباسی و با حضور چه کسانی به هیات فتیان درمی‌آمدند.

یاری افزود: تغییر شکل و شیوه عیاری در طول قرون نیز از مواردی است که در این مستند به آنها خواهیم پرداخت. علی خلیلی به عنوان مدیر تولید، پیام عزیزی تصویربردار و سیامک سلیمانی تدوینگر، یاری را در ساخت این مستند همراهی کرده‌اند و مسعود اعرابی به عنوان محقق با این گروه همکاری کرده است.

تصویری از طبیعت بکر خلیج‌فارس

جواد کراچی، مستندساز ایرانی مقیم آلمان، این روزها مستندی به نام «من، ماه و ماهی» را برای شبکه مستند می‌سازد. او که آثاری چون مستند دارالعاشقین درباره بیماران اعصاب و روان را در کارنامه دارد، به سبب یادآوری نام خلیج‌فارس به بهانه یک فیلم مستند، به جزایر خلیج‌فارس سفر کرده و درباره ماهیگیری سنتی در این مناطق فیلم می‌سازد. او درباره تولید این مستند گفت: به بهانه ماهیگیری سنتی هم به نمایش زیبایی‌های خلیج‌فارس پرداخته‌ایم، هم بر اساس یک خط داستانی تحت عنوان مردی که زنش زنده بود، زندگی بکر اهالی دریا را به نمایش گذاشته‌ایم و هم ماهیگیری صنعتی را به نقد کشیده‌ایم. تصاویر بسیار زیبایی از خلیج‌فارس و زندگی مردم بومی آن ثبت کرده‌ایم که خود من قبلا چنین تصاویری را ندیده‌ام.

یکی از نکاتی که در تولید این مستند مد نظر کراچی بوده، جایگاه ماهی در فرهنگ و تاریخ فرهنگی کشور ماست. وی در این باره گفت: در آثار باستانی ما نشان ماهی دیده می‌شود و در بسیاری از آیین‌های باستانی مانند نوروز، ماهی به عنوان یک اسطوره نقش دارد. ماهی تنها جانداری است که همیشه و در همه حال، چه در زمان حیات و حتی پس از مرگ چشم‌هایش باز است و به عنوان نمادی از بینایی در فرهنگ ما جای گرفته است.

این مستندساز تاکید کرد: در مستند «من، ماه و ماهی» مناطق بکر و زیبای روستا‌های خلیج‌فارس و زندگی و ماهیگیری سنتی آنها به تصویر کشیده شده است و خواهیم دید در حالی که اروپا با صید صنعتی ماهی روزانه چند تن ماهی را نابود می‌کند، روستاییان خلیج‌فارس به شیو‌ه‌ای کاملا همساز با محیط‌زیست ماهی صید می‌کنند.

مستند «من، ماه و ماهی» در جزیره هندورابی و نقاطی چون فارو بزرگ و کوچک و لاوان تصویربرداری شده است. کراچی می‌گوید: وظیفه خود می‌دانستم که به عنوان یک مستندساز برای مقابله با عنوان جعلی خلیج عربی گامی بردارم.