ناجی غریق پرنده

اختراع شما می‌تواند به کلی جایگزین شخص نجات‌غریق شود؟

خیر. در حقیقت به دنبال چنین چیزی هم نیستیم، چون ریسک بالایی دارد. تصور کنید یک لحظه ارتباط قطع شود یا تداخلی پیش آید و پهپاد از کنترل خارج شود، آن​گاه نه تنها این ربات کمکی نمی‌کند بلکه می‌تواند حادثه‌آفرین هم شود. در واقع پارس کمک کننده شخص امدادگر و مکمل حضور وی است. تجربه نجات غریق‌ها می‌گوید معمولا شخصی که در حال غرق‌شدن است می‌تواند تا 60 ثانیه روی آب دست و پا بزند که اگر ربات عمل نکند غریق نجات می‌تواند به کمک وی بشتابد.

چه شد شما به فکر ساخت یک ربات نجات غریق افتادید؟

رشته دانشگاهی من مهندسی رباتیک بود و با توجه به علاقه‌ای که به این موضوع داشتم در مسابقه‌های مختلفی شرکت ‌کردم. برای یکی از این مسابقه‌ها به کمک دوستانم رباتی به شکل زیر دریایی ساختیم که می‌توانست کمی پایین‌تر از سطح آب حرکت کند. چون ابتدای راه بودیم، ساخت چنین رباتی با کلی هیجان و انرژی همراه بود که انگیزه بخش بود، اما مشکلی را حل نمی‌کرد. ابتدا هدفم مطرح‌شدن در مسابقه و کسب مقام بود، اما کم‌کم با فروکش‌کردن هیجان ناشی از آن رویدادها، دیگر دغدغه‌ام شده بود حل یک مشکل واقعی تا رقابت‌کردن در مسابقه. درست در همان زمان یکی از دوستان نزدیک با توجه به اخباری که از غرق‌شدن عده‌ای افراد در دریا شنیده بود چنین پیشنهادی به ما داد. با کمی تحقیق و جستجو متوجه شدیم سالانه تعداد زیادی از هموطنان ما در دریای خزر غرق می‌شوند و آمار کشته‌های آن بالاتر از سطح استاندارد جهانی است. به این ترتیب به همان ربات زیر دریایی سیستم امداد و نجات را اضافه کردیم، طوری که ربات زیر آب به شخص نزدیک می‌شد و با تیوپی که به آن وصل بود سعی در کشیدن و نجات فرد می‌کرد.

چگونه زیردریایی رباتیک شما به یک پرنده بدون سرنشین (پهپاد) تبدیل شد؟

خب، چون سرعت و دقت پرواز برای نجات یک غریق از اهمیت بالایی برخوردار است و به دستگاهی نیاز بود که قابلیت پرواز عمودی و ایستادن بالای سر شخص را داشته باشد. آن ربات زیر دریایی ابتدا امیدبخش بود، اما چون می‌خواستیم وسیله‌ای کاربردی بسازیم به فکر ربات دیگری افتادیم زیرا معمولا زمانی که ساحل شلوغ است حادثه بیشتر رخ می‌دهد و در آن زمان امکان استفاده از زیردریایی وجود ندارد، بعلاوه زمانی که دریا مواج باشد دید کم می‌شود و کارایی ربات بسیار پایین می‌آید. همه این عوامل دست به دست هم داد تا سمت یک ربات متفاوت برویم؛ پهپاد یا ربات پرنده می‌تواند فارغ از شلوغی دریا و وضع آب با آزادی عمل پرواز کند و بسرعت به شخص در حال غرق‌شدن برسد.

در مسیر ساخت این پهپاد با چه چالش‌هایی روبه‌رو بودید؟

بزرگ‌ترین چالش ما مسائل مالی بود؛ چون ساخت یک ربات نیازمند قطعه است و قطعه هم هزینه‌بر است، ضمن این که در مدل‌های اولیه درصد خطای بالایی وجود دارد غیر از هزینه، تامین برخی قطعات ـ مثل ملخ کربنی ـ هم برای ما مشکل بود و براحتی در بازار یافت نمی‌شد، اما پس از ساخت هم مشکلاتی پیش رو داشتیم، برای مثال از آنجا که در تهران دریا نداریم برای آزمایش ربات مشکل داشتیم و مجبور شدیم کلی تجهیزات را از تهران به شمال کشور منتقل کنیم.

برای ساخت این ربات سراغ کمک دولتی هم رفتید؟

طرح‌مان را به چند جا نشان دادیم که استقبال کردند و در نهایت یکی از سازمان‌ها بودجه‌ای هم برایمان اختصاص داد، ولی آنقدر روند پرداخت پول طولانی شد که از خیر آن گذشتیم. صبر کردن برای دریافت آن کمک دیگر داشت به عاملی بازدارنده برای ما بدل می‌شد و ما را از تمرکز روی کار منحرف می‌کرد. تنها فایده‌ای که درخواست کمک از دولت داشت این بود که فرصت و اجازه حضور در چند نمایشگاه را پیدا کردیم که باعث دیده شدنمان شد. تا اینجای کار که نمونه اولیه پارس را ساخته‌ایم از جایی کمک نگرفته‌ایم و همه چیز با بودجه شخصی خودمان بوده است، اما به دنبال سرمایه‌گذار هستیم تا بتوانیم محصولی نهایی برای فروش و تجارت بسازیم. این را هم باید بگویم از همان ابتدا دل به کمک کسی نبسته بودم، زیرا به نظرم اصلا این توقع غلط است. به نظر من کار باید آنقدر خوب باشد تا دولت خود تشویق شود، جلو بیاید و محصول را بخرد. حال نه فقط به دولت، بلکه بیشتر به مشتریان خصوصی چشم داریم.

آیا چشم به بازارهای جهانی هم دارید؟

همین الان هم که نمونه آزمایشی آن ساخته شده پیشنهاد‌هایی از خارج داشته‌ایم، اما بدون شک نیاز به چنین وسیله‌ای در کشور با این آمار غرق‌شده‌ها، خیلی وجود دارد. به همین دلیل اولویت خودم با بازار داخل است، اما اگر در نهایت مشتری پیدا نشود مجبورم خارج را انتخاب کنم. ما تا جایی که بتوانیم داخل کشور به کار خود ادامه می‌دهیم. اگر این پهپاد در ایران تولید شود می‌تواند بازتاب بسیار مثبتی برای کشور داشته باشد. فکرش را کنید روزی در گوشه‌گوشه جهان عنوان شود یک ربات ایرانی می‌تواند جان شما را نجات دهد.

برنامه‌تان برای آینده چیست؟

هم اکنون مدل فعلی بین ده تا 12 ثانیه زمان نیاز دارد تا توسط اپراتور دقیقا به بالای سر شخص شناگر برسد و باز هم تقریبا ده ثانیه‌ای زمان لازم است تا کنترل‌کننده بتواند ربات را دقیقا بالای سر غریق تنظیم کند تا تیوپ آزاد شود. طرحم برای آینده این است تا کاری کنم پارس بتواند به نزدیکی فرد در حال غرق‌شدن که رسید، خود روی وی قفل و بسرعت تیوپ را برایش پرتاب کند. اگر این طرح عملی شود حتی کمتر از 22 ثانیه می‌توان عملیات نجات را انجام داد. بعلاوه اگر بتوانیم چند سکو وسط دریا داشته باشیم آن وقت کمک‌رسانی سریع‌تر هم می‌شود. از سویی غیر از این کاربردها این را هم در دستور کار خود داریم که در آینده نزدیک استفاده‌های دیگری برای پارس ایجاد کنیم، مثلا برای نظارت و بازبینی یک منطقه صعب‌‌العبور یا کاربرد در صنعت سینما جهت فیلمبرداری.

آیا هوشمندسازی این پهپاد را در دستور کار خود دارید؟

هوشمندسازی، هم خوب است و هم بد و یکسری مشکلات خودش را دارد. برای هوشمند شدن، ربات باید همیشه در وضع آماده‌باش در هوا بماند تا به محض نیاز به کمک غریق بشتابد. چنین کاری برایمان عملا ناممکن است زیرا این ربات در هر صورت به کنترل انسانی نیاز دارد. در ضمن همان‌طور که گفتم با هوشمندشدن ممکن است ربات اشتباه کند و اصلا کمکی نکند. برای هوشمندسازی در همان حد که روی سوژه قفل کند می‌توانیم این کار را انجام دهیم و در دستور کارمان قرار دارد.

پهپاد پارس چگونه عمل می‌کند؟

پهپاد پارس در حقیقت یک ربات پرنده اکتاکوپتر عمود پرواز است که از راه دور کنترل می‌شود و می‌تواند با تغییر دور و سرعت هر یک از هشت موتور خود از روی زمین بلند شود، حرکت کند و در عین حال تغییر مسیر دهد و در نهایت به حداکثر سرعت 36 کیلومتر در ساعت برسد. این دستگاه بر خلاف هلیکوپتر قدرت مانور بسیار بالایی دارد و قادر است به هر جهتی تغییر مسیر دهد و به صورت معلق روی هوا بماند؛ از سویی پایداری بسیار بالایی هم در برابر باد دارد چون می‌تواند همزمان به هشت جهت نیرو وارد کند و مقاومت در برابر نیروهای خارجی داشته باشد. پارس به جی.پی.اس مجهز است و قادر است پس از اتمام عملیات خود به آشیانه بازگردد.

روی پهپاد یک دوربین هم وجود دارد که تصویر زیرپای خود را در لحظه برای اپراتور کنترل‌کننده خود ارسال می‌کند. شخص هدایتگر با مشاهده تصویر ارسالی ربات و دید خود می‌تواند پهپاد را از کنار ساحل کنترل کند و به بالای سر شخص در حال غرق‌شدن بفرستد تا تیوپ برای وی انداخته شود. در حال حاضر این مدل پهپاد حدود چهار کیلوگرم وزن دارد و قادر است پنج کیلو محموله را بلند و با خود حمل کند و مدت زمان ده دقیقه در آسمان بماند. به غیر از اینها روی این پهپاد از چند پروژکتور دیودی کم مصرف هم استفاده شده تا در تاریکی شب هم بتواند یاری رسان باشد.

رامین فتوت / جام​جم