دکتر! خوش‌ اخلاق باش

اگرچه تخصص و سطح علمی برای یک پزشک معالج در مرتبه بالایی از اهمیت قرار دارد، اما اگر از مردم بپرسید، بسیاری از آنها معتقدند پزشک باید علاوه بر داشتن توان علمی و تجربه، به بیمار هم احترام بگذارد و حداقل با اخم و ترشرویی با مریضش برخورد نکند.

حال اگر همین موضوع را با محک زمان تحلیل کنیم، متوجه می‌شویم بسیاری از پزشکان دهه‌های گذشته از پزشکان امروزی خوش‌اخلاق‌تر بودند و درواقع، آنها برخلاف بسیاری از پزشکان امروزی، هم طبیب جسم و هم طبیب روح مردم به حساب می‌آمدند و آنچنان در قید و بند دستمزد نبودند.

در این شرایط، پرسشی که مطرح می‌شود این است که چه اتفاقی افتاده که با گذر زمان، برخی پزشکان امروزی در مواجهه با بیمار، صرفا به توان علمی خود تکیه می‌کنند و نوع برخورد با بیمار را در زمره مسائل حاشیه‌ای به شمار می‌آورند؟

رابطه پولی پزشک و بیمار

آمارهای رسمی تاکید دارد مردم بیش از 70 درصد از هزینه‌های درمان را پرداخت می‌کنند، در حالی که مطابق برنامه پنجم توسعه، بیـماران باید حــــداکثر 30 درصد هزینه‌های درمان را بپردازند.

دکتر محمود طباطبایی، عضو کمیته اخلاق وزارت بهداشت در گفت‌و‌گو با جام‌جم معتقد است همین عامل، یکی از دلایل بروز بداخلاقی در جامعه پزشکی است و خاطرنشان می‌کند، افزایش رابطه مالی بین پزشک و بیمار موجب بداخلاقی در برخی پزشکان شده است.

طباطبایی تاکید می‌کند: با ورود تکنولوژی به جامعه پزشکی، قیمت تمام شده خدمات سلامت نیز افزایش پیدا کرده و دیگر مثل قدیم نیست که پزشک با یک گوشی و نسخه کاغذ به طبابت بپردازد، مگر آن‌که اتفاقی در جنگل بخواهد بیماری را مداوا کند. از طرف دیگر، قیمت تکنولوژی نیز هر روز بالاتر از قبل می‌شود و قیمت تمام شده خدمات پزشکی افزایش پیدا می‌کند که همین رابطه مالی گسترده بین پزشک و بیمار می‌تواند رابطه اخلاقی را هم مخدوش کند.

به گفته مشاور سلامت وزیر بهداشت، رشد تکنولوژی موجب شده است شم پزشکی از برخی پزشکان گرفته شود و پزشک برای درمان بیمار، وابسته به تکنولوژی باشد که این عامل، خود به خود هزینه‌های بیمار را بالا می‌برد و رابطه مالی‌اش با بیمار را افزایش می‌دهد.

رشد این تــکنولوژی‌های درمانی و تشخیصی سبب شده شرح حال گرفتن از بیمار و صحبت کردن با او هم رفته‌رفته بین بسیاری از پزشکان امروزی محو شود.

به طور مثال، در گذشته بیشتر پزشکان ضمن گفت‌و‌گو با بیمار و پرسیدن نحوه سبک زندگی او، تلاش می‌کردند که ریشه‌های بیماری را کشف کنند، اما امروزه به دلیل وجود تکنولوژی‌های تشخیصی، بسیاری از پزشکان به خود این زحمت را نمی‌دهند که با بیمارشان سخن بگویند و همین مولفه بر سردی روابط بین پزشک و بیمار دامن زده است.

خستگی بی‌تاثیر نیست

هم‌اکنون در برخی بیمارستان‌های دولتی شاهدیم که یک پزشک در طول روز مجبور است ده‌ها مریض را معاینه کند و این کار بخشی از توان و انرژی پزشک را می‌گیرد.

گرچه طباطبایی می‌گوید خستگی پزشک را هم باید جزو عواملی به حساب آورد که باعث شده است برخی پزشکان در عصر حاضر دچار بداخلاقی شوند، اما واقعیت این است که در بسیاری از مشاغل دیگر هم خستگی مفرط وجود دارد و منطق حکم می‌کند پزشک، خستگی و کلافگی‌اش را سر بیمار خالی نکند.

البته این پزشک هم تائید می‌کند مردم از پزشک، پلیس و قاضی انتظار دارند که از اخلاق خوشی برخوردار باشد و حساسیت مردم نسبت به فعالان این مشاغل بیشتر است. به همین دلیل، مردم تحت هیچ عنوانی نمی‌پذیرند که پزشک بداخلاق باشد.

یعنی شاید مردم با قدری اغماض و چشم‌پوشی، بروز رفتار غیر‌اخلاقی بین اعضای برخی صنوف را نادیده بگیرند، اما عمل غیراخلاقی از سوی پزشک را نمی‌توانند تحمل کنند؛ همچنین از آنجا که رفتار و منش پزشک کاملا در تیررس و قضاوت مردم است، در موارد متعدد یک پزشک به‌عنوان الگو برای نسل‌های جوان‌تر مطرح می‌شود و همین موضوع، رفتار و اخلاق پزشک را زیر ذره‌بین نگاه جامعه می‌برد.

پزشکان با اخلاق قدیمی چگونه بودند؟

هر جا سخن از تجارت و پول بیشتر می‌شود، می‌توان انتظار داشت رابطه‌های انسانی نیز تحت تاثیر مسائل اقتصادی قرار بگیرد.

در اوضاع فعلی هم که رابطه پزشک و بیمار بیشتر به شکل یک رابطه تجارت‌گونه درآمده است، یکی از عمده راه‌های بازگشت به دوران وفور پزشکان خوش‌اخلاق، قطع کردن رابطه مالی پزشک و بیمار و تقویت بیمه‌هاست.

عضو کمیته اخلاق وزارت بهداشت هم یادآوری می‌کند یک پزشک با اخلاق باید یک سری ویژگی‌هایی داشته باشد که بتوان به او عنوان پزشک خوش‌اخلاق را اطلاق کرد.

این جراح مغز و اعصاب که خود سال‌ها در مناطق جنگی و محروم کشور، فعالیت نیکوکارانه پزشکی داشته است، بر این باور است که یک پزشک بااخلاق باید در وهله اول حافظ اسرار بیمار باشد و مشکلات پزشکی و زندگی شخصی مردم را نزد خود نگه دارد.

همچنین در وهله دوم، پزشک باید همواره خودش را موظف به تامین و ارتقای سلامت مردم بداند و با روی خوش با بیماران برخورد کند.

علاوه بر این، پزشک بااخلاق باید در مقابل ارائه خدمت پزشکی، همواره در انتظار دستمزد بیشتر نباشد و حفظ جان و سلامت مردم را مقدم بر درآمدزایی بداند.

اخلاق پزشکی با تنبیه به دست نمی‌آید

هر ساله سازمان نظام پزشکی با برخی پزشکان متخلفی که دچار قصور پزشکی حاد می‌شوند یا از بیماران زیرمیزی می‌گیرند و خارج از تعرفه‌های تعیین شده دستمزد دریافت می‌کنند، برخورد می‌کند، اما واقعیت این است که این سازمان نمی‌تواند برای هر پزشک متخلف یک ناظر بگذارد و به همین علت، اخلاق پزشکی باید در پزشک نهادینه شده باشد و نه این‌که با اجبار و زور، پزشک را بااخلاق کرد.

با وجود آن‌که در دهه‌های گذشته، قوای نظارتی و دادگاه‌های پزشکی به گستردگی امروز نبود، اما در آن دوران اخلاق پزشکی، سرآمدتر از زمان حال بود، ولی امروزه با وجود دادگاه‌های متعدد پزشکی، همچنان سیل شکایت از پزشکان بداخلاق ادامه دارد.

از سوی دیگر، شاید بتوان پزشکی را به دلیل گرفتن زیرمیزی یا قصور پزشکی به دادگاه کشاند، اما نمی‌توان با پزشکی که با بیمار ترشرویی می‌کند و کمترین زمان ممکن را به معالجه بیمار اختصاص می‌دهد، برخورد قانونی کرد.

مجموع این شرایط گواهی می‌دهد اگر می‌خواهیم رابطه پزشک با بیمار در عصر حاضر ترمیم شود و حداقل به رابطه مطلوب دهه‌های گذشته برسد، باید با آموزش و فرهنگسازی این امر را محقق کرد.

یعنی جدا از این‌که مسئولان قضایی باید با پزشکان خاطی برخورد کنند و باید این برخورد قهری با پزشکان متخلف ادامه داشته باشد، اما نباید این برخوردها موجب شود بحث آموزش و ارتقای رابطه اخلاقی بین پزشک و بیمار به فراموشی سپرده شود.

امین جلالوند / گروه جامعه