خطر در​کمین ​150 هزار کلاس درس

فصل سرما برای مدارس همیشه با بیم آتش‌سوزی همراه است، بالاخره در مدارس کشور بخاری نفتی چکه‌ای وجود دارد یا نه؟

بخاری نفتی چکه‌ای به معنی بخاری فاقد کاربراتور در مدارس کشور وجود ندارد. سازمان نوسازی مدارس برآوردی دارد که نشان می‌دهد در سال‌های اخیر بیش از 300 هزار بخاری در مدارس تعمیر شده که البته من این نکته را می‌پذیرم چون تعمیر و نگهداری تجهیزات در مدارس جدی گرفته نمی‌شود، بخشی از بخاری‌ها از رده خارج شده است، با این حال آموزش و پرورش با حجم زیاد اعتباراتی که در اختیار دارد برای خرید بخاری‌های استاندارد مشکلی ندارد و من بعید می‌دانم با اعتبارات خوبی که به استان‌ها رفته و با افقی که برای آینده ترسیم شده، بخاری چکه‌ای در مدرسه‌ای یافت شود، آن هم در شرایطی که دولت و مجلس به دنبال جمع کردن هر نوع بخاری از مدارس سراسر کشور و جایگزین کردن سیستم گرمایشی مرکزی است.

اکنون یک برنامه سه ساله تدوین کرده‌ایم و امیدواریم با تامین اعتبارات مورد نیاز (هزار میلیارد تومان)، 150 هزار کلاس درس که نیازمند سامانه حرارتی دائم است و بیشتر در مناطق محروم و سردسیر کشور واقع شده، به پکیج‌های حرارتی یا سیستم حرارت مرکزی مجهز شود. البته امسال 45 هزار بخاری تابشی به کشور وارد کرده‌ایم که امیدواریم فرهنگ استفاده از آن در مدارس جا بیفتد. با این حال مهم‌تر از خرید و نصب تجهیزات، تعمیر و نگهداری، بازرسی فنی و رعایت نکات ایمنی است که همه استفاده‌کنندگان اعم از مدیر، معلم و سرایدار باید به آن توجه کنند. تصمیم انسانی در مواقع بروز حادثه نیز بسیار مهم است و همپای رعایت نکات ایمنی مهم است.

شما به نقش معلم، مدیر و سرایدار در پیشگیری از وقوع حادثه یا مدیریت بحران اشاره کردید، اما واقعیت این است هیچ کدام از این افراد آموزش‌های لازم را نمی‌بینند و در زمان وقوع حادثه بدترین تصمیم را می‌گیرند.

وزیر آموزش و پرورش بتازگی دستوری به مرکز آموزش‌های ضمن خدمت فرهنگیان داده مبنی بر این که همه خدمتگزاران مدرسه باید تحت آموزش‌های ایمنی بویژه آتش‌نشانی قرار گیرند. البته سال گذشته در استان‌های مختلف دوره‌های آموزشی برای مدیران برگزار شد، اما من معتقدم این دوره‌ها باید اجباری شود و تا زمانی که سیستم‌های گرمایشی با استانداردهای حداکثری فاصله دارد، نیروهای انسانی آموزش ببینند تا اگر اتفاقی افتاد بهترین تصمیم را بگیرند. بسیاری از حوادث که تاکنون در مدارس رخ داده، ناشی از خطای انسانی و معلول یک تصمیم نادرست بوده است.

مثل حادثه شین‌آباد؟

گزارش نهایی این حادثه نشان داد خطای انسانی نقش زیادی در بروز حادثه داشته است. بخاری یکی از دو کلاس درس این مدرسه نقص فنی داشت، اما وقتی بخاری آتش گرفت اگر آن را جابه‌جا نمی‌کردند، این اتفاق رخ نمی‌داد.

بالاخره معلم مقصر بود یا سرایدار؟

مدرسه هم معلم داشت، هم معاون ،هم مدیر و هم خدمتگزار، اما مسئول قضاوت کردن در این باره نیز مراجع ذی‌صلاح هستند.

البته دادستانی آذربایجان غربی اعلام کرد هیچ کس مقصر نیست و در واقع همه به نوعی بی‌تقصیر شناخته شدند.

در آن زمان در مجلس، هم وزیر وقت آموزش و پرورش و هم کارشناسان این حادثه را با جزئیات تشریح کردند و همه بحث‌ها نشان داد تصمیمی که در لحظه حادثه گرفته شد غلط بود یعنی به جای بغل کردن بخاری و تلاش برای بیرون انداختن آن از کلاس، باید دانش‌آموزان از کلاس خارج می‌شدند که اگر این طور می‌شد هیچ کس آسیب نمی‌دید.

حوادثی که سال‌های قبل در مدارس رخ داد نیز همین وضع را داشت و در مجموع مسئولان را به این سمت برد که مدارس باید در مقابل آتش‌سوزی و زلزله ایمنی داشته باشد. در واقع باید منبع تامین حرارت را از کلاس و دانش‌آموزان دور کرد و راه‌حلی که به قطعیت به آن رسیده‌ایم، راه‌اندازی سیستم گرمایشی ایمن است.

شما می‌گویید ایمن‌ترین سامانه گرمایشی برای مدارس آن است که دور از دسترس دانش‌آموزان باشد، اما بخاری‌های برقی تابشی که بتازگی وارد برخی مدارس شده دقیقا در دسترس دانش‌آموزان است و نمی‌تواند آن طور انتظار می‌رود ایمن باشد. موافقید؟

این بخاری‌ها روی دیوار و در ارتفاع نصب می‌شود و دانش‌آموز به آن دسترسی ندارد و قابل جابه‌جایی هم نیست، ضمن این که خطر آتش‌سوزی ندارد. اتفاقاتی که تا به حال در مدارس کشور رخ داده (سفیلان، گیلان، درودزن، شین‌آباد) ناشی از آتش‌سوزی و جابه‌جا کردن بخاری بوده است، اما چون بخاری‌های برقی این مشکل را ندارند، ایمن هستند.

اما خطر اتصالی برق در آن وجود دارد.

اگر بخواهیم این طور فکر کنیم، همه چیز خطر دارد. بله این را که می‌گویید قبول دارم و خودم هم بارها تاکید کرده‌ام سامانه حرارتی مطلوب ما برای مدارس کوچک، پکیج (گرمایش به وسیله آب گرم) و برای مدارس بزرگ، موتورخانه است. استفاده از بخاری برقی برای مدارس یک تا سه کلاسه نیز در واقع یک راه‌حل موقت است تا به نقطه مطلوب برسیم.

فکر نمی‌کنید تن دادن به این راه‌حل موقت اشتباه بود؟

از نظر ما بخاری‌های برقی ایمن است، اما باز هم تاکید می‌کنم همه وسایل گرمایشی خطرات مخصوص به خود را دارد و نیازمند رعایت نکات ایمنی و استفاده صحیح است. هزینه‌هایی که صرف بالا بردن ایمنی مدارس می‌شود متعلق به بیت‌المال است و از جیب مردم تامین می‌شود، پس باید در حفظ و نگهداری آنها تلاش شود، ضمن این که آموزش افراد برای استفاده از وسایل گرمایشی هم مهم است و اگر این موارد رعایت نشود همه وسایل گرما‌زا می‌تواند خطرناک باشد. در واقع نیروهای انسانی ما باید یاد بگیرند در مواقع بحرانی بهترین تصمیم را بگیرند، درست مثل زمانی که در خانه‌شان حادثه‌ای رخ می‌دهد و به جای این که مثلا بخاری آتش گرفته را بغل کنند، خودشان از محل دور می‌شوند یا از کپسول آتش‌نشانی استفاده می‌کنند.

شما از این زاویه به موضوع نگاه می‌کنید، اما فرهنگیان در مقابل می‌پرسند مگر مسئولان آموزش و پرورش در خانه خودشان از بخاری‌های فرسوده استفاده می‌کنند که در کلاس‌های درس این بخاری‌ها وجود دارد. یعنی شما اولیای مدرسه را در بروز حادثه مقصر می‌دانید و آنها شما را.

سوال من این است که آیا همه مردم در خانه‌هایشان سیستم حرارت مرکزی یا پکیج دارند، اما چون بیشتر مردم در خانه نکات ایمنی را رعایت می‌کنند کمتر شاهد اتفاقات تلخ هستیم؛ هرچند با وجود هشدارهای مکرر هر سال شاهد گازگرفتگی و مرگ هموطنان هستیم، اما وقتی چنین حوادثی در مدرسه رخ می‌دهد بسرعت عواطف عمومی جریحه‌دار می‌شود.

خب این طبیعی است چون نزدیک به یک پنجم جمعیت کشور را دانش‌آموزان تشکیل می‌دهند.

بله ما هم این را قبول داریم. آمارهای خود ما نشان می‌دهد 150 هزار کلاس درس (با 13 میلیون مترمربع زیربنا) از نظر سیستم گرمایشی ناایمن و خطر آفرین است، علت هم این است که در برهه‌ای از زمان به علت انفجار جمعیت، بار جمعیتی بالا رفت و برای این افراد فقط کلاس درس ساخته شد و بویژه در مناطق محروم و روستایی به امکانات و تجهیزات جانبی توجه نشد. به همین علت ما به عنوان وزارت آموزش و پرورش احساس مسئولیت می‌کنیم و دنبال ایمن کردن 150 هزار کلاس درس ناایمن و خارج کردن بخاری‌های نفتی و گازی از مدارس هستیم. دولت و مجلس هم معتقدند اگرچه تعداد این حوادث در مدارس کم است، اما همین تعداد هم برای کشور هزینه و عواقب بدی دارد و خوشبختانه در بودجه سال 92 نیز بخوبی همراهی کردند که پرداخت 100 میلیارد تومان اعتبار گویای این همراهی است؛ هر چند با این رقم فقط می‌شود 10 درصد کار را پیش برد. پس مطمئن باشید مسئولان نسبت به وضع مدارس دغدغه دارند.

پس برای رفع دغدغه مسئولان هم که شده موضوع بخاری‌ها در مدارس باید هرچه زودتر جمع شود و اعتبارات به صورت قطره چکانی تزریق نشود.

بله و این عزم واقعا وجود دارد، بویژه در نمایندگان مجلس که با این موضوع در حوزه‌های انتخابیه خود روبه‌رو هستند و باید پاسخگوی مطالبات مردم باشند، اما به هر حال حل کامل این مشکل به اعتبارات بیشتر نیاز دارد که البته ما شرایط کشور را درک می‌کنیم.

مدارس تخریبی؛ تهدید جدی

اگر در مدارس کشور دو دغدغه وجود داشته باشد حتما یکی از دغدغه‌ها سهم سیستم گرمایشی می‌شود و دیگری سهم مدارس تخریبی. وجود بخاری در گوشه‌ای از کلاس درس که یا با نفت می‌سوزد یا با گاز، دغدغه ماه‌های سرد سال است، اما سرپا بودن نیم بند مدارس تخریبی دغدغه‌ای است که نه در روزهای سرد که در هر لحظه از سال تحصیلی همراه مدارس است.

وضع در مناطق روستایی، اما پیچیده‌تر است چون در این مناطق، هم مدارس تخریبی وجود دارد و هم مدارس ناایمن از نظر سیستم گرمایشی. در شهرها هم این مشکلات هست، اما نه به شدت روستاها، با این حال مدارس شهری حتی مدارسی که در شهرهای بزرگ وجود دارد همچنان درد تخریب دارد.

تا قبل از سال 85، حدود13 میلیون مترمربع فضای آموزشی تخریبی در کشور وجود داشت که بعد از این سال با تصویب قانون برای سر و سامان دادن به این فضاها، تخریب، بازسازی و نوسازی 8.5 میلیون مترمربع آغاز شد. حالا هفت میلیون مترمربع از این فضاها تحویل آموزش و پرورش شده و مانده است 1.5 میلیون مترمربع فضای تخریبی که اگر با پنج میلیون مترمربعی که تا به حال هیچ برنامه‌ای برای تخریب و نوسازی آن چیده نشده است جمع شود، می‌شود 6.5 میلیون مترمربع فضای آموزشی که با هر بار آمدن نام زلزله قامتش خواهد لرزید. یک‌سوم دانش‌آموزان نیز در این مدارس درس می‌خوانند و همین است که برای برچیده شدن مدارسی که می‌تواند تهدیدی جدی برای جان نزدیک به چهار میلیون دانش‌آموز باشد، باید تصمیمی فوری گرفته شود.

مریم خباز / گروه جامعه